Szkatuła Mauchera to jedno z najwybitniejszych dzieł sztuki bursztynniczej oraz najcenniejszy obiekt bursztynowego w zbiorach Muzeum Zamkowego w Malborku. To właśnie jej została poświęcona wyjątkowa wystawa, na której – po raz pierwszy od 1968 roku – można zajrzeć do jej wnętrza, zaś najdrobniejsze elementy dekoracyjne podziwiać na powiększeniach.

Ta niezwykła wystawa jest podsumowaniem pierwszego etapu projektu naukowego „Badania technologiczne szkatuły autorstwa Christopha Mauchera, najcenniejszego obiektu bursztynowego w zbiorach Muzeum Zamkowego w Malborku”. Zostały one przeprowadzone w 2022 roku w Laboratorium Analiz i Nieniszczących Badań Obiektów Zabytkowych MNK i sfinansowanych ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Naukowcy i konserwatorzy podjęli szereg badań w celu dokładnego udokumentowania budowy technicznej oraz dokładnego określenia stanu poszczególnych części obiektu, wskazania miejsc osłabionych oraz zilustrowania wtórnych ingerencji, np. przekształceń, rozwarstwień, pęknięć, degradacji. Uwzględniliśmy analizę historyczną, porównaliśmy stan zabytku z dawną dokumentacją fotograficzną, otrzymaliśmy wyniki badań nieniszczących oraz na własnoręcznie pobranych próbkach. Do badań zastosowane zostały zarówno techniki makroskopowe, zdjęcia analityczne, jak i metody mikroskopowe – wyjaśniła Katarzyna Kita, opiekunka kolekcji bursztynu.


Po raz pierwszy zwiedzającym zostało udostępnione bogato dekorowane wnętrze szkatuły oraz spód pokrywy. Pokazane zostały liczne detale, niektóre dotychczas nieodkryte, inne na co dzień niewidoczne. Wiele z nich ma tylko kilka milimetrów. Prezentowane są zarówno w oryginale, jak i w powiększaniach na wielkoformatowych fotografiach. Całości ekspozycji dopełnia część poświęcona dawnemu warsztatowi bursztynnika.

Dlaczego warto zobaczyć tę wystawę? Ponieważ barokowa szkatuła wykonana przez Christopha Mauchera pod koniec XVII wieku jest jednym z ważniejszych obiektów będących przykładem złotego okresu gdańskiego bursztynnictwa, osiągnięć ówczesnych gdańskich rzemieślników oraz możliwości technologicznych i rozwiniętego artyzmu.

Małe wielkie dzieło

To wybitne dzieło w rzeczywistości jest niewielkich rozmiarów: 30 x 40 x 40 cm. Szkatułę zdobią wątki miłosne przedstawione w scenach mitologicznych, jak również motywy ikonograficzne związane z Gdańskiem będące afirmacją życia oraz bogactwa, dostatku i siły tego miasta.


Uwagę zwraca niezwykła estetyka całości obiektu. Wykorzystano tu wysokiej jakości przejrzysty bursztyn barwy miodowej, w innych partiach bursztyn matowy w barwach żółci i bieli tworząc kontrastowe rzeźby. Dzięki wysokiej jakości użytych materiałów, przenikające przez konstrukcję promienie światła nadają tej miniaturowej architekturze lekkości oraz blasku – podkreśliła Katarzyna Kita.


3623 2Szkatuła Mauchera - bursztynowe detale. Fot. Lech Zdrojewski


Christoph Maucher – mistrz bursztynnictwa i… partacz

Christoph Maucher przybył do Gdańska ok. 1670 roku z Badenii-Wirtembergii. Obdarzony niezwykłym talentem, przyjmował szereg zamówień, a wśród zleceniodawców znajdowały się dwory królewskie z całej Europy. Należał do najsłynniejszych bursztynników działających w Gdańsku, dlatego w środowisku bursztynniczym postrzegano go jako konkurenta i niejednokrotnie usiłowano umniejszyć jego dokonania. Nie należał też do cechu bursztynniczego, a więc był tzw. partaczem.

Obok Michela Redlina, Gottfrieda i Nicolausa Turau, Johana Georga Zernebacha czy Michaela Schödelooka, Maucher zaliczany jest do najsłynniejszych gdańskich bursztynników. Do dziś zachowało się od kilku do kilkunastu dzieł, których autorstwo jest przypisywane temu wybitnemu bursztynnikowi – głównie małe obiekty, m.in. kilkunastocentymetrowe, pojedyncze niewielkie rzeźby bądź grupy figuralne tworzące kiedyś większe konstrukcje. Prace Mauchera znajdują się w największych muzeach europejskich, m.in. Victoria & Albert Museum w Londynie, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu oraz Grünes Gewölbe w Dreźnie.

Z Yorkshire do Malborka

Jak słynna XVII-wieczna szkatuła znalazła się w zbiorach Muzeum Zamkowego w Malborku? Jej losy są nieznane do 1960 roku, kiedy pojawiła się w ofercie domu aukcyjnego Sotheby’s na jednej z największych aukcji, gdzie wystawiono bursztynowe obiekty z dawnych wieków. Szkatułe, która znajdowała się wcześniej w kolekcji T.B. Kitsona, kolekcjonera z Yorkshire, zakupiła osoba prywatna. W 1968 r. znowu była do kupienia – za pośrednictwem paryskiego domu aukcyjnego Joanny i Franciszka Studzińskich została zakupiona przez Muzeum Zamkowe w Malborku. Wkrótce po zakupie cenne dzieło zostało wyeksponowane na ówczesnej stałej wystawie „Dzieje bursztynu”. Od tego momentu stanowi jeden z najcenniejszych obiektów kolekcji bursztynu, jest rozpoznawalnym i charakterystycznym elementem nie tylko malborskich zbiorów, ale także całego Muzeum.

Wystawę „Christoph Maucher – bursztynowa szkatuła pełna tajemnic” można odwiedzać do 1 grudnia br. po zakupie biletu do Muzeum Zamkowego. Następnie w planach są prace konserwatorskie zabytku, a także kolejne badania technologiczne, bo pierwszy etap jeszcze nie wszystko odkrył.

 

Wystawa „Christoph Maucher – bursztynowa szkatuła pełna tajemnic”
6 kwietnia - 1 grudnia 2024 
Muzeum Zamkowe w Malborku