Wystawa „Projekt: biżuteria artystyczna” to kolejna odsłona cyklu Czym uwodzi dizajn? prezentującego polskie powojenne wzornictwo w Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu. Kuratorka Anna Wiszniewska kieruje uwagę na biżuterię – dziedzinę, która w wyjątkowy sposób łączy użytkowość, indywidualną ekspresję twórców i zmieniające się realia społeczne.
Ekspozycja prowadzi przez historię polskiej biżuterii artystycznej od lat 40. XX wieku aż po współczesność. Pokazuje ją zarówno przez pryzmat materiałów, jak i idei. Zobaczymy prace wykonane z drewna, skóry, ceramiki, miedzi, srebra, tworzyw sztucznych, a także z przedmiotów gotowych czy naturalnych „znalezisk”. Od skromnych ozdób powojennej codzienności, przez nowoczesne formy rzeźbiarskie i techniczne eksperymenty, aż po obiekty na pograniczu dizajnu koncepcyjnego – każda z tych realizacji stanowi świadectwo swojego czasu.
Wspólnym mianownikiem prezentowanych prac jest nieustanne poszukiwanie: języka formy, znaczenia, materiału. Wystawa pokazuje, jak biżuteria działała na emocje i wyobraźnię, ale także jak stawała się nośnikiem idei – od inspiracji etnograficznych i archeologicznych, przez sztukę zaangażowaną, po biżuterię protestu. Oglądać tu można zarówno broszki o motywach ludowych, jak i oporniki noszone w stanie wojennym czy najnowsze realizacje odnoszące się do aktualnych tematów społecznych.
Kluczową częścią opowieści są sami twórcy – często pracujący w duetach lub kontynuujący rodzinne tradycje, jak Zaremscy, Rohnowie czy Kozubscy. Na wystawie znalazły się prace pionierów, m.in. Józefa Fajngolda, Mamerta Celmińskiego, Jadwigi i Jerzego Zaremskich, oraz artystów związanych z ważnymi środowiskami twórczymi, takimi jak Grupa Sześć, UFO czy Au+. Są tu również projekty artystów, dla których biżuteria była poboczną formą wypowiedzi – realizowaną obok malarstwa, grafiki czy rzeźby.
Nie zabrakło także historii osób, które tę biżuterię nosiły. Artystki, działaczki społeczne, polityczki – ich wybory sprawiły, że prace polskich projektantów stały się świadkami ważnych wydarzeń. Jednym z przykładów jest naszyjnik wykonany przez gdańskiego twórcę Giedymina Jabłońskiego, w którym Danuta Wałęsa odebrała w imieniu męża Pokojową Nagrodę Nobla. Na wystawie zobaczymy autorską replikę zaginionego oryginału.
Ekspozycję uzupełniają fotografie, plakaty, prasa kobieca i dawne poradniki – materiały, które pokazują, jak biżuteria funkcjonowała w codzienności: jako ozdoba, pamiątka, manifest lub symbol oporu.
Wystawa „Projekt: biżuteria artystyczna” to szeroki przegląd form, materiałów i postaw twórczych, a jednocześnie refleksja nad tym, czym biżuteria była i czym może być. Pokazuje ją jako artefakt, znak czasu, osobisty komunikat – dowód na to, że niewielki obiekt potrafi przekazać wyjątkowo wiele.
Projektantki / Projektanci:
Andrzej Bandkowski, Karolina Bik, Marcin Bogusław, Daniela Bukowska, Jacek Byczewski, Bogumił Bytomski, Grzegorz Błażko, Mamert Celmiński, Bartosz M. Chmielewski, Andrzej Ciechomski, Hanna Czajkowska, Danuta Czapnik, Ewa Czarnota-Zaremska, Józef Czerwosz, Magdalena Czerwosz, Danuta Duszniak, Józef Fajngold, Michał Fatyga, Henryk Grunwald, Lucyna Hubert-Nieniewska, Marek Huculak, Giedymin Jabłoński, Filip Jackowski, Tomasz Jagiełło, Anna Januszkiewicz-Bandkowska, Joanna Jaworska, Tadeusz Jaworski, Paweł Kaczyński, Małgorzata Kalińska, Stanisław Kędzierski, Danuta Kobielska, Julia Kotarbińska, Jakub Kozik, Aleksandra Kozłowska, Zofia Kozubska, Witold Kozubski, Karina Królak, Bolesław Książek, Jadwiga Kucharska, Zdzisław Lenart, Weronika Majewska, Aleksandra Mamoń, Magdalena Maślerz, Piotr Małysz, Maja Mrozińska, Andrzej Mroziński, Marek Nałęcz-Nieniewski, Marta Noszka, Marek Nowaczyk, Jacek Ostrowski, Mariusz Pajączkowski, Karolina Palczuk, Urszula Podbielska-Kowalska, Paweł Podbielski-Kowalski, Pracownia Brokat, Jacek A. Rochacki, Kamilla Rohn, Ludmiła Rohn, Ryszard Rohn, Józef Różycki, Ewa Rudowska, Jolanta Ryba-Ołdachowska, Wojciech Rygało, Jerzy Sendłak, Stanisław Sikora, Michał Smyka, Joachim Sokólski, Magdalena Stajszczak, Tomasz Stajszczak, Jerzy Stolarski, Jan Suchodolski, Andrzej Szadkowski, Jerzy Szkrabko, Kazimiera Szymańska, Michał Ślusarczyk, Sława Tchórzewska, Iwona Trela-Mroziuk, Marcin Tymiński, Olgierd Vetesco, Leszek Weiss, Tomasz Wichrowski, Arek Wolski, Alicja Wyganowska, Jakub Wyganowski, Michał Wysocki, Jadwiga Zaremska, Antek Zaremski, Jerzy Zaremski, Łukasz Zaremski, Marcin Zaremski, Tomasz Zaremski, Hanna Zdanowska, Jacek Zdanowski, Ella Żubrowska
WYSTAWA „Projekt: biżuteria artystyczna”
07.11.2025 – 08.03.2026
Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu
Kuratorka: Anna Wiszniewska