Tegoroczny temat – CISZA / SILENCE – nie był łatwy. Niełatwo było go zamknąć w formie, nie podpowiadał oczywistych rozwiązań. A jednak wyzwanie podjęło aż 137 artystek i artystów z 19 krajów, którzy postanowili opowiedzieć o tym, co najczęściej wymyka się słowom. Spośród nadesłanych prac jury wyłoniło 44 realizacje – subtelne, poruszające, czasem niepokojące – które obecnie można oglądać na wystawie pokonkursowej w Muzeum Bursztynu w Gdańsku. Prace niezakwalifikowane do konkursu były prezentowane w ramach targów AMBERIF – jednego z ważniejszych wydarzeń branży jubilerskiej w Polsce.
Cisza ma wiele odcieni
Dla jednych cisza była schronieniem. Przestrzenią oddechu, zatrzymania, momentem „pomiędzy”. Dla innych – napięciem, pustką, śladem po czymś, co zniknęło. W pracach konkursowych można odnaleźć zarówno delikatność i medytacyjny spokój, jak i emocjonalny ciężar niedopowiedzeń.
Biżuteria, choć niewielka w skali, okazała się medium idealnym do opowiadania o ciszy. Bliska ciału, osobista, niemal sekretna – pozwala mówić szeptem. Albo nie mówić wcale… Różnorodność odniesień oraz głębia refleksji sprawiają, że wystawa nie daje się obejrzeć w pośpiechu. Wymaga uważności – dokładnie tej samej, do której zachęca jej temat.
Laureaci, którzy mówią „najciszej”
Zgłoszone prace zostały ocenione przez jury w składzie: Agata Danielak-Kujda – projektantka i artystka, profesor Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu; Renata Adamowicz – muzealniczka, kierowniczka Muzeum Bursztynu; Paweł Kaczyński – artysta, projektant biżuterii, mistrz złotnictwa; przewodniczący jury; Agata Nartowska – artystka i projektantka, wykładowczyni ASP we Wrocławiu; Monika Szpatowicz – promotorka współczesnej biżuterii, kuratorka konkursów targów AMBERIF.
Zdaniem jury szczególnie trafnie istotę tematu uchwycili:
Sita Falkena (Holandia) – I Nagroda za pracę „Silent Mind”
Nagrodzona praca stanowi dojrzałą, wielowymiarową i konsekwentną interpretację ciszy, odczytanej jako stan wewnętrzny – przestrzeń etycznego wyboru, samoświadomości i odpowiedzialności za relację z drugim człowiekiem. Artystka operuje oszczędnymi środkami formalnymi: prostymi, linearnymi formami zawieszonymi na sznurkach w kolorze czerwonym i białym. Minimalizm kompozycyjny buduje napięcie i skupienie, przywołując ciszę jako świadomie wybraną redukcję nadmiaru. Zasadniczym elementem pracy są ręcznie zapisane sentencje. Tekst – wprowadzony w sposób subtelny, intymny nie narzuca interpretacji, lecz otwiera przestrzeń dla refleksji. Cisza zostaje tu zdefiniowana jako akt świadomej postawy wobec świata: jako łagodność, powściągliwość reakcji, zachowanie wewnętrznej równowagi, uważność wobec innych a biżuteria staje się nośnikiem postawy etycznej, osobistym manifestem, rodzajem modlitwy, mantrą.
Jury doceniło uniwersalny charakter przesłania pracy, która przekracza granice kulturowe, odwołując się do wspólnych wartości: empatii, pokoju wewnętrznego i współodczuwania. W kontekście współczesnego świata, przepełnionego nadmiarem bodźców i napięć, wymowa pracy wybrzmiewa szczególnie mocno i aktualnie. Z tych względów Jury jednogłośnie zdecydowało uhonorować tę pracę I Nagrodą, jako dzieło w pełni realizujące założenia konkursu, wyróżniające się artystyczną konsekwencją, głębią interpretacyjną oraz wysoką kulturą formalną.
Marta Hryc (Polska), laureatka II Nagrody, w pracy „Pustka” zmierzyła się z ciszą jako doświadczeniem braku
Zestaw dwóch brosz zatytułowany „Pustka” w sposób konsekwentny i przejmujący ukazuje ciszę jako doświadczenie braku, utraty, wycofania, zawieszenia. Zwarte formy o miękko zaokrąglonych konturach przypominają zamknięte kapsuły lub nisze. W ich wnętrzu znajduje się pognieciona, ciemna materia – przywodząca na myśl tkaninę, pościel i poduszkę, z odciśniętymi śladami ciała, jakby zapadnięta przestrzeń, ślad nieobecności, materializacja wewnętrznej próżni. Kontrast między uporządkowaną, niemal architektoniczną ramą a organicznym, nieregularnym wnętrzem buduje napięcie między zewnętrzną formą a stanem wewnętrznym. „Pustka” nie jest tu neutralną ciszą ani spokojem, lecz gęstą, ciężką obecnością braku – ciszą po czymś, kimś, ciszą, która wypełnia, zamiast koić. Zamknięta kompozycja i ciemna kolorystyka wzmacniają poczucie izolacji, a zarazem intymności.
Jury doceniło spójność tytułu i formy, siłę metafory oraz konsekwencję formalną pracy. Minimalizm środków i powściągliwość wyrazu prowadzą tu do wyrazistego, emocjonalnie intensywnego przekazu, w pełni odpowiadającego idei konkursu.
Miriam Arentz (Niemcy) otrzymała III Nagrodę za „A Quiet Presence” – subtelną opowieść o obecności, która nie potrzebuje deklaracji
Brosza „Cicha obecność” jest subtelnym i poetyckim odniesieniem do tematu konkursu. Ciszę znajdujemy w uważnej, nienarzucającej się obecności. Kwadratowa, geometryczna forma o wyraźnej ramie porządkuje kompozycję, podczas gdy miękko wybrzuszona, refleksyjna powierzchnia wewnątrz ramy wprowadza wrażenie pulsowania i skupionej energii. Delikatna gra światła na metalicznej strukturze sprawia, że obiekt reaguje na ruch i otoczenie. Cisza nie jest tu brakiem, lecz dyskretną, wyczuwalną obecnością – czymś, co istnieje pomiędzy powierzchnią a głębią, między światłem a cieniem, co nie dominuje, ale trwa. Centralne wybrzuszenie można odczytać jako metaforę wewnętrznego skupienia, oddechu lub momentu zatrzymania. Minimalizm środków, precyzja wykonania i świadome operowanie materią budują spójny, wyważony przekaz. Jury doceniło klarowność koncepcji, elegancję formalną oraz umiejętność przełożenia abstrakcyjnego pojęcia ciszy na oszczędny, a zarazem sugestywny język formy.
Jury przyznało również dodatkowe nagrody i wyróżnienia, które otrzymali:
Jacek Byczewski (Polska) za pracę „Posłuchaj…”
Praca „Posłuchaj” w formie metalowego owalnego obiektu, kształtem przypominającego jajko, stanowi lapidarną i inteligentną interpretację tematu konkursu. Gładka, zwarta forma sprawia wrażenie monolitu – perfekcyjnie wykonanej całości, pozbawionej widocznych łączeń. Wizualna powściągliwość i ciemna, matowa powierzchnia budują wrażenie skupienia i zamknięcia. Dopiero w kontakcie z obiektem ujawnia się jego drugi wymiar – przy poruszeniu rozlegają się delikatne, wysokie, przyjemne dla ucha dźwięki, przypominające brzmienie małych dzwonków. Dźwięk nie narusza ciszy, lecz ją uwydatnia. Artysta pokazuje nam, że cisza nie jest absolutnym brakiem, lecz przestrzenią uważnego słuchania – czymś, co można odkryć dopiero poprzez gest i skupienie. Symbolika jajka – znaku początku i ukrytego potencjału – wzmacnia ideę wewnętrznego, niewidocznego życia.
Jury doceniło mistrzostwo wykonania, zaskakujące rozwiązanie konstrukcyjne oraz poetyckie napięcie między milczeniem a dźwiękiem, które nadaje pracy wielowymiarowy charakter.
Ruudt Peters (Holandia) za „Silence Kluss / Hiljainen / Vaikne”
Zestaw brosz „CISZA – Kluss / Hiljainen / Vaikne” stanowi osobistą i czytelną interpretację tematu, odwołującą się do doświadczenia schronienia i potrzeby wycofania. Proste, zwarte formy przywodzą na myśl betonowe bunkry Wału Atlantyckiego – miejsca, które w narracji autora stają się symbolem prywatnego azylu, przestrzeni odciętej od zewnętrznego hałasu i przemocy. Minimalistyczna, surowa forma oraz stonowana kolorystyka podkreślają ideę ciszy jako ochrony i granicy. Geometryczna powtarzalność obiektów buduje wrażenie stabilności i trwałości, a jednocześnie sugeruje izolację. Brosze funkcjonują jak małe, osobiste bastiony – noszone, stają się znakiem potrzeby samotności i wewnętrznego bezpieczeństwa. Jury doceniło spójność koncepcji, konsekwencję formalną oraz umiejętne połączenie osobistego wspomnienia z uniwersalnym doświadczeniem współczesnego świata, w którym cisza bywa ostatnim schronieniem.
Nagroda Miasta Gdańska: Maria Fijałkowska (Polska) za pracę „Nasłuch”
Wykonany ze srebra i bursztynu obiekt zatytułowany „Nasłuch”, w subtelny i sugestywny sposób ukazuje ciszę jako stan skupionej uwagi, akt uważnego wsłuchiwania się w to, co pierwotne i trwałe. Srebrna, gładka forma przypominająca czaszę stetoskopu kieruje uwagę ku bursztynowi – organicznej, nieregularnej bryle. To jego się nasłuchuje, głosu natury, zapisanej w materii historii. Kontrast między precyzyjnie opracowanym metalem a nieregularną strukturą bursztynu buduje napięcie między kulturą a naturą, ciszą a ukrytym dźwiękiem. Tytułowy „nasłuch” staje się metaforą gotowości do odbioru – nie hałasu, lecz tego, co ciche, ledwo uchwytne.
Praca wyróżnia się klarowną ideą, wysoką kulturą formalną oraz świadomym wykorzystaniem bursztynu – materiału silnie związanego z Gdańskiem. Jury doceniło harmonijne połączenie szlachetności srebra z organiczną materią oraz umiejętność przełożenia idei ciszy na formę oszczędną, a zarazem symbolicznie gęstą.
Wyróżnienie Miasta Gdańska: Robin Deriaz (Szwajcaria) za pracę „Smoczek”
„Smoczek” w przewrotny, a zarazem czytelny sposób interpretuje ciszę jako potrzebę ukojenia i wyciszenia. Forma nawiązująca do dziecięcego smoczka – przedmiotu służącego uspokojeniu, uciszeniu płaczu i krzyku – zostaje przetworzona w obiekt biżuteryjny, łączący funkcję symboliczną z elegancją wykonania. Z bursztynu wykonany został zasadniczy element smoczka – to on symbolicznie „zamyka usta”, przerywa krzyk i przywraca ciszę. Osadzony w srebrnej konstrukcji, staje się materialnym znakiem gestu wyciszenia. Naturalna, ciepła, organiczna bryła kontrastuje z precyzyjną, chłodną oprawą, podkreślając napięcie między impulsem a jego powstrzymaniem.
Jury doceniło klarowność metafory, lekko ironiczny, lecz niepozbawiony refleksji i czułości charakter pracy oraz twórcze wykorzystanie bursztynu. Obiekt łączy wysoką kulturę formalną z wyrazistym, komunikatywnym przekazem.
Nagroda Amber Experts Laboratory: Ingrid Berg (Szwecja) za pracę „Silence – Contained”
„Wypełniony ciszą” proponuje oryginalną interpretację ciszy jako stanu zamkniętego i świadomie ukształtowanego. Wydłużona, oszczędna forma pracy przypomina pojemnik lub narzędzie, w którego wnętrzu osadzony został bursztyn – organiczny, świetlisty rdzeń kompozycji. Kontrast między surową, niemal industrialną obudową, a naturalną materią bursztynu buduje napięcie między kontrolą, a tym, co żywe i kruche. Cisza nie jest tu pustką, lecz czymś realnym, „zawartym” i chronionym – stanem skupienia, który można przechowywać, ale też potencjalnie naruszyć. Wysuwany element podkreśla tę dwuznaczność: równowagę między zabezpieczeniem a ingerencją.
Jury doceniło wyrazistą koncepcję, twórcze wykorzystanie bursztynu w nowoczesnym kontekście oraz precyzję wykonania. Praca przekonująco ukazuje ciszę jako wartość wymagającą ochrony i świadomego utrzymania.
Swoje nagrody przyznali również:
- Galeria Sztuki w Legnicy: Lucie Popelka Houdková (Czechy) za pracę „Deep”
- Magazyn „ Polski Jubiler”: Wojciech Zalewski (Polska) za pracę „CISZA!… ZASIAŁ”.
Prace dopełniają wielowymiarowy portret współczesnej wrażliwości. Wszystkie w szczególnie sensualny sposób pokazują biżuterię nie tylko jako ozdobę, ale także jako formę wypowiedzi – osobistej, często intymnej, czasem wręcz terapeutycznej. Opowiadają o ciszy gestem, materiałem, ale też przestrzenią pomiędzy.
Biżuteria jako doświadczenie
Wystawa pokonkursowa w Muzeum Bursztynu w Gdańsku to nie tylko przegląd prac konkursowych. To także zaproszenie – by na chwilę zwolnić, odetchnąć, posłuchać. Nie tylko tego, co wokół nas, ale przede wszystkim tego, co w środku. Bo być może cisza nie jest brakiem dźwięku. Być może jest miejscem, w którym naprawdę zaczynamy słyszeć.
