Nowa ekspozycja prezentuje starannie wyselekcjonowany wybór najcenniejszych dzieł z kolekcji oraz najważniejsze nabytki ostatnich lat. „Zamykamy wystawę Bursztynowe konteksty, a ekspozycja otwierana dzisiaj pokazuje jeden z nich – kontekst mistrza bursztynnika” – zaznaczyła Agnieszka Kowalska, zastępca dyrektora ds. naukowo-konserwatorskich, wskazując na konsekwentnie budowaną narrację wokół zbiorów.
Mistrzostwo jako proces
Punktem wyjścia dla kuratorów była refleksja nad samą istotą mistrzostwa – rozumianego nie tylko jako perfekcja warsztatowa, ale także jako zdolność twórczego dialogu z materią. Bursztyn – materiał wymagający, niejednorodny i nieprzewidywalny – stał się tu naturalnym medium tej opowieści.
Ekspozycja koncentruje się na procesie tworzenia i relacji między artystą a tworzywem. To właśnie w tej relacji ujawniał się kunszt bursztynnika – dawniej rzemieślnika, dziś często również projektanta i artysty operującego językiem współczesnej sztuki.
Dialog zamiast chronologii
Jednym z najciekawszych założeń wystawy było odejście od klasycznego, chronologicznego układu. Zamiast tego zaproponowano dialog między dwoma kluczowymi momentami w historii bursztynnictwa: jego Złotym Wiekiem (XVII / początek XVIII wieku) oraz współczesnym odrodzeniem tej dziedziny w drugiej połowie XX i XXI wieku.
Dzięki temu zestawieniu widzowie mogli prześledzić nie tylko zmiany formalne i technologiczne, ale przede wszystkim ewolucję myślenia o funkcji przedmiotu, roli artysty i samym bursztynie jako tworzywie.
Najcenniejsze obiekty i nowe nabytki
Na wystawie zaprezentowano około 100 obiektów wybranych z kolekcji liczącej blisko 2000 dzieł. Wśród nich znalazły się zarówno rzadko pokazywane zabytki nowożytne, jak i najnowsze nabytki muzeum. Szczególne miejsce zajęły dzieła dawnych mistrzów, takich jak Christoph Maucher czy Michel Redlin, a także realizacje warsztatów gdańskich. Pokazywano m.in. obiekty, które rozsławiają bursztynową kolekcję malborskiego muzeum, m.in. szkatułę Mauchera, relikwiarz Redlina, kabinet księcia Józefa Poniatowskiego czy szkatułę Stanisława Leszczyńskiego, jak również całkiem nowy w kolekcji XVII-wieczny ołtarz z futerałem. Po raz pierwszy zaprezentowano również nowe nabytki, w tym bursztynowe puzderko z końca XVII wieku, zdobione sceną inspirowaną „Metamorfozami” Owidiusza.
Współczesne interpretacje
Z historycznymi realizacjami zestawiono prace współczesnych twórców – m.in. Aleksandra Gliwińskiego, Marii Fijałkowskiej, Piotra Wajchta, Jolanty i Andrzeja Kupniewskich oraz Barbary Gronuś-Dutko. Współczesne realizacje pokazywały zupełnie inne podejście do bursztynu – jako materiału otwartego na eksperyment, łączonego z innymi tworzywami i będącymi indywidualną wypowiedzią artystyczną. W tym kontekście szczególnie wyraźnie wybrzmiewała zmiana paradygmatu: od rzemiosła podporządkowanego funkcji do autonomicznej formy artystycznej.
Po trzech latach na ekspozycję powrócił także obraz „Biesiada” Bogdana Mirowskiego, który poszerzył narrację wystawy o dodatkowy kontekst ikonograficzny i symboliczny.
Ciągłość i zapowiedź
Jak podkreśliła Katarzyna Kita, kustoszka wystawy, prezentowany wybór stanowi jedynie fragment większej całości. Wystawa jest bowiem jednocześnie zapowiedzią nowej odsłony ekspozycji stałej, której otwarcie planowane jest na kolejny rok. Wystawa „Bursztynnik. Mistrz dawniej i dziś” nie była więc zamkniętą opowieścią, lecz częścią szerszego procesu reinterpretacji i udostępniania malborskiej kolekcji.
Bursztyn jako medium ponadczasowe
Jednym z najważniejszych wątków ekspozycji było pokazanie bursztynu jako medium ponadczasowego. Motywy religijne, mitologiczne i symboliczne powracały w nowych kontekstach, przetwarzane przez współczesnych twórców w sposób osobisty i aktualny.
W ten sposób wystawa budowała most między przeszłością a teraźniejszością, udowadniając, że tradycja nie jest zamkniętym rozdziałem, lecz żywym źródłem inspiracji.
„Bursztynnik. Mistrz dawniej i dziś” – wystawa czasowa
Muzeum Zamkowe w Malborku
od 24 kwietnia 2026 r.