{"id":19791,"date":"2023-12-20T18:43:18","date_gmt":"2023-12-20T17:43:18","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.amber.com.pl\/bursztyn-na-slasku-rozmowa-z-robertem-bartkowskim\/"},"modified":"2025-12-07T18:45:42","modified_gmt":"2025-12-07T17:45:42","slug":"bursztyn-na-slasku-rozmowa-z-robertem-bartkowskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/aktualnosci\/bursztyn-na-slasku-rozmowa-z-robertem-bartkowskim\/","title":{"rendered":"Amber in Silesia - interview with Robert Bartkowski"},"content":{"rendered":"<\/p>\n

Kiedy zainteresowa\u0142e\u015b si\u0119 bursztynem?
<\/strong>
W 2018 roku, gdy zdecydowa\u0142em si\u0119 aplikowa\u0107 na stanowisko opiekuna kolekcji bursztynu w Muzeum Zamkowym w Malborku i zosta\u0142em zaproszony na rozmow\u0119. Wtedy zacz\u0105\u0142em \u201euczy\u0107 si\u0119 bursztynu\u201d. Wcze\u015bniej nie wiedzia\u0142em o nim w\u0142a\u015bciwie nic \u2013 to zaskakuj\u0105ce, ale bursztynu nie ma ani w edukacji szkolnej, ani te\u017c nie by\u0142o w ca\u0142ej mojej edukacji na studiach historii sztuki. Jest z\u0142otnictwo, rze\u017aba, malarstwo, ale o bursztynie nie ma nic. Jedyna ksi\u0105\u017cka o bursztynie, jak\u0105 znalaz\u0142em w bibliotece Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu, to by\u0142a \u201eWielka Ksi\u0119ga Bursztynu\u201d El\u017cbiety Mierzwi\u0144skiej, wieloletniej opiekunki kolekcji bursztynu w Muzeum Zamkowym w Malborku. Uzbrojony w wiedz\u0119 z tej publikacji pojecha\u0142em do Malborka. Na potrzeby rozmowy kwalifikacyjnej okaza\u0142a si\u0119 wystarczaj\u0105ca, a kiedy zosta\u0142em przyj\u0119ty, si\u0142\u0105 rzeczy swoj\u0105 wiedz\u0119 zacz\u0105\u0142em pog\u0142\u0119bia\u0107, korzystaj\u0105c z dost\u0119pu do wielu \u017ar\u00f3de\u0142 i materia\u0142\u00f3w. Zacz\u0105\u0142em te\u017c analizowa\u0107 wszelkie mo\u017cliwe dokumenty dotycz\u0105ce kolekcji bursztynowej, m.in. oferty, jakie wp\u0142ywa\u0142y do Komisji Zakupu Muzeali\u00f3w, pog\u0142\u0119bia\u0142em te\u017c wiedz\u0119 na podstawie innych publikacji nt. kolekcji bursztynowych w Europie oraz tych zwi\u0105zanych z eksponatami, kt\u00f3re przyby\u0142y do Malborka.<\/p>\n

Historia tych eksponat\u00f3w i droga, jak\u0105 przeby\u0142y do Malborka, to materia\u0142 na ciekaw\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, mo\u017ce nawet detektywistyczn\u0105. Sporo emocji dostarczy\u0142a w 2012 r. kolia ksi\u0119\u017cnej brzeskiej Sybilli Doroty<\/strong> <\/a>z kolekcji malborskiej, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 podr\u00f3bk\u0105. Jakich Ty dokona\u0142e\u015b odkry\u0107?<\/strong><\/p>\n

Moim celem by\u0142o przywr\u00f3cenie to\u017csamo\u015bci obiektom, kt\u00f3re zosta\u0142y przekazane do Malborka z innych instytucji. Pocz\u0105tki kolekcji malborskiej si\u0119gaj\u0105 1961 roku. Tworz\u0105ca j\u0105 Janina Grabowska planowa\u0142a pierwotnie oprze\u0107 si\u0119 na wsp\u00f3\u0142czesnej jej bi\u017cuterii artystycznej, kt\u00f3ra powstawa\u0142a w licznych po wojnie sp\u00f3\u0142dzielniach artystycznych jak ORNO, Rytosztuka, Imago Artis czy Bursztyny. Sta\u0142o si\u0119 jednak inaczej. Na wie\u015b\u0107 o utworzeniu takiej kolekcji \u2013 w Malborku kojarzonym z Krzy\u017cakami, ale i z bursztynem \u2013 na rynku sztuki zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 obiekty nowo\u017cytne wykonane z bursztynu. Do malborskiego muzeum zacz\u0119\u0142y te\u017c sp\u0142ywa\u0107 oferty od prywatnych oferent\u00f3w oraz d\u0142ugotrwa\u0142e depozyty, kt\u00f3rymi by\u0142y m.in. obiekty nowo\u017cytne z Muzeum Narodowego w Warszawie. Pocz\u0105tkowo zosta\u0142y przekazane na kr\u00f3tki czas, potem decyzj\u0105 prof. Stanis\u0142awa Lorenza, wieloletniego dyrektora tego muzeum, ju\u017c na sta\u0142e. Wtedy nikt nie bada\u0142 proweniencji tych obiekt\u00f3w, a dzi\u015b s\u0105 one okre\u015blane jako malborskie. Zale\u017ca\u0142o mi na przywr\u00f3ceniu w\u0142a\u015bciwej im proweniencji \u2013 oczywi\u015bcie na ile jest to dzi\u015b mo\u017cliwe. Zacz\u0105\u0142em wi\u0119c weryfikowa\u0107 obiekty, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w kolekcji bursztynu w Malborku. W przypadku co najmniej dw\u00f3ch wiedzia\u0142em, \u017ce pochodz\u0105 z Dolnego \u015al\u0105ska, a dok\u0142adniej z przedwojennego Muzeum Rzemios\u0142a Artystycznego i Staro\u017cytno\u015bci we Wroc\u0142awiu. Zosta\u0142y one najpierw zweryfikowane przez Janin\u0119 Grabowsk\u0105 na podstawie ksi\u0105\u017cki \u201eBernstein. Ein deutsches Werkstoff\u201d autorstwa Alfreda Rohde, dyrektora muzeum kr\u00f3lewieckiego, kt\u00f3ry wiedz\u0119 o nich pozyska\u0142 bezpo\u015brednio z wroc\u0142awskiego muzeum i zaprezentowa\u0142 je na wystawie w Kr\u00f3lewcu, a nast\u0119pnie przez publikacje El\u017cbiety Mierzwi\u0144skiej, nast\u0119pczyni Janiny Grabowskiej. W jej ksi\u0105\u017cce z 1998 r. \u201eBursztyn w sztuce\u201d oba dzie\u0142a \u2013 naszyjnik i widelec z kompletu sztu\u0107c\u00f3w \u015blubnych \u2013 mia\u0142y wpisan\u0105 proweniencj\u0119 wroc\u0142awsk\u0105. Jako \u017ce pochodz\u0119 z Dolnego \u015al\u0105ska, z Legnicy, i \u017ce od lat mam zaszczyt wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z Muzeum Narodowym we Wroc\u0142awiu, zacz\u0105\u0142em od tych w\u0142a\u015bnie obiekt\u00f3w. W katalogu Rohdego doliczy\u0142em si\u0119 w sumie 9 dzie\u0142 pochodz\u0105cych z wroc\u0142awskiego muzeum, w kolekcji malborskiej by\u0142y 2 z nich. Interesowa\u0142o mnie, co si\u0119 sta\u0142o z pozosta\u0142ymi siedmioma? Zacz\u0105\u0142em bada\u0107, czy s\u0105 jakie\u015b pozosta\u0142o\u015bci tych zaginionych, kt\u00f3re przed wojn\u0105 nale\u017ca\u0142y do wroc\u0142awskiego muzeum, i sprawdza\u0107, czy mo\u017ce nadal s\u0105 gdzie\u015b w tamtejszych zbiorach.<\/p>\n

\"3594
Zatrzymajmy si\u0119 na Alfredzie Rohde \u2013 dlaczego jego ksi\u0105\u017cka by\u0142a tak wa\u017cna dla Twoich poszukiwa\u0144?<\/figcaption><\/figure>\n

Przed wydaniem pionierskiej, bo jedynej tego typu publikacji na temat bursztynowych dzie\u0142, Alfred Rohde zorganizowa\u0142 w Kr\u00f3lewcu wystaw\u0119 tego typu rzadkich obiekt\u00f3w, na kt\u00f3r\u0105 pozyska\u0142 wiele eksponat\u00f3w z r\u00f3\u017cnych miast niemieckich, w tym m.in. z Wroc\u0142awia. Nie zachowa\u0142 si\u0119 z niej \u017caden katalog, a jedynie broszura i to bez fotografii. Wystawa poprzedzi\u0142a wydanie ksi\u0105\u017cki, za\u015b wystaw\u0119 poprzedzi\u0142y przeprowadzone przez Rohdego kwerendy w r\u00f3\u017cnych muzeach. To w\u0142a\u015bnie w ich efekcie wyda\u0142 w 1937 r. wspomnian\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eBernstein. Ein deutsches Werkstoff\u201d. Sk\u0105d to wiemy? W\u0142a\u015bnie z zachowanej w muzeum wroc\u0142awskim kwerendy, w kt\u00f3rej Rohde pyta o nowo\u017cytne obiekty bursztynowe, oraz listy, na kt\u00f3rej znajduje si\u0119 12 eksponat\u00f3w z wroc\u0142awskiej kolekcji. W swoim katalogu Rohde uwzgl\u0119dni\u0142 tylko 9 z nich. Dlaczego ten temat po wojnie nie by\u0142 kontynuowany? G\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce muzeum wroc\u0142awskie nie mia\u0142o ani ksi\u0105\u017cki Rohdego, ani diapozytyw\u00f3w dokumentuj\u0105cych bursztynowe dzie\u0142a, kt\u00f3re na pro\u015bb\u0119 autora muzeum przekaza\u0142o mu przed wojn\u0105, a kt\u00f3re w wyniku jej wybuchu nie wr\u00f3ci\u0142y ju\u017c do Wroc\u0142awia. Wi\u0119c w praktyce powojenne muzeum nie mia\u0142o wiedzy na temat istnienia tych eksponat\u00f3w, oczywi\u015bcie poza wspomnianymi dokumentami czy drukowanymi niemieckimi katalogami zbior\u00f3w, kt\u00f3re i tak nie posiada\u0142y fotografii. Pami\u0119tajmy, \u017ce bursztyn jest obiektem bardzo wra\u017cliwym i kruchym, wi\u0119c skoro po wojnie nie by\u0142o \u017cadnych namacalnych dowod\u00f3w na zachowanie si\u0119 tych obiekt\u00f3w \u2013 a przed wojn\u0105 by\u0142o ich w zbiorach wroc\u0142awskich kilkana\u015bcie i to r\u00f3\u017cnorodnych \u2013 a zachowane dokumenty by\u0142y ma\u0142o czytelne, poniewa\u017c nie dostarcza\u0142y wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci informacji albo nie by\u0142o nikogo, kto pod wzgl\u0119dem tak specyficznego rzemios\u0142a potrafi\u0142by je odszuka\u0107, nic dziwnego, \u017ce temat ten zszed\u0142 na dalszy plan.<\/p>\n

Co wi\u0119c okaza\u0142o si\u0119 wi\u0119c prze\u0142omem w poszukiwaniach?<\/strong><\/p>\n

Przyst\u0105pienie Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu do programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego \u201eBadanie strat wojennych\u201d i delegowanie w muzeum osoby odpowiedzialnej za jego koordynowanie, kt\u00f3r\u0105 jest dr Robert He\u015b z Dzia\u0142u Dokument\u00f3w MNWr. To on natrafi\u0142 w dokumentach na s\u0142owo \u201ebernstein\u201d, ale nie widz\u0105c kontekstu, zostawi\u0142 wyja\u015bnienie tej kwestii, jak p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, dla mnie, kt\u00f3ry akurat nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142em si\u0119 ze swoim pytaniem o takie zbiory. I tak b\u0119d\u0105c w Malborku, zajmowa\u0142em si\u0119 zar\u00f3wno obiektami malborskimi, jak i tymi ze zbior\u00f3w wroc\u0142awskich, kt\u00f3re zasta\u0142em w Malborku, dodatkowo badaj\u0105c ca\u0142\u0105 histori\u0119 bursztynowych obiekt\u00f3w rzemios\u0142a artystycznego, kt\u00f3re w wyniku sekularyzacji, dar\u00f3w czy zakup\u00f3w \u2013 bo nie o wszystkich s\u0105 informacje w dawnych ksi\u0119gach inwentarzowych \u2013 trafi\u0142y do Wroc\u0142awia. To dr hab. Piotr Oszczanowski, dyrektor Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu, zaproponowa\u0142 mi przebadanie tego tematu i opisanie tej grupy zabytk\u00f3w, kt\u00f3re okre\u015bli\u0142em \u201ekolekcj\u0105\u201d, cho\u0107 de facto nigdy ona tak\u0105 nie by\u0142a. W 2020 r. rozpocz\u0105\u0142em pisanie artyku\u0142 do wydawanego przez Muzeum Narodowe we Wroc\u0142awiu \u201eRocznika Sztuki \u015al\u0105skiej\u201d, szanowanego periodyku naukowego zajmuj\u0105cego si\u0119 dokumentowaniem bada\u0144 nad sztuk\u0105 \u015al\u0105ska. Artyku\u0142 nosz\u0105cy tytu\u0142 \u201eNieznana kolekcja bursztynowych cymeli\u00f3w ze zbior\u00f3w dawnego Schlesisches Museum f\u00fcr Kunstgewerbe und Altert\u00fcmer in Breslau do 1945 r. i jej dalsze losy\u201d zosta\u0142 opublikowany w XXXI tomie rocznik\u00f3w z ko\u0144cem 2022 r. Opisa\u0142em w nim 12 obiekt\u00f3w bursztynowych, o kt\u00f3rych dane pozyska\u0142em przede wszystkim z Dzia\u0142u Dokument\u00f3w Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu, licznej literatury zar\u00f3wno niemieckiej, jak i polskiej oraz w oparciu o wiedz\u0119 zdobyt\u0105 w Muzeum Zamkowym w Malborku. W ich wyniku odkry\u0142em, \u017ce w Malborku znajduje si\u0119 jeszcze jeden obiekt z tej wroc\u0142awskiej przedwojennej kolekcji. Prawdopodobnie, poniewa\u017c, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, nie ma diapozytyw\u00f3w i nie zosta\u0142 on wspomniany w ksi\u0105\u017cce Rohdego. Jednak w oparciu o praktyk\u0119 rzemie\u015blnicz\u0105, jak\u0105 kierowali si\u0119 nowo\u017cytni bursztynnicy Gda\u0144ska dotycz\u0105c\u0105 unikatowo\u015bci wytwarzanych przez siebie na zam\u00f3wienie dzie\u0142, ma\u0142o prawdopodobnym by\u0142oby powstanie dw\u00f3ch konstrukcyjnie identycznych obiekt\u00f3w, kt\u00f3rych wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ca je scena centralna by\u0142aby zduplikowana. Ta informacja najpierw znalaz\u0142a odbiorc\u00f3w w osobach obu dyrektor\u00f3w Muzeum Zamkowego w Malborku i Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu a nast\u0119pnie upubliczniona w tym artykule. Okaza\u0142a si\u0119 nim bursztynowa ramka z wykonan\u0105 z ko\u015bci s\u0142oniowej scen\u0105 Arki Noego, a w\u0142a\u015bciwie scen\u0105 poprzedzaj\u0105c\u0105 potop, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 w ekspozycji sta\u0142ej wystawy \u201eBursztynowe konteksty\u201d<\/a> w Muzeum Zamkowym w Malborku.<\/p>\n

Twoje poszukiwania doprowadzi\u0142y tak\u017ce do odnalezienia w zbiorach Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu innych \u201ezaginionych\u201d obiekt\u00f3w bursztynowych z listy przes\u0142anej w odpowiedzi na kwerend\u0119 Rohdego.<\/strong><\/p>\n

Tak, w zbiorach Wroc\u0142awia s\u0105 obiekty z tej listy, ale ze wzgl\u0119du na wspomniany ju\u017c brak informacji o nich po wojnie nie by\u0142y one badane. S\u0105 to m.in. trzy krucyfiksy. Jeden o stabilnej konstrukcji, kt\u00f3ry trafi\u0142 do zbior\u00f3w etnograficznych muzeum, i dwa jedynie w elementach, kt\u00f3re by\u0142y w nieistniej\u0105cej dzi\u015b kolekcji vari\u00f3w. Na szcz\u0119\u015bcie elementy tych dw\u00f3ch ostatnich zosta\u0142y z\u0142o\u017cone do jednego pude\u0142ka, gdzie czeka\u0142y na weryfikacj\u0119. Dysponuj\u0105c ju\u017c wiedz\u0105 o 12 bursztynowych obiektach oraz fotografiami, uda\u0142o si\u0119 wyodr\u0119bni\u0107 w wspomnianym pude\u0142ku elementy tych\u017ce dw\u00f3ch zabytk\u00f3w. Dzi\u015b, dzi\u0119ki osobistemu zaanga\u017cowaniu dyrektora Piotra Oszczanowskiego, jeden z nich jest poddawany rekonstrukcji i nast\u0119pnie konserwacji, by po ich zako\u0144czeniu m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 zaprezentowany w Muzeum Narodowym we Wroc\u0142awiu. Znaj\u0105c zaanga\u017cowanie pana dyrektora, zapewne taki sam szcz\u0119\u015bliwy los spotka i drugi z nich.<\/p>\n

Zagadka sze\u015bciu bursztynowych obiekt\u00f3w z Wroc\u0142awia rozwi\u0105zana. Du\u017co jest jeszcze takich obiekt\u00f3w wykonanych z bursztynu, kt\u00f3rych proweniencj\u0119 nale\u017ca\u0142oby wyja\u015bni\u0107?<\/strong><\/p>\n

Uwa\u017cam, \u017ce moj\u0105 etyczn\u0105 przyzwoito\u015bci\u0105 jako historyka sztuki jest przywr\u00f3cenie to\u017csamo\u015bci kolejnym obiektom. Obecnie s\u0105 to obiekty pochodz\u0105ce ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Warszawie. Na wystawie \u201eBursztyn skarb Ba\u0142tyku\u201d w Willi Caro, g\u0142\u00f3wnej siedzibie Muzeum w Gliwicach, kt\u00f3rej jestem kuratorem, s\u0105 jeszcze dwa zabytki, kt\u00f3re w latach 40. XX wieku zasili\u0142y zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie, ale, co jest pewne, zosta\u0142y tam umieszczone w wyniku nie do ko\u0144ca poprawnych okoliczno\u015bci. Te ostatecznie okaza\u0142y si\u0119 dla nich dobre, poniewa\u017c dzi\u015b mo\u017cemy si\u0119 nimi cieszy\u0107, a nie szuka\u0107 ich jako strat wojennych. Mam na my\u015bli srebrn\u0105 pater\u0119 z bursztynowymi p\u0142ytkami od Izabeli Czartoryskiej z Dzia\u0142y\u0144skich z zamku w Go\u0142uchowie, kt\u00f3ra do 1941 roku by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 jej spadkobierc\u00f3w, oraz bogato zdobion\u0105 kolumn\u0119 na kominek, kt\u00f3ra by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 ksi\u0105\u017c\u0105t Potockich z Krzeszowic, kt\u00f3ra, podobnie jak patera, zosta\u0142a przej\u0119ta przez Niemc\u00f3w i zdeponowana w\u0142a\u015bnie w tym sto\u0142ecznym muzeum. Wspomniana patera jeszcze w latach 60. by\u0142a elementem ekspozycji pierwszej wystawy sta\u0142ej w Muzeum Zamkowym w Malborku w formie depozytu, ale ostatecznie jest te\u017c jednym z obiekt\u00f3w tej wystawy, kt\u00f3ry nie zosta\u0142 tam przekazany na sta\u0142e.<\/p>\n

\"3594
Jak uda\u0142o Ci si\u0119 pozyska\u0107 na wystaw\u0119 w Gliwicach tak znakomite obiekty? Cz\u0119\u015b\u0107 z nich od dziesi\u0119cioleci nie by\u0142a nigdzie prezentowana.<\/figcaption><\/figure>\n

Mia\u0142o na to wp\u0142yw wiele czynnik\u00f3w. Pierwszym z nich by\u0142o zajmowane przez kilka lat stanowisko w Malborku i kontakty, kt\u00f3re uda\u0142o mi si\u0119 nawi\u0105za\u0107, oraz kwerendy naukowe, kt\u00f3re odby\u0142em w pierwszym roku. Dzi\u0119ki analizie zgromadzonych dokument\u00f3w wiedzia\u0142em, kt\u00f3re z instytucji dysponowa\u0142y tak rzadkimi zabytkami, jednak wiedz\u0119 t\u0119 trzeba by\u0142o to ponownie zweryfikowa\u0107. Nie bez znaczenia by\u0142y materia\u0142y kwerendalne zgromadzone przez Janin\u0119 Grabowsk\u0105, zw\u0142aszcza o tych miejscach, kt\u00f3re posiada\u0142y wyj\u0105tkowe zbiory, ale w tamtym czasie nie mog\u0142y zosta\u0107 wypo\u017cyczone do Malborka. Innym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy by\u0142a jej ksi\u0105\u017cka \u201ePolski bursztyn\u201d z 1983 roku prezentuj\u0105ca wiele bursztynowych obiekt\u00f3w, m.in. znajduj\u0105cy si\u0119 na wystawie w Gliwicach medalion Anny Jagiellonki z popiersiem Stefana Batorego z ko\u0144ca XVI w. oraz pucharek bursztynowy Zygmunta III Wazy z jego medalionem, tzw. kulawka, z pocz\u0105tku XVII w. W oparciu o taki materia\u0142 i wiedz\u0119 mo\u017cliwe by\u0142o zorganizowanie pierwszej na \u015al\u0105sku, a nawet w Polsce, czasowej wystawy bursztynu, na kt\u00f3rej bogato reprezentowane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c dzie\u0142a zabytkowe, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wiele zosta\u0142o upublicznionych tak szeroko po raz pierwszy. Uda\u0142o si\u0119, ale gdyby to by\u0142y lata 2017-19, to wielu z nich nie uda\u0142oby mi si\u0119 w\u00f3wczas wypo\u017cyczy\u0107. Dlaczego? Ze wzgl\u0119du na ich warto\u015b\u0107 artystyczn\u0105, unikatowo\u015b\u0107, ale i stan konserwatorski oraz w pe\u0142ni zasadn\u0105 trosk\u0119 ich w\u0142a\u015bcicieli, kurator\u00f3w zbior\u00f3w etc. By\u0107 mo\u017ce gdyby nie m\u00f3j udzia\u0142 w zespole realizuj\u0105cym projekt konserwatorski bursztynowego pucharka Zygmunta III Wazy ze Skarbca Katedry na Wawelu, dzi\u015b nie by\u0142by on prezentowany w Gliwicach, a wraz z nim bursztynowe zawieszenie kr\u00f3lowej Anny Jagiellonki jako pewien pakiet.<\/p>\n

Z pozyskania kt\u00f3rych obiekt\u00f3w jeste\u015b najbardziej dumny?<\/strong><\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 z pucharka Zygmunta III Wazy. To jedyny tego typu obiekt w Polsce, jeden z kilku zachowanych monarszych cymeli\u00f3w z bursztynu i to o tak dobrze potwierdzonym pochodzeniu. Nie\u0142atwo by\u0142o te\u017c pozyska\u0107 bursztynow\u0105 pater\u0119, kt\u00f3ra bardzo rzadko po 1941 r. opuszcza\u0142a Muzeum Narodowe w Warszawie, a tym bardziej bursztynow\u0105 kolumn\u0119, o kt\u00f3rej wypo\u017cyczeniu nigdy nie s\u0142ysza\u0142em. R\u00f3wnie\u017c z pozyskania dzie\u0142 z Muzeum Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego: krucyfiksu domowego, szkatu\u0142ki przypisywanej warsztatowi Michela Redlina, no\u017ca renesansowego z zestawu Klary Eugenii Habsburg oraz fajki Tadeusza Czackiego. Jak wida\u0107 s\u0105 to raczej przedmioty dawne, kt\u00f3re te\u017c ujawniaj\u0105 moje zainteresowania jako historyka sztuki.<\/p>\n

W za\u0142o\u017ceniu wystawa mia\u0142a by\u0107 jeszcze wi\u0119ksza i jeszcze bardziej imponuj\u0105ca, jednak kilku przedmiot\u00f3w z kolekcji zagranicznych muze\u00f3w nie uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107.<\/strong><\/p>\n

Negocjacje trwa\u0142y w zasadzie do samego ko\u0144ca. Od samego ich pocz\u0105tku mog\u0142em liczy\u0107 na wsparcie \u00f3wczesnego dyrektora Muzeum w Gliwicach Grzegorza Krawczyka, kt\u00f3rego zaanga\u017cowania \u017cycz\u0119 ka\u017cdemu kuratorowi wystawy. Jednak cz\u0119sto wy\u015brubowane restrykcje konserwatorskie oraz przewozowe nie pozostawi\u0142y nam wyboru. Nie jestem pewien, czy zabytki bursztynowe z zagranicy, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wiele by\u0142o prezentowanych w ostatnich latach w Malborku czy w Gda\u0144sku, zrobi\u0142yby w Polsce a\u017c tak\u0105 furor\u0119, jak niepokazywany od dziesi\u0119cioleci pucharek Zygmunta III, sporadycznie pokazywany medalion Anny Jagiellonki czy prawie zupe\u0142nie nieprezentowane dzie\u0142a z Muzeum Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego?<\/p>\n

Mo\u017ce uda si\u0119 je zaprezentowa\u0107 szerszej publiczno\u015bci na innej bursztynowej wystawie \u2026?<\/strong><\/p>\n

Kto wie\u2026? My\u015bl\u0119 jednak, \u017ce nie stanie si\u0119 to szybko. O ile w og\u00f3le. Przemawia za tym zwyk\u0142a ostro\u017cno\u015b\u0107, ale te\u017c i ich stan zachowania czy wzgl\u0119dy konserwatorskie. Obawiam si\u0119 wi\u0119c, \u017ce z biegiem lat mo\u017ce to by\u0107 jeszcze trudniejsze. Obiekty bursztynowe nie s\u0105 tak stabilne konserwatorsko jak malarstwo czy z\u0142otnictwo. To bardzo wra\u017cliwe obiekty. Gdy za\u015b chodzi o mnie, to osobi\u015bcie mam takie poczucie, \u017ce temat bursztynowy raczej ju\u017c si\u0119 dla mnie zako\u0144czy. Wystawa jest realizacj\u0105 u\u015bpionych plan\u00f3w z Malborka, kt\u00f3re obudzi\u0142 dyrektor Grzegorz Krawczyk, przyjmuj\u0105c mnie do zespo\u0142u Muzeum w Gliwicach. My\u015bl\u0119, \u017ce po zako\u0144czeniu wystawy \u201eBursztyn skarb Ba\u0142tyku\u201d i po realizacji zapowiedzianych plan\u00f3w badawczych kolejnych obiekt\u00f3w, kt\u00f3re uda\u0142o mi si\u0119 odkry\u0107 na \u015al\u0105sku, a o kt\u00f3rych na razie wola\u0142bym nie m\u00f3wi\u0107, by\u0107 mo\u017ce trzeba b\u0119dzie zamkn\u0105\u0107 temat bursztynu na \u015al\u0105sku\u2026 Ale nie chc\u0119 si\u0119 zarzeka\u0107.<\/p>\n

Jakie s\u0105 reakcje na wystaw\u0119 bursztynu na \u015al\u0105sku?<\/strong><\/p>\n

Bursztyn r\u00f3wnie\u017c na \u015al\u0105sku robi wra\u017cenie \u2013 wida\u0107 to zar\u00f3wno po frekwencji wy\u017cszej jak na okres jesienno-zimowy, jak r\u00f3wnie\u017c po zainteresowaniu prowadzonymi zaj\u0119ciami edukacyjnymi, lekcjami czy wyk\u0142adami z oprowadzaniem, kt\u00f3re przygotowali\u015bmy w czasie trwania wystawy. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce bursztyn tutaj jest nieco egzotyczny, a z drugiej strony bardzo polski. Na \u015al\u0105sku nie jest on tak znany jak na p\u00f3\u0142nocy kraju, co dodaje wystawie niezwyk\u0142o\u015bci. My\u015bl\u0119, \u017ce ma ona znaczenie tak\u017ce dla samego \u015brodowiska bursztynnik\u00f3w oraz mi\u0142o\u015bnik\u00f3w bursztynu, poniewa\u017c wpisuje si\u0119 w nurt promowania tego naturalium, budowania \u015bwiadomo\u015bci jego istnienia, u\u015bwiadamiania jego roli w sztuce, kulturze czy gospodarce. Zale\u017ca\u0142o mi na pokazaniu jego szerszego znaczenia, st\u0105d podj\u0119ta przeze mnie pr\u00f3ba przygotowania interdyscyplinarnej wystawy, kt\u00f3r\u0105, jak s\u0105dz\u0119, w pewnym sensie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107. Bursztyn jest tu sam, co najwa\u017cniejsze, i to w r\u00f3\u017cnej formie, czasie powstania czy stylach, s\u0105 te\u017c tematy z nim zwi\u0105zane bezpo\u015brednio czy po\u015brednio. Zreszt\u0105 trudno by\u0142oby zorganizowa\u0107 wystaw\u0119 wy\u0142\u0105cznie ze sztuk\u0105 dawn\u0105 \u2013 z troski o stan obiekt\u00f3w ma\u0142o kt\u00f3ra instytucja jest gotowa wypo\u017cyczy\u0107 tej klasy dzie\u0142a bez przygotowania odpowiednich warunk\u00f3w. Tak daleko od Pomorza odbywaj\u0105 si\u0119 wprawdzie wystawy po\u015bwi\u0119cone bursztynowi, ale nie przypominam sobie, aby by\u0142y na nich prezentowane obiekty dawne. Nie by\u0142o te\u017c starodruk\u00f3w m\u00f3wi\u0105cych o bursztynie, cho\u0107 wiedza o nich jest dost\u0119pna. Pod pewnymi wzgl\u0119dami jest to wi\u0119c pierwsza tego typu wystawa bursztynu. A gdy doda\u0107 do tego towarzysz\u0105ce jej pi\u0119\u0107 wyk\u0142ad\u00f3w o r\u00f3\u017cnej tematyce zwi\u0105zanej z bursztynem, zainteresowanie nimi oraz kuratorskie oprowadzania po wystawie czy ofert\u0119 edukacyjn\u0105, to wida\u0107, \u017ce jej powstanie by\u0142o w pe\u0142ni uzasadnione. Warto wi\u0119c znale\u017a\u0107 czas i wybra\u0107 si\u0119 do Gliwic do 7 stycznia, czy to z bliska, czy z daleka. Kto wie, czy kiedykolwiek jeszcze b\u0119dziemy mogli zobaczy\u0107 tak cenne obiekty, kt\u00f3re na tej wystawie uda\u0142o si\u0119 zgromadzi\u0107? Tym serdeczniej wi\u0119c zapraszam.<\/p>\n

 <\/p>\n

Fot. 
Robert Bartkowski, fot. Jadwiga Janowska \u2013 Fotografia, Gliwice, 2023
Bursztynowe zawieszenie Anny Jagiellonki, bursztyn, piana morska(?), srebro, Kr\u00f3lewiec (?), ok. 1585, Skarbiec Katedry Wawelskiej, fot. \u0141ukasz Michalak<\/p>\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Amber in Silesia is somewhat exotic,\u201e says Robert Bartkowski, curator of the exhibition \u201dAmber, the Treasure of the Baltic\" at the Caro Villa in Gliwice, which can still be seen until 7 January 2024. When discussing the exhibition, we learn that amber in Lower Silesia has quite a rich tradition, which he managed to... discover.<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":19776,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Bursztyn na \u015al\u0105sku \u2013 rozmowa z Robertem Bartkowskim - Amber Portal","description":"Bursztyn na \u015al\u0105sku jest nieco egzotyczny \u2013 twierdzi Robert Bartkowski, kurator wystawy \u201eBursztyn skarb Ba\u0142tyku\u201d w Willi Caro w Gliwicach, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 je"},"footnotes":""},"categories":[118],"tags":[],"sekcja":[245],"class_list":["post-19791","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wywiady","sekcja-ludzie-opinie"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19791","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19791"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19791\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19776"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19791"},{"taxonomy":"sekcja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/sekcja?post=19791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}