Ostatnia rozmowa z Maryn\u0105 Lewick\u0105-Wal\u0105, kt\u00f3ra odesz\u0142a nieoczekiwanie i nie zd\u0105\u017cy\u0142a autoryzowa\u0107 swych wypowiedzi. Kiedy z ni\u0105 rozmawia\u0142am jesieni\u0105 2010 roku, nic nie wskazywa\u0142o na to, co sta\u0142o si\u0119 z ko\u0144cem stycznia 2011. Rozmow\u0119 zacz\u0119\u0142y\u015bmy w\u00f3wczas od pytania: <\/p>\n
Odkry\u0142a Pani sw\u0105 pasj\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z projektowaniem i bi\u017cuteri\u0105, chocia\u017c z wykszta\u0142cenia jest Pani geologiem?<\/b> <\/p>\n
W zasadzie odk\u0105d pami\u0119tam, zawsze chcia\u0142am robi\u0107 bi\u017cuteri\u0119 \u201eniejubilersk\u0105\u201d i ju\u017c jako dziewczynka cz\u0119sto wykonywa\u0142am dla siebie ozdoby z r\u00f3\u017cnych materia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re wpada\u0142y mi w r\u0119ce, zazwyczaj kawa\u0142k\u00f3w drewna i metalu. Kiedy mia\u0142am 6 czy 7 lat, bra\u0142am podr\u0119cznik majsterkowicza, by zrobi\u0107 bransolet\u0119 czy pier\u015bcionek \u2013 wtedy jeszcze w takiej dzieci\u0119co naiwnej wersji. Niemniej jednak ju\u017c wtedy wiedzia\u0142am, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci b\u0119d\u0119 wykonywa\u0107 ozdoby, kt\u00f3re niekoniecznie b\u0119d\u0105 spe\u0142nia\u0107 warunki jubilerskiej roboty, ale b\u0119d\u0105 si\u0119 nadawa\u0142y do noszenia czy ogl\u0105dania. <\/p>\n
Materia\u0142em, kt\u00f3ry odegra\u0142 w Pani bi\u017cuterii ogromn\u0105 rol\u0119, by\u0142 bursztyn.<\/b> Sk\u0105d w\u0142a\u015bnie taki wyb\u00f3r? <\/b>
\n<\/b><\/p>\n
<\/b>Kiedy startowa\u0142am w tej nowej dla mnie dziedzinie, nie dysponowa\u0142am odpowiednim wyposa\u017ceniem warsztatu ani te\u017c umiej\u0119tno\u015bciami. Bursztyn by\u0142 dost\u0119pny a przy tym najprostszy w obr\u00f3bce. Ponadto mia\u0142am przekonanie, \u017ce z tego materia\u0142u mo\u017cna zrobi\u0107 naprawd\u0119 fantastyczne rzeczy. Nawet je\u015bli w sprzeda\u017cy kr\u00f3lowa\u0142y wtedy bursztynowe \u017cagielki, drzewka szcz\u0119\u015bcia etc. Wiedzia\u0142am, \u017ce je\u015bli zdob\u0119d\u0119 dobry materia\u0142, to jestem w stanie zrobi\u0107 co\u015b ciekawego \u2013 i w tym w\u0142a\u015bnie kierunku posz\u0142am.
Bursztyn wtedy uchodzi\u0142 za ma\u0142o atrakcyjny materia\u0142. Pami\u0119tam, jak powiedzia\u0142am koledze, \u017ce przygotowuj\u0119 kolekcj\u0119 z bursztynu, a ten si\u0119 \u017cachn\u0105\u0142: \u201eJak to, z takiego pod\u0142ego materia\u0142u?\u201d. Postawi\u0142am wtedy, \u017ce zrehabilituj\u0119 bursztyn. Kilka lat p\u00f3\u017aniej spotkali\u015bmy si\u0119 na zbiorowej wystawie w Zwi\u0105zku Plastyk\u00f3w. Obejrza\u0142 moje prace i powiedzia\u0142: \u201eUda\u0142o ci si\u0119\u201d. Dla mnie jego opinia by\u0142a wa\u017cna \u2013 wiedzia\u0142, o czym m\u00f3wi, prowadzi\u0142 wtedy zaj\u0119cia z rysunku na Wydziale Architektury na Politechnice Krakowskiej. Bursztyn jako materia\u0142 si\u0119 sprawdzi\u0142, moje oczekiwania si\u0119 spe\u0142ni\u0142y.
W wielu pracach Pani autorstwa wida\u0107 gotowe formy, niejako podyktowane przez bursztyn<\/b>. <\/p>\n
Mia\u0142am to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce po do\u015b\u0107 d\u0142ugich poszukiwaniach znalaz\u0142am dobre \u017ar\u00f3d\u0142o surowca bursztynowego \u2013 sprzedawcy pozwalali mi wybiera\u0107 kawa\u0142ki prosto z worka. Wkr\u00f3tce okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie to by\u0142a moja najwa\u017cniejsza praca \u2013 wyszukiwanie! Skupia\u0142am si\u0119 nad tym, wybiera\u0142am co pi\u0119kniejsze kawa\u0142ki i od razu wiedzia\u0142am, co z tego powstanie. Bowiem naturalne bry\u0142y inspiruj\u0105, same podpowiadaj\u0105, jak je oprawi\u0107. Albo mo\u017ce lepiej w og\u00f3le nie oprawia\u0107? Jednym z moich pomys\u0142\u00f3w na \u201enieoprawianie\u201d sta\u0142a si\u0119 siatka, w kt\u00f3r\u0105 wk\u0142ada\u0142am co pi\u0119kniejsze bry\u0142ki.
Tak wi\u0119c ju\u017c na etapie selekcji wiedzia\u0142am, jaka kolekcja z nich powstanie. I cieszy\u0142am si\u0119, bo niekt\u00f3re kawa\u0142ki okazywa\u0142y si\u0119 jeszcze pi\u0119kniejsze i ciekawsze, ni\u017c pocz\u0105tkowo s\u0105dzi\u0142am. Jednak aby powsta\u0142a naprawd\u0119 ciekawa kolekcja, trzeba si\u0119 by\u0142o z bursztynem zaprzyja\u017ani\u0107: pochodzi\u0107 z nim, potrzyma\u0107 go w d\u0142oni, nie za szybko szlifowa\u0107… <\/p>\n
Jest Pani uznawana za prekursork\u0119 \u201enaturalnego traktowania bursztynu\u201d. <\/b><\/p>\n
Cz\u0119sto s\u0142ysza\u0142am opini\u0119, \u017ce wykreowa\u0142am mod\u0119 na du\u017ce, naturalne kawa\u0142ki bursztynu oraz nowy styl w bi\u017cuterii. Mog\u0119 chyba mie\u0107 satysfakcj\u0119, \u017ce styl ten si\u0119 przyj\u0105\u0142 i wielu artyst\u00f3w plastyk\u00f3w i projektant\u00f3w r\u00f3wnie\u017c obecnie pod\u0105\u017ca w tym kierunku. Na natur\u0119 postawi\u0142am \u015bwiadomie \u2013 wida\u0107 to nie tylko w bi\u017cuterii, ale tak\u017ce w strojach z lnu i bawe\u0142ny, kt\u00f3re tak\u017ce projektowa\u0142am w latach 70.<\/p>\n
Dzi\u015b odchodzi si\u0119 ju\u017c od po\u0142\u0105czenia bursztynu z lnem, uznaj\u0105c je za zbyt prza\u015bne… <\/b>
\n<\/b><\/p>\n
<\/b>Czasy si\u0119 zmieniaj\u0105, ja jednak nie dyskredytowa\u0142abym tego zestawienia. Tak\u017ce tutaj wszystko zale\u017cy od efektu ko\u0144cowego: najwa\u017cniejsze jest, by ca\u0142o\u015b\u0107 \u2013 zar\u00f3wno str\u00f3j, jak i ozdoby \u2013 zosta\u0142a zaprojektowana i wykonana z zachowaniem proporcji, by\u0142a \u201edobrze osadzona w kadrze\u201d. Prosz\u0119 te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce lata 70. i 80. to czasy non iron-\u00f3w i innych sztucznych materia\u0142\u00f3w \u2013 wi\u0119c nawet polski len by\u0142 dla Polek swego rodzaju objawieniem. W czasach, kiedy brakowa\u0142o wszystkiego, czerpa\u0142am z tego, co by\u0142o dost\u0119pne. Zar\u00f3wno w przypadku bursztynu, jak i lnu nadawa\u0142am now\u0105 form\u0119, zgodn\u0105 z moim pojmowaniem estetyki. <\/p>\n
Pani bursztyny s\u0105 jak talizmany \u2013 wierzy Pani w magiczn\u0105 moc bursztynu?
<\/b>
Tw\u00f3rca bi\u017cuterii jest jak malarz: kiedy maluje obraz, sp\u0119dza wiele czasu przed p\u0142\u00f3tnem i przekazuje mu pewn\u0105 energi\u0119. Tak samo jest z bi\u017cuteri\u0105: je\u015bli wykonuj\u0119 j\u0105 w odpowiednim skupieniu, nastroju, dobrym humorze, to wszystko musi wesp\u00f3\u0142 zadzia\u0142a\u0107. Wiadomo od wiek\u00f3w, \u017ce bursztyn ma tak\u017ce lecznicze w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u2013 mo\u017cna w to wierzy\u0107 lub nie. Ja w to wierz\u0119. Czy si\u0119 go potraktuje jako talizman czy amulet \u2013 zale\u017cy od odbiorcy. <\/p>\n
Czy inne kamienie te\u017c odegra\u0142y tak ogromn\u0105 rol\u0119 w Pani projektach?<\/b> <\/p>\n
Opr\u00f3cz bursztynu, kt\u00f3ry by\u0142 dla mnie zdecydowanie najwa\u017cniejszy, interesowa\u0142am si\u0119 tak\u017ce ma\u0142o znanym czarnym koralem i lapisem lazuli. W moim warsztacie by\u0142o miejsce tak\u017ce dla agatu, nie tak dawno zauroczy\u0142 mnie krzemie\u0144 pasiasty. W\u0142a\u015bciwie to wszystkie kamienie by\u0142y moje, a w szczeg\u00f3lno\u015bci te z g\u00f3rskich strumieni… <\/p>\n
Maryna Lewicka-Wala<\/b> (1941-2011) \u2013 by\u0142a geologiem, projektantem bi\u017cuterii, fotografikiem. Od 1974 roku projektowa\u0142a i wykonywa\u0142a unikatow\u0105 bi\u017cuteri\u0119 bursztynow\u0105 \u2013 inspirowan\u0105 sztuk\u0105 etniczn\u0105, staj\u0105c si\u0119 prekursork\u0105 nowego stylu. By\u0142a tak\u017ce projektantk\u0105 ubior\u00f3w z naturalnych tkanin: lnu, jedwabiu i we\u0142ny. Spe\u0142nia\u0142a si\u0119 tak\u017ce jako rze\u017abiarka i fotografik.
Sw\u00f3j dorobek artystka zaprezentowa\u0142a na kilkunastu wystawach indywidualnych w kraju i zagranic\u0105 oraz podczas wystaw zbiorowych. Jej prace stanowi\u0105 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 sta\u0142ych ekspozycji w zbiorach dwunastu muze\u00f3w w Polsce, Niemczech, Szwajcarii i USA. <\/p>\n
Najwi\u0119kszy zbi\u00f3r jej prac znajduje si\u0119 w Muzeum Ziemi PAN<\/a> w Warszawie; jej prace s\u0105 prezentowane tam\u017ce na specjalnej wystawie \u201eBursztyn nie tylko nad Ba\u0142tykiem\u201d<\/a>. Niniejszy wywiad zosta\u0142 opublikowany w towarzysz\u0105cej wystawie ksi\u0105\u017cce pod tym samym tytu\u0142em. <\/p>\n