Bi\u017cuteria jako forma artystyczna pojawi\u0142a si\u0119 w Danii na pocz\u0105tku XX wieku, kiedy w Kopenhadze powsta\u0142o kilka dynamicznie rozwijaj\u0105cych si\u0119 warsztat\u00f3w. Pionier bran\u017cy Mogens Ballin, pocz\u0105tkowo malarz, otworzy\u0142 sw\u00f3j zak\u0142ad jubilerski w 1900 r. Niebawem pojawi\u0142y si\u0119 kolejne: Georga Jensena w 1904 r. i Evalda Nielsena w 1905 r., a tak\u017ce utalentowanego samouka Erika Magnussena. Zainspirowani ruchem Arts and Crafts oraz pocz\u0105tkami Art Nouveau tworzyli bi\u017cuteri\u0119 dystansuj\u0105c\u0105 si\u0119 wobec wcze\u015bniejszych ozd\u00f3b, kt\u00f3rych warto\u015b\u0107 materialn\u0105 stawiano ponad form\u0105, a projekt mia\u0142 odzwierciedla\u0107 status spo\u0142eczny u\u017cytkownika. Teraz wprowadzano nowe materia\u0142y: srebro, bursztyn i kamienie p\u00f3\u0142szlachetne, a wzory inspirowane by\u0142y sztuk\u0105 japo\u0144sk\u0105 z jej mi\u0142o\u015bci\u0105 do mi\u0119kkich, gi\u0119tkich form natury. Cz\u0119stymi motywami broszek i klamer sta\u0142y si\u0119 kwiaty i owady, zacz\u0119to projektowa\u0107 ozdoby do w\u0142os\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne sta\u0142y si\u0119 prace Georga Jensena, kt\u00f3re zas\u0142yn\u0119\u0142y na \u015bwiecie nie tylko za spraw\u0105 samych projekt\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce jego \u2013 istniej\u0105cy do dzi\u015b \u2013 warsztat zacz\u0105\u0142 produkowa\u0107 ca\u0142e kolekcje bi\u017cuterii. Georg Jensen stworzy\u0142 zesp\u00f3\u0142 \u015bwietnych projektant\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w, i to dzi\u0119ki jego warsztatowi sztuka jubilerska na sta\u0142e zdoby\u0142a wiod\u0105c\u0105 pozycj\u0119 w du\u0144skiej sztuce i rzemio\u015ble.<\/p>\n
Renesans du\u0144skiego jubilerstwa<\/b> <\/p>\n
W po\u0142owie XX wieku du\u0144skie jubilerstwo, podobnie jak i inne dziedziny sztuki, prze\u017cy\u0142o renesans. \u015awiat\u0142o dzienne ujrza\u0142a koncepcja Danish design<\/i>, projekty eksperymentalne mia\u0142y teraz dodatkowy bodziec w postaci konkurs\u00f3w og\u0142aszanych od 1950 r. przez Guldsmedefagets F\u00e6llesr\u00e5d (Rad\u0119 Stowarzyszenia Jubiler\u00f3w). W 1951 roku otwarto Du\u0144sk\u0105 Szko\u0142\u0119 Jubilerstwa, do kt\u00f3rej jubilerzy mogli stara\u0107 si\u0119 o przyj\u0119cie po odbyciu praktyk. Celem szko\u0142y by\u0142 \u201erozw\u00f3j niezale\u017cnych talent\u00f3w poprzez przybli\u017canie im wsp\u00f3\u0142czesnych trend\u00f3w wzornictwa i sztuki oraz zapoznawanie z tradycjami zawodu\u201d. W rezultacie eksperymentowano z materia\u0142ami i \u015brodkami artystycznego wyrazu, co podnios\u0142o poziom jubilerstwa do poziomu sztuk wizualnych \u2013 bi\u017cuteria sta\u0142a si\u0119 rze\u017ab\u0105 w miniaturze. Wci\u0105\u017c jednak istnia\u0142a wielka r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy sztukami wizualnymi a sztuk\u0105 jubilersk\u0105, kt\u00f3ra przecie\u017c pozostaje w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z osob\u0105 nosz\u0105c\u0105 ozdoby: klejnot i cz\u0142owiek tworz\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, bi\u017cuteria nie osi\u0105gnie swojego pe\u0142nego wyrazu, dop\u00f3ki nie zaistnieje w kontek\u015bcie cia\u0142a ludzkiego. Ameryka\u0144ski artysta jubiler Art Smith wyrazi\u0142 to ju\u017c w latach 40.: \u201eKlejnot pozostaje nieokre\u015blonym co to jest?<\/i> dop\u00f3ki nie odniesie si\u0119 go do cia\u0142a.\u201d To w\u0142a\u015bnie ameryka\u0144ska wizja bi\u017cuterii i stosunek do edukacji i kreatywno\u015bci odcisn\u0105\u0142 pi\u0119tno na du\u0144skim jubilerstwie. To w Ameryce istnia\u0142o pole do wolnej interpretacji koncepcji jubilerskiej i eksperyment\u00f3w z nowymi materia\u0142ami; materia\u0142y te dotar\u0142y do Danii kilka dekad p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n
Lata 50. \u2013 bi\u017cuteria mark\u0105 Danii<\/b><\/p>\n
W latach 50. proste i zarazem pe\u0142ne wyrazu srebrne ozdoby na ka\u017cd\u0105 okazj\u0119 sta\u0142y si\u0119 mark\u0105 Danii, jednym z najwa\u017cniejszych wyznacznik\u00f3w du\u0144skiego designu. Projektowali je m.in. Henning Koppel i Nanna Ditzel, a wykonywa\u0142 zak\u0142ad Georga Jensena. Najs\u0142ynniejsza praca Koppela, bransoleta z 1947 r., zosta\u0142a zakupiona przez Du\u0144sk\u0105 Fundacj\u0119 Sztuki w 1978 r. Henning Koppel by\u0142 rze\u017abiarzem; jego bransoleta w do\u015b\u0107 oczywisty spos\u00f3b nawi\u0105zuje do prac Jeana Arpa i Henry\u2019ego Moore\u2019a. Ka\u017cde ogniwo jest inne, amorficzne kszta\u0142ty nadaj\u0105 bransolecie mi\u0119kko\u015bci i gibko\u015bci, srebro zdaje si\u0119 by\u0107 lekkie i p\u0142ynne. Bi\u017cuteria Nanny Ditzel jest spokojniejsza i bardziej zwarta, kszta\u0142ty cz\u0119sto nawi\u0105zuj\u0105 do figur geometrycznych. W tym czasie tworz\u0105 tak\u017ce Anni i Bent Knudsenowie, Helga i Bent Exnerowie oraz najm\u0142odszy z tego grona Bent Gabrielsen, jeden z pierwszych student\u00f3w Du\u0144skiej Szko\u0142y Jubilerskiej.<\/p>\n
Lata 60. \u2013 pierwsze galerie jubilerskie<\/b><\/p>\n
W kolejnej dekadzie po\u0142o\u017cono nacisk na produkcj\u0119 unikalnych egzemplarzy oraz na kr\u00f3tkie serie. Wielu artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli wkr\u00f3tce sta\u0107 si\u0119 przoduj\u0105cymi reprezentantami nowych trend\u00f3w, uko\u0144czy\u0142o edukacj\u0119 w\u0142a\u015bnie w roku 1960. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich: Birte Stenbak, Ole Bent Pedersen, Arje Griegst, Peder Musse, Jan Lohmann, Per Suntum, Anette Kr\u00e6n i Agnete Dinesen. Wszystkich porwa\u0142a fala, kt\u00f3ra zala\u0142a w\u00f3wczas Europ\u0119 i zostawi\u0142a daleko w tyle ma\u0142e warsztaty. Pozosta\u0142y si\u0119 one jednak alternatyw\u0105 dla sklep\u00f3w z bi\u017cuteri\u0105. Za granic\u0105 u\u017cywano okre\u015blenia \u201ejewellery studio\u201d, w Danii skromniejszego: \u201ezak\u0142ad jubilerski\u201d, lecz wkr\u00f3tce zast\u0105pi\u0142o je poj\u0119cie \u201egaleria\u201d kojarz\u0105ce si\u0119 ze sztuk\u0105, a co za tym idzie, pokazywaniem bi\u017cuterii w ramach wystaw. Pierwsz\u0105 prawdziw\u0105 galeri\u0119 jubilersk\u0105 otwarto w Kopenhadze w 1978 r. Dw\u00f3ch m\u0142odych z\u0142otnik\u00f3w Jan Lohmann i Peder Musse przebudowa\u0142o sw\u00f3j warsztat na przestrze\u0144 wystawiennicz\u0105. Nazwali j\u0105 Galerie Metal<\/i>. Zapraszali zar\u00f3wno du\u0144skich, jak i zagranicznych jubiler\u00f3w. Na pierwszej wystawie pokazano prace czterech artyst\u00f3w z Niemiec Zachodnich, kt\u00f3rzy z du\u017c\u0105 swobod\u0105 dobierali materia\u0142y i kt\u00f3rych bi\u017cuteria zaciera\u0142a granic\u0119 mi\u0119dzy rzemios\u0142em a sztuk\u0105 \u2013 granica ta nadal by\u0142a widoczna w Danii. Wystawa otworzy\u0142a oczy zar\u00f3wno artystom-jubilerom, jak i publiczno\u015bci na to, co dzia\u0142o si\u0119 na polu bi\u017cuterii za granic\u0105.<\/p>\n
Lata 70. \u2013 Du\u0144ska Fundacja Sztuki<\/b><\/p>\n
W roku otwarcia Galerie Metal Du\u0144ska Fundacja Sztuki zakupi\u0142a pierwsze egzemplarze bi\u017cuterii. By\u0142y to nieco ostro\u017cne zakupy; do\u015b\u0107 nietypowe wydawa\u0142o si\u0119 nabywanie dzie\u0142 rzemios\u0142a, kt\u00f3re nie b\u0119d\u0105 mog\u0142y by\u0107 wystawiane. Pierwszy nabytek, wspomniana ju\u017c bransoleta Henniga Koppela z 1947 r., stanowi\u0142a szczytowe osi\u0105gni\u0119cie du\u0144skiego jubilerstwa, dlatego nie mog\u0142a nie znale\u017a\u0107 si\u0119 w kolekcji Du\u0144skiej Fundacji Sztuki. Innym zakupionym produktem jubilerskim by\u0142a bransoleta Hanne Behrens z oksydowanego srebra i miedzianej nitki r\u0119cznie plecionej w mocn\u0105 obr\u0119cz. T\u0119 wyj\u0105tkow\u0105 technik\u0119 zaprezentowa\u0142a w Danii Amerykanka Arline Firch. Nieoczekiwanie poszerzaniu si\u0119 pola eksperymentu towarzyszy\u0142a coraz wi\u0119ksza sprzeda\u017c.<\/p>\n
Pod koniec lat 70. wzros\u0142y ceny metali szlachetnych, co zainspirowa\u0142o artyst\u00f3w do dalszego poszukiwania alternatywnych tworzyw. Wykorzystywano tytan, PVC, akryl i gum\u0119, a tak\u017ce mied\u017a, stal i aluminium. Jan Lohmann jako pierwszy u\u017cy\u0142 tytanu i niobu. Charakterystyczne dla tych metali jest to, \u017ce pod wp\u0142ywem elektrolizy zmieniaj\u0105 kolor, przybieraj\u0105c r\u00f3\u017cne pastelowe odcienie. Lohmann wykorzystywa\u0142 ten efekt w swej wyrazistej i pomys\u0142owej bi\u017cuterii. Dla Pedera Musse\u2019a najwa\u017cniejsze jest nadanie bi\u017cuterii narracji. Jego ozdoby poruszaj\u0105 si\u0119, a dzi\u0119ki materia\u0142om w nasyconych kolorach wydaj\u0105 si\u0119 jeszcze bardziej \u017cywe; Pedera Musse\u2019a zainspirowa\u0142o wprowadzenie ruchu do rze\u017aby. W pracach jest te\u017c sporo humoru. W latach 80. aluminium sta\u0142o si\u0119 dominuj\u0105cym materia\u0142em w pracach Kima Bucka, podczas gdy materia\u0142 tak nietypowy jak ko\u0144skie w\u0142osie charakteryzowa\u0142 prace Anette Kr\u00e6n. Agnete Dinesen odnalaz\u0142a w du\u0144skiej naturze kamienie przypominaj\u0105ce kamienie szlachetne. Ociosane, prezentuj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 gam\u0119 kolor\u00f3w, dlatego sta\u0142y si\u0119 najwa\u017cniejszym elementem w jej warsztacie. Now\u0105 mod\u0119 wprowadzi\u0142a Mikala Naur: w 1983 r. otworzy\u0142a warsztat i sklep pod nazw\u0105 \u201eGuld og Gummi\u201d (Z\u0142oto i guma). Nazwa wskazuje na zakres materia\u0142\u00f3w, ale nie m\u00f3wi nic o formie; Mikala Naur jest przedstawicielk\u0105 koncepcji \u201eready-mades\u201d; motywem jednej z jej kolii jest l\u015bni\u0105ca \u0142y\u017ceczka \u0142\u0105czona ze srebrem i per\u0142ami, inn\u0105 zrobiono z pokrywek po puszkach Nescafe, artystka u\u017cywa te\u017c kluczy aluminiowych w jasnych barwach. <\/p>\n
Lata 90. \u2013 nowe inspiracje<\/b><\/p>\n
Lata 90. charakteryzuje rozpi\u0119to\u015b\u0107 artystycznych trend\u00f3w. W bi\u017cuterii Kima Bucka i Evy Dory Lamm, a tak\u017ce Karen Ihle i Jensa Eliasena dostrzec mo\u017cna form\u0119 abstrakcyjno-konstruktywistyczn\u0105. Bardziej organiczna ekspresja dominuje w pracach Peta Suntuma, jednego z najwybitniejszych talent\u00f3w du\u0144skiego jubilerstwa, oraz w produkcji Kasi Gasparski. Niefiguratywna bi\u017cuteria Castello Hansena zdradza fascynacj\u0119 artysty natur\u0105. Torben Hardenberg i Arje Griegst tworz\u0105 z metali szlachetnych i kamieni ba\u015bniowe impresje, a Irene Griegst poszukuje g\u0142\u00f3wnie egzotyki i poezji.<\/p>\n
Du\u0144sk\u0105 bi\u017cuteri\u0119 lat 70., 80. i 90. charakteryzuje niezwykle wysoka jako\u015b\u0107 wykonania, a zarazem funkcjonalno\u015b\u0107; ozdoba jest tworzona po to, by j\u0105 noszono, przynale\u017cy do ludzkiego cia\u0142a, podkre\u015bla charakter jej u\u017cytkownika i wraz z cz\u0142owiekiem tworzy holistyczne<\/i> dzie\u0142o sztuki. Jednak w ci\u0105gu ostatnich kilkunastu lat wielu artyst\u00f3w odesz\u0142o od tej koncepcji. Rozmy\u0142y si\u0119 granice mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi formami rzemios\u0142a, designem i sztuk\u0105. Trudno dostrzec r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy miniaturow\u0105 rze\u017ab\u0105 a bi\u017cuteri\u0105 przeznaczon\u0105 do noszenia; wkraczamy do podzielonego \u015bwiata \u2013 w jednym bi\u017cuteri\u0119 tworzy si\u0119 nadal dla u\u017cytkownika, w drugim za\u015b prace powstaj\u0105 przede wszystkim z my\u015bl\u0105 o eksponowaniu ich na wystawach i sprzedawaniu do muze\u00f3w, bywaj\u0105 te\u017c projektowane jako body sculpture<\/i>, kt\u00f3re trudno by\u0142oby nosi\u0107. Nale\u017cy sobie postawi\u0107 pytanie: jak\u0105 funkcj\u0119 i znaczenie ma dzi\u015b bi\u017cuteria? Czy musi w wi\u0119kszym stopniu ni\u017c dawniej zawiera\u0107 deklaracje o problemach naszych czas\u00f3w? Czy powinna mie\u0107 wp\u0142yw na nasze uczucia, czy na intelekt? I czy w og\u00f3le mo\u017cliwe jest wyra\u017cenie w bi\u017cuterii idei? Wydaje si\u0119, \u017ce owszem, taka mo\u017cliwo\u015b\u0107 istnieje; propagatorkami nowych inicjatyw s\u0105, mi\u0119dzy innymi, Mette Saabye, Katrine Borup i Camilla Prasch.<\/p>\n
Architekt i projektant Ibi Trier M\u00f8rch, jeden z najbardziej kompetentnych przedstawicieli du\u0144skiej sztuki jubilerskiej, napisa\u0142 w 1960 r.: \u201eBi\u017cuteria musi odzwierciedla\u0107 swoj\u0105 epok\u0119 i pozostawa\u0107 w zgodzie z charakteryzuj\u0105cym j\u0105 estetycznym zapotrzebowaniem\u201d. Jak wida\u0107, du\u0144scy arty\u015bci stosowali si\u0119 to tej wizji przez ponad 35 lat. \u2013 Co przyniesie przysz\u0142o\u015b\u0107, trudno przewidzie\u0107.<\/p>\n
Lise Funder, historyk sztuki<\/i><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jakich znamy du\u0144skich projektant\u00f3w bi\u017cuterii? Opr\u00f3cz Georga Jensena oczywi\u015bcie. Wystawa \u201eSzkatu\u0142ka\u201d w Muzeum Bursztynu w Gda\u0144sku jest okazj\u0105, by dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej zar\u00f3wno o bi\u017cuterii, jak i jej tw\u00f3rcach. Zagadnienie to przybli\u017ca Lise Funder, du\u0144ska historyk sztuki.<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":15600,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"P\u00f3\u0142 wieku du\u0144skiej bi\u017cuterii - Amber Portal","description":"Jakich znamy du\u0144skich projektant\u00f3w bi\u017cuterii? Opr\u00f3cz Georga Jensena oczywi\u015bcie. Wystawa \u201eSzkatu\u0142ka\u201d w Muzeum Bursztynu w Gda\u0144sku jest okazj\u0105, by dowiedzie\u0107 si\u0119"},"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"sekcja":[],"class_list":["post-15601","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-informacje"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15601","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15601"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15601\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15601"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15601"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15601"},{"taxonomy":"sekcja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/sekcja?post=15601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}