{"id":14795,"date":"2010-09-22T10:10:34","date_gmt":"2010-09-22T08:10:34","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.amber.com.pl\/tworczosc-w-metalu-henryka-grunwalda\/"},"modified":"2025-12-07T18:47:03","modified_gmt":"2025-12-07T17:47:03","slug":"tworczosc-w-metalu-henryka-grunwalda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/aktualnosci\/tworczosc-w-metalu-henryka-grunwalda\/","title":{"rendered":"Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 w metalu Henryka Grunwalda"},"content":{"rendered":"

Na wystawie pod takim tytu\u0142em na Targach Bi\u017cuterii i Zegark\u00f3w Z\u0142oto Srebro Czas <\/em>w Warszawie (1-3.09.2010) zobaczymy fragment wielostronnej tw\u00f3rczo\u015bci Henryka Grunwalda \u2013 mistrza kompozycji w metalu, a zarazem malarza, rysownika, grafika i poety \u017cyj\u0105cego w latach 1904\u20131958. <\/strong><\/p>\n

Jego bardzo znana srebrna, miedziana i mosi\u0119\u017cna bi\u017cuteria, w kt\u00f3rej stworzy\u0142 indywidualny styl, kunsztowne naczynia o charakterze dekoracyjno-u\u017cytkowym, czy niepowtarzalne prace z zakresu kowalstwa artystycznego, znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119\u0142y na oblicze polskich interpretacji sztuki Art D\u00e9co.
Wszechstronne wykszta\u0142cenie zdoby\u0142 Grunwald w Szkole Sztuk Pi\u0119knych (p\u00f3\u017aniejszej ASP) w Warszawie, gdzie studiowa\u0142 r\u00f3wnolegle w latach 1924\u20131929 malarstwo, grafik\u0119 i dawne techniki warsztatowe, co by\u0142o zgodne z nowoczesnym programem tej uczelni. Bra\u0142 udzia\u0142 w licznych wystawach, m.in. w Instytucie Propagandy Sztuki, kt\u00f3ry by\u0142 pierwszym salonem stolicy promuj\u0105cym nowe dokonania tw\u00f3rcze. W 1935 r. zaprezentowa\u0142 tam kute w miedzi i mosi\u0105dzu naczynia nosz\u0105ce nazwy zwi\u0105zane z zastosowanym motywem. By\u0142y to: Misy<\/em> z<\/em> herbami 26 miast<\/em>, Lotnikiem, Bac\u0105<\/em>, dalej Talerze z hokeist\u0105,<\/em> Okr\u0119tem <\/em>i \u017bywio\u0142ami.<\/em> Znany krytyk Mieczys\u0142aw Wallis napisa\u0142: \u201eO\u017cywa w nich na nowo szlachetna technika r\u0119cznego kucia w metalu, wyparta od d\u0142u\u017cszego czasu przez produkcj\u0119 fabryczn\u0105\u201d.<\/p>\n

Grunwald pokaza\u0142 tam r\u00f3wnie\u017c bi\u017cuteri\u0119, kt\u00f3ra po wojnie sta\u0142a si\u0119 wa\u017cnym dzia\u0142em jego tw\u00f3rczo\u015bci. By\u0142y to brosze z motywami Janosika<\/em>, Ryb<\/em> i Fregat<\/em> wykonane technik\u0105 kucia w miedzi, srebrze oraz w bia\u0142ym metalu i mosi\u0105dzu, ponadto oryginalne miedziane diademy o delikatnym ornamencie, urzekaj\u0105ce w swej prostocie. Propozycje te by\u0142y ca\u0142kowitym odej\u015bciem od dominuj\u0105cej w\u00f3wczas mody na bogate wyroby jubilerskie. Dzi\u0119ki tym pracom sta\u0142 si\u0119 Grunwald prekursorem bi\u017cuterii z niekosztownych materia\u0142\u00f3w, ale i o wyrazistym, artystycznym obliczu odzwierciedlaj\u0105cym aktualne tendencje w sztuce polskiej.<\/p>\n

W 1938 r. Grunwald przedstawi\u0142 kolejny dzia\u0142 swojej tw\u00f3rczo\u015bci. By\u0142y to kute w miedzi i mosi\u0105dzu monumentalne kraty na grzejniki o klasycyzuj\u0105cych motywach. Zosta\u0142y one zaprojektowane do wn\u0119trz Pa\u0142acu Br\u00fchla przekszta\u0142conego na siedzib\u0119 Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Udana wsp\u00f3\u0142praca Grunwalda z architektem Bohdanem Pniewskim przy realizacji zam\u00f3wie\u0144 pa\u0144stwowych, uznanie krytyki i \u015brodowiska spowodowa\u0142y, \u017ce artysta w latach 30. sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym projektantem detali architektonicznych z metalu do gmach\u00f3w publicznych stolicy. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce zosta\u0142 zaproszony do wzi\u0119cia udzia\u0142u w Mi\u0119dzynarodowej Wystawie w Pary\u017cu w 1937 r., a nast\u0119pnie wyst\u0105pi\u0142 w wielkim pokazie  sztuki, rzemios\u0142a i przemys\u0142u polskiego na Wystawie \u015awiatowej w Nowym Jorku w 1939 r. Wydaje si\u0119, \u017ce ta osadzona w europejskiej glebie, ale na wskro\u015b polska tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artysty, stanowi\u0142a kapitalny \u201emateria\u0142 eksportowy\u201d do pokazania za oceanem.<\/p>\n

Okres wojny prze\u017cy\u0142 Grunwald w stolicy, walczy\u0142 te\u017c w Powstaniu Warszawskim na terenie Star\u00f3wki, a nast\u0119pnie aktywnie uczestniczy\u0142 w odbudowie miasta. Na pierwszym miejscu nale\u017cy wymieni\u0107 jego znakomity projekt kompozycji w metalu Pomnika Grobu Nieznanego \u017bo\u0142nierza <\/em>uko\u0144czony w 1946 r., na kt\u00f3ry z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 kraty, urny i znicze. Nast\u0119pnie w latach 1949\u20131950 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 przy przebudowie dawnego gmachu korpusu kadet\u00f3w na siedzib\u0119 Rady Pa\u0144stwa (dzisiaj Urz\u0119du Rady Ministr\u00f3w), projektuj\u0105c sprz\u0119ty do wn\u0119trza. Obiekty te wykonane zosta\u0142y w \u017celazie i br\u0105zie przez  firmy Braci \u0141opie\u0144skich (po nacjonalizacji w 1950 r. dzia\u0142aj\u0105cej pod nazw\u0105 Sp\u00f3\u0142dzielni Br\u0105z Dekoracyjny), Szmalenberg, Gontarczyk, Konderak oraz Sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 Rzemios\u0142o i Sztuka. Podobne w funkcji i charakterze dzie\u0142a kowalstwa artystycznego zaprojektowa\u0142 dla Ambasady Polskiej w Berlinie, w Belwederze i w pa\u0142acu Urz\u0119du Rady Ministr\u00f3w (dzisiejszej siedzibie Prezydenta). Powsta\u0142y tak\u017ce realizacje zwi\u0105zane z Domem Rzemios\u0142a przy ul. Miodowej, dla sklepu filatelistycznego \u201eRuch\u201d na Starym Mie\u015bcie i efektowna krata w Filharmonii Narodowej z motywem \u201e\u015bpiewaj\u0105cych ptak\u00f3w\u201d. Ostatni\u0105 kompozycj\u0105 Grunwalda by\u0142a monumentalna brama (szeroka na 25 m)  o egzotycznych motywach, przygotowana dla Ambasady Polskiej w Pekinie.<\/p>\n

W latach 1945\u20131955 artysta powr\u00f3ci\u0142 te\u017c do tw\u00f3rczo\u015bci w dziedzinie bi\u017cuterii, kontynuuj\u0105c wcze\u015bniejsze w\u0105tki oraz wprowadzaj\u0105c nowe interpretacje i cykle. I tak w broszach i wisiorach o tematyce marynistycznej pojawi\u0142a si\u0119 Fregata z herbem polsko-gda\u0144skim<\/em> czy herbowym krzy\u017cem Gda\u0144ska Fregaty jedno i tr\u00f3jmasztowe<\/em>, brosze Trzy Rybki<\/em>, a w dalszej kolejno\u015bci Koniki morskie<\/em>. Podobnie jak przed wojn\u0105, tak i teraz Grunwald czerpa\u0142 motywy ze sztuki g\u00f3rali podhala\u0144skich, tworz\u0105c cykl bi\u017cuterii z dzielnym Janosikiem, przedstawiaj\u0105c go m.in. jako Ta\u0144cz\u0105cego Zb\u00f3jnika<\/em> z flaszk\u0105 i pistoletem czy Graj\u0105cego Dudziarza<\/em>.
W bi\u017cuterii tworzonej przez Grunwalda, r\u00f3wnolegle z ludowym wyst\u0119powa\u0142 w\u0105tek legendarno-literacki , kreuj\u0105cy bohater\u00f3w ludowych, takich jak Lajkonik<\/em>, Pan Twardowski na kogucie <\/em>z szabelk\u0105 w d\u0142oni, wreszcie Krakus zabijaj\u0105cy smoka<\/em>. Z t\u0105 tematyk\u0105 \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 tak\u017ce  ironiczne przedstawienia Pana Zag\u0142oby<\/em> or Baby Jagi<\/em>. Artysta nie zmieni\u0142 kanonu w pokazywaniu wi\u0119kszo\u015bci tych postaci, umie\u015bci\u0142 je w \u015bwiecie satyry, kt\u00f3ry by\u0142 mu bliski, dlatego ekspresj\u0119, werw\u0119, temperament wida\u0107 w ka\u017cdej z nich.<\/p>\n

W spos\u00f3b szczeg\u00f3lny Grunwald uwzgl\u0119dni\u0142 w swych pracach legendy warszawskie, poczesne miejsce oddaj\u0105c \u015bpiewaj\u0105cej Syrenie<\/em>, patronuj\u0105cej miastu od wiek\u00f3w. Przedstawi\u0142 j\u0105 w wielu projektach : m.in. na ryngrafie jako symbol Powstania Warszawskiego<\/em>, nast\u0119pnie przepasan\u0105 szarf\u0105 i z rozdwojonym ogonem na  kszta\u0142t litery \u201eW\u201d, jako Syren\u0119 Renesansow\u0105<\/em>, wreszcie z Kielni\u0105 <\/em>uosabiaj\u0105c\u0105 odbudow\u0119 stolicy. Tak\u017ce w swoim powojennym gmerku umie\u015bci\u0142 po\u0142\u0105czenie monogramu H.G. z Syren\u0105<\/em>. Inne legendy warszawskie, kt\u00f3re zainspirowa\u0142y artyst\u0119, to opowie\u015b\u0107 o Z\u0142otej Kaczce<\/em> z jeziora pa\u0142acu Ostrogskich i o potworze Bazyliszku<\/em>. Ostatni\u0105 prac\u0105 bi\u017cuteryjn\u0105 artysty by\u0142 Oberek<\/em>, dynamiczne studium ta\u0144ca, pokazuj\u0105ce par\u0119 w tanecznym wirze.       <\/p>\n

Pocz\u0105tkowo Grunwald samodzielnie realizowa\u0142 swe prace, sygnuj\u0105c je przed 1945 r. podzielonym na dwie sylaby imiennikiem GRUN  WALD. Po wojnie ich wykonawc\u0105, w oparciu o autorskie projekty, sta\u0142 si\u0119 grawer Stefan Chmielecki  (1911\u20131984) i jego ucze\u0144 Wojciech Jurkowski (1939\u20132007), a znakowane by\u0142y gmerkiem Grunwalda i cech\u0105 imienn\u0105 \/S.CH.\/, cz\u0119\u015b\u0107 z nich mia\u0142a wybity napis Made in Poland. W pracowni Chmieleckiego tworzono pud\u0142a na papierosy i kasety na cygara, tak\u017ce bi\u017cuteri\u0119 w pojedynczych egzemplarzach na pokazy w Pradze i Budapeszcie. Wykonywanie jej na szersz\u0105 skal\u0119 umo\u017cliwi\u0142o powstanie 20 stalowych matryc do sztancowania, z kt\u00f3rych odbijano wisiory i brosze, przy czym niekt\u00f3re z nich powlekano emali\u0105, w kt\u00f3rej eksperymentowa\u0142 Chmielecki. Po  uzyskaniu sznytu, czyli wyko\u0144czenia obejmuj\u0105cego ponad 50 procent obr\u00f3bki, obiekty te   znajdowa\u0142y nabywc\u00f3w w kraju i zagranic\u0105. Jak wspomina\u0142 Wojciech Jurkowski, najwi\u0119kszym powodzeniem cieszy\u0142y si\u0119 prace z Janosikiem<\/em>, nast\u0119pnie Lajkonik<\/em>, Z\u0142ota Kaczka, Syreny,<\/em> Fregaty<\/em> i Dwa Delfiny<\/em>. W latach 50. ich masowym odbiorc\u0105  by\u0142a Cepelia, r\u00f3wnie\u017c ambasady, w tym g\u0142\u00f3wnie ameryka\u0144ska, francuska i niemiecka. \u201eZastanawiaj\u0105cy jest fakt , \u017ce artysta do\u015b\u0107 niech\u0119tnie przyznawa\u0142 si\u0119 do tej pracy, kt\u00f3ra przynios\u0142a mu popularno\u015b\u0107 i wzbogaci\u0142a polsk\u0105 odmian\u0119 stylu Art D\u00e9co o indywidualny wyraz bi\u017cuterii\u201d, napisa\u0142a Irena Huml.<\/p>\n

Celem wystawy na targach Z\u0142oto Srebro Czas jest pokazanie dawnych technik z\u0142otniczych i kowalskich w oparciu o tw\u00f3rczo\u015b\u0107 tego wybitnego artysty. Na ekspozycj\u0119 z\u0142o\u017c\u0105 si\u0119 srebrne brosze (czasem \u0142\u0105czone z emali\u0105) oraz matryce do ich sztancowania pochodz\u0105ce z Pracowni Grawerskiej Stefana Chmielewskiego. Skal\u0119 mo\u017cliwo\u015bci tw\u00f3rczych artysty w zakresie dawnych technik metalowych przybli\u017c\u0105 m.in fotografie prac kowalstwa artystycznego  z Pawilonu Polskiego na Wystawie \u015awiatowej <\/em>w  Nowym Jorku w 1939 r. Szczeg\u00f3lnego podkre\u015blenia wymaga fakt, \u017ce prace te znajduj\u0105ce si\u0119 na sta\u0142e w Muzeum Polskim w Ameryce z siedzib\u0105 w  Chicago, s\u0105 po raz pierwszy pokazywane w kraju. 
Organizatorzy wystawy serdecznie dzi\u0119kuj\u0105  Ma\u0142gorzacie Jurkowskiej z Artystycznej  Pracowni Grawerskiej za u\u017cyczenie eksponat\u00f3w oraz Muzeum Polskiemu w Ameryce za wykonanie fotografii.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na wystawie pod takim tytu\u0142em na Targach Bi\u017cuterii i Zegark\u00f3w Z\u0142oto Srebro Czasw Warszawie (1-3.09.2010) zobaczymy fragment wielostronnej tw\u00f3rczo\u015bci Henryka Grunwalda \u2013 mistrza kompozycji w metalu, a zarazem malarza, rysownika, grafika i poety \u017cyj\u0105cego w latach 1904\u20131958.<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":14794,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 w metalu Henryka Grunwalda - Amber Portal","description":"Na wystawie pod takim tytu\u0142em na Targach Bi\u017cuterii i Zegark\u00f3w Z\u0142oto Srebro Czasw Warszawie (1-3.09.2010) zobaczymy fragment wielostronnej tw\u00f3rczo\u015bci Henryka Gru"},"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[154],"sekcja":[],"class_list":["post-14795","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-informacje","tag-zloto-srebro-czas"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14795","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14795"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14795\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14794"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14795"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14795"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14795"},{"taxonomy":"sekcja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/sekcja?post=14795"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}