{"id":17171,"date":"2015-03-09T16:11:20","date_gmt":"2015-03-09T15:11:20","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.amber.com.pl\/geologiczno-zlozowe-fakty-obecnosci-bursztynu-baltyckiego-sukcynitu-w-polsce\/"},"modified":"2025-11-09T19:34:13","modified_gmt":"2025-11-09T18:34:13","slug":"geologiczno-zlozowe-fakty-obecnosci-bursztynu-baltyckiego-sukcynitu-w-polsce","status":"publish","type":"bursztyn","link":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/bursztyn\/geologiczno-zlozowe-fakty-obecnosci-bursztynu-baltyckiego-sukcynitu-w-polsce\/","title":{"rendered":"Geologiczno-z\u0142o\u017cowe fakty obecno\u015bci bursztynu ba\u0142tyckiego (sukcynitu) w Polsce"},"content":{"rendered":"

Pradawne kopalnie bursztynu ba\u0142tyckiego oraz r\u00f3\u017cnego rodzaju znaleziska wyst\u0119puj\u0105 na obszarze wschodniej cz\u0119\u015bci Niziny \u015arodkowopolskiej, Wysoczyzny Podlaskobia\u0142oruskiej, zachodniej i wschodniej cz\u0119\u015bci Pojezierza Pomorskiego oraz Pobrze\u017ca Po\u0142udniowoba\u0142tyckiego. Jest to obszar, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 mi\u0119dzy deltami eoce\u0144skich rzek p\u0142yn\u0105cych z las\u00f3w porastaj\u0105cych obszary l\u0105dowe w paleogenie (Sa\u0142aci\u0144ski, \u0141azowski 2008).<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142em informacji na temat lokalizacji z\u0142\u00f3\u017c bursztynu s\u0105 liczne opracowania i publikacje, g\u0142\u00f3wnie B. Kosmowskiej-Ceranowicz (2002, 2004). Wed\u0142ug Sa\u0142aci\u0144skiego i \u0141azowskiego (2008): \u201eBursztyn jest specyficzn\u0105 kopalin\u0105, kt\u00f3rej rzeczywiste zasoby i wielko\u015b\u0107 eksploatacji w Polsce pozostaj\u0105 w du\u017cej cz\u0119\u015bci niewiadomymi. Informacje na ten temat podawane w \u201eBilansie Zasob\u00f3w Kopalin i W\u00f3d Podziemnych w Polsce” nie zmieniaj\u0105 si\u0119 od kilku lat, a por\u00f3wnuj\u0105c ich wielko\u015b\u0107 z ilo\u015bci\u0105 bursztynu b\u0119d\u0105c\u0105 w obrocie handlowym, z pomi\u0119ciem oficjalnego i nieoficjalnego importu, mo\u017cna wysnu\u0107 wniosek, \u017ce dane podane w \u201eBilansie” s\u0105 niepe\u0142ne. Pozyskiwanie bursztynu z koncentracji powierzchniowych lub z ma\u0142ych g\u0142\u0119boko\u015bci ma bardzo cz\u0119sto charakter niekontrolowany, a zajmuj\u0105ce si\u0119 t\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 osoby lub nieformalne zespo\u0142y, stosuj\u0105ce metod\u0119 hydraulicznego wyp\u0142ukiwania bursztynu, nie ujawniaj\u0105 danych na ten temat. Wp\u0142yw maj\u0105 na to czynniki o charakterze prawno-w\u0142asno\u015bciowym dost\u0119pno\u015bci obszar\u00f3w pozyskiwania, popyt na surowiec oraz unikanie obci\u0105\u017ce\u0144 finansowych zwi\u0105zanych z koncesjonowan\u0105 eksploatacj\u0105”.<\/p>\n\n\n\n

Z\u0142o\u017ca bursztynu ba\u0142tyckiego odnaleziono w osadach paleoge\u0144skich i czwartorz\u0119dowych. W osadach paleoge\u0144skich bursztyn w g\u0142\u00f3wnej mierze rozpoznano w utworach eocenu i jego wyst\u0119powanie stwierdzono na r\u00f3\u017cnych g\u0142\u0119boko\u015bciach w kilkunastu miejscach (Kramarska 2007). G\u0142\u0119biej zalegaj\u0105ce wyst\u0105pienia w utworach holoce\u0144skich okre\u015blono otworami wiertniczymi na R\u00f3wninie S\u0142upskiej w okolicach S\u0142upska, R\u00f3wninie Goleniowskiej w pobli\u017cu Szczecina, Pobrze\u017cu Kaszubskim w okolicy Jastrz\u0119biej G\u00f3ry, W\u0142adys\u0142awowa, Wybrze\u017cu Staropruskim ko\u0142o Braniewa i w rejonie Gda\u0144ska na Pobrze\u017cu Gda\u0144skim (\u0141azowski 2004). W ostatnim czasie potwierdzono wyst\u0119powanie utwor\u00f3w bursztynono\u015bnych w G\u00f3rce Lubartowskiej na Lubelszczy\u017anie (Kosmowska-Ceranowicz i in. 1990).<\/p>\n\n\n\n

Najstarszymi \u017ar\u00f3d\u0142ami bursztynu ba\u0142tyckiego (Fig.1) s\u0105 Kurpie, Bory Tucholskie, Pomorze oraz wybrze\u017ce Ba\u0142tyku (\u0141azowski 2007)<\/p>\n\n\n\n

Fig. 1. Wyst\u0119powanie bursztynu ba\u0142tyckiego na terenie Polski
(\u017ar\u00f3d\u0142o:http:\/\/www.skyscrapercity.com\/showthread.php?t=861928)<\/p>\n\n\n\n

Przyczyn\u0105 zr\u00f3\u017cnicowanego rozmieszczenia z\u0142\u00f3\u017c bursztynu w Polce s\u0105 uwarunkowania paleogeograficzne, geneza, wiek, spos\u00f3b wykszta\u0142cenia oraz obecny stan zachowania form geologicznych. Wiek osad\u00f3w zawieraj\u0105cych bursztyn datuje si\u0119 na paleogen, a tak\u017ce wczesny i p\u00f3\u017any holocen (Sa\u0142aci\u0144ski, \u0141azowski 2008). Dotychczasowe badania wykaza\u0142y, \u017ce osady bursztynono\u015bne z rejonu p\u00f3\u0142nocnej Polski nale\u017c\u0105 do prowincji ba\u0142tyckiej. Nagromadzenia bursztynu ba\u0142tyckiego w okolicach Ch\u0142apowa w utworach paleoge\u0144skich znajduj\u0105 si\u0119 na tej samej pozycji stratygraficznej co utwory bursztynono\u015bne na Sambii lecz bursztyn w rejonie Ch\u0142apowa jest na znacznie wi\u0119kszej g\u0142\u0119boko\u015bci ni\u017c ten sam bursztyn w rejonie sambijskim (Kramarska 2007). Bursztyn z rejonu Bor\u00f3w Tucholskich i Mo\u017cd\u017canowa zwi\u0105zany jest z ni\u017cej po\u0142o\u017conymi utworami paleoge\u0144skimi. W pozosta\u0142ej cz\u0119\u015bci pobrze\u017ca i wybrze\u017ca Ba\u0142tyku bursztyn odnajdywany jest w zr\u00f3\u017cnicowanych litologicznie i facjalnie osadach holocenu. Bursztyn rejonu Parczewa, Luszawy czy G\u00f3rki Lubartowskiej (prowincja dnieprowska) powi\u0105zany jest z odmiennymi litologicznie osadami eocenu.<\/p>\n\n\n\n

Paleoge\u0144skie z\u0142o\u017ca bursztynu wyst\u0119puj\u0105 na terenach zlokalizowanych w s\u0105siedztwie lub w obr\u0119bie delt eoce\u0144skich rzek, kt\u00f3re wyp\u0142ywa\u0142y z zalesionych obszar\u00f3w l\u0105dowych. Regionalnie lasy te istnia\u0142y na tarczy ba\u0142tyckiej oraz ukrai\u0144skiej, a tak\u017ce na wale metakarpackim. Na obszarze Polski by\u0142y to delta gda\u0144ska i parczewska (w rejonie Lublina) oraz na obszarze p\u00f3\u0142nocnej Ukrainy delta klesowska (Fig. 2). W sk\u0142ad delty gda\u0144skiej wlicza si\u0119 tak\u017ce Sambia (Sa\u0142aci\u0144ski, \u0141azowski 2008).<\/p>\n\n\n\n

\"2\"\/<\/figure>\n\n\n\n\n\n\n\n

Fig. 2 Zasi\u0119g morza \u015br\u00f3dkontynentalnego we wczesnym eocenie i delty osad\u00f3w bursztynono\u015bnych (Kosmowska-Ceranowicz 1990)<\/p>\n\n\n\n

Badania nad pochodzeniem osad\u00f3w bursztynono\u015bnych prowincji ba\u0142tyckiej pokaza\u0142y, \u017ce osady te utworzy\u0142y si\u0119 w \u015brodowisku deltowym. Zak\u0142ada si\u0119, \u017ce bursztyn by\u0142 wyp\u0142ukiwany z erodowanego obszaru Fenoskandii. Obszar ten by\u0142 poro\u015bni\u0119ty lasami. Wyp\u0142ukiwany bursztyn kumulowa\u0142 si\u0119 w osadach dystalnych przyuj\u015bciowych delt. Zbli\u017con\u0105 genez\u0119 posiadaj\u0105 bursztynono\u015bne osady z R\u00f3wniny Parczewskiej, tylko w tym rejonie \u017ar\u00f3d\u0142em bursztynu by\u0142y \u015brodowiska le\u015bne usytuowane na tarczy ukrai\u0144skiej. Lasy te rozci\u0105ga\u0142y si\u0119 na po\u0142udnie od \u015br\u00f3dl\u0105dowych zbiornik\u00f3w i brzeg\u00f3w morskich (Sa\u0142aci\u0144ski, \u0141azowski 2008).
Analizuj\u0105c usytuowanie obszar\u00f3w surowcowych w czwartorz\u0119dowych utworach Polski p\u00f3\u0142nocnej nale\u017cy u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce s\u0105 one zlokalizowane w g\u0142\u00f3wnej mierze w zasi\u0119gu form i osad\u00f3w zlodowacenia p\u00f3\u0142nocnopolskiego (Sa\u0142aci\u0144ski, \u0141azowski 2008).<\/p>\n\n\n\n

W rejonie pobrze\u017ca i wybrze\u017ca po\u0142udniowego Ba\u0142tyku bursztyn aktualnie tworzy nagromadzenia, kt\u00f3re powsta\u0142y w r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach geologicznych w wyniku r\u00f3\u017cnorodnych proces\u00f3w egzodynamicznych takich jak: pierwotna akumulacja, erozja, transport i redepozycja. Bieg zdarze\u0144 geologicznych od ko\u0144ca plejstocenu do czas\u00f3w tera\u017aniejszych pozwala twierdzi\u0107, \u017ce bursztyn na prze\u0142omie plejstocenu-holocenu m\u00f3g\u0142 koncentrowa\u0107 si\u0119 w g\u0142\u0119bi l\u0105du, na terenie przymorza. Za\u015b koncentracje bursztynu powstaj\u0105ce w p\u00f3\u017anym holocenie jak i powstaj\u0105ce obecnie powi\u0105zane s\u0105 z brzegow\u0105 stref\u0105 Ba\u0142tyku. W wyniku przeprowadzonych bada\u0144 stwierdzono, \u017ce zwi\u0119kszone koncentracje bursztynu w strefie brzegowej Ba\u0142tyku wynikaj\u0105 z kr\u00f3tkotrwa\u0142ych okres\u00f3w sztormowych. Okresy te s\u0105 powtarzalne i nieregularne (Sa\u0142aci\u0144ski, \u0141azowski 2008).
W utworach holoce\u0144skich rozmieszczenie bursztynu powi\u0105zane jest z paleoge\u0144skimi osadami bursztynono\u015bnymi, a tak\u017ce z zachodz\u0105cymi p\u00f3\u017aniej procesami egzodynamicznymi. Wyst\u0105pienia bursztynu w osadach czwartorz\u0119dowych wynikaj\u0105 z plejstoce\u0144skiej dzia\u0142alno\u015bci lodowc\u00f3w, kt\u00f3ra naruszy\u0142a osady bursztynono\u015bne paleogenu wraz z erozj\u0105, akumulacj\u0105 lodowcow\u0105, rzeczn\u0105 i jeziorn\u0105 oraz holoce\u0144skim rozmywaniem osad\u00f3w bursztynono\u015bnych trzeciorz\u0119dowych i plejstoce\u0144skich, a tak\u017ce redepozycj\u0105 osad\u00f3w bursztynono\u015bnych w warunkach zanikaj\u0105cych przep\u0142yw\u00f3w w\u00f3d powodziowych (Sa\u0142aci\u0144ski, \u0141azowski 2008).
Stosunkowo nieliczne znaleziska bursztynu w rejonie Pomorza \u015brodkowego ograniczaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do strefy w\u00f3d przybrze\u017cnych i strefy pla\u017cowej (Sa\u0142aci\u0144ski 2003). W wyniku przeprowadzonych bada\u0144 na odcinku Ustka-Rowy w strefie brzegowej stwierdzono, \u017ce bursztyn kt\u00f3ry jest znajdowany na pla\u017cy lub wy\u0142awiany w strefie przybrze\u017cnej z dna morskiego przez zbieraczy wywodzi si\u0119 z kilku \u017ar\u00f3de\u0142 od siebie niezale\u017cnych: rozmywanej gliny zwa\u0142owej zlodowacenia pomorskiego, piask\u00f3w fluwialnych, piask\u00f3w nieu\u0142awiconych i utwor\u00f3w buduj\u0105cych dno morskie (Sa\u0142aci\u0144ski, \u0141azowski 2008).<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n