Bursztyn ba\u0142tycki pochodzi z \u017cywicy sosny, przez naukowc\u00f3w nazwanej Pinus succinifera. Drzewo to ros\u0142o na terenach p\u00f3\u0142nocnej Europy, a\u017c do Uralu. Obecnie, bursztyn ba\u0142tycki jest znajdowany na terenie Litwy, \u0141otwy, Estonii, Polski i Rosji. Czasami, w wyniku wymycia bursztynu z wybrze\u017cy Ba\u0142tyku, mo\u017cna go znale\u017a\u0107 tak\u017ce na brzegach Danii, Norwegii i Anglii (Singer, 2008) oraz, po przetranportowaniu przez lodowce, na terenach Ukrainy i dalej. Oko\u0142o 90% wydobytego bursztynu na \u015bwiecie pochodzi z Obwodu Kaliningradzkiego (Rosja). Znajduje si\u0119 tam najwi\u0119ksza odkywkowa kopalnia bursztynu (Lurie, Mappen, 2004). Bursztyn jest substancj\u0105 organiczn\u0105. Mimo tego \u017ce, nie jest zmineralizowany, cz\u0119sto jest klasyfikowany jako kamie\u0144 szlachetny o genezie organicznej (Singer, 2008) i u\u017cywany, ju\u017c od czas\u00f3w staro\u017cytnych, jako kamie\u0144 dekoracyjny.<\/p>\n\n\n\n
Wiele r\u00f3\u017cnych bada\u0144 pokazuje, \u017ce bursztyn by\u0142 jednym z wa\u017cniejszych produkt\u00f3w eksportowych p\u00f3\u0142nocnej Europy na znaczn\u0105 skal\u0119. Bursztyn by\u0142 okre\u015blany r\u00f3\u017cnymi nazwami, w zale\u017cno\u015bci od kultury. Istnia\u0142y takie okre\u015blenia jak: \u201emorskie z\u0142oto”, \u201etygrysia dusza”, \u201ez\u0142oto p\u00f3\u0142nocy” lub \u201e\u0142zy bog\u00f3w”. Z archeologicznego punktu widzenia, bursztyn jest znajdowany w formie paciork\u00f3w, amulet\u00f3w, zdobie\u0144, bi\u017cuterii lub prostok\u0105tnych kawa\u0142k\u00f3w. W staro\u017cytno\u015bci, z p\u00f3\u0142nocnej do po\u0142udniowej Europy, prowadzi\u0142 tak zwany Szlak Bursztynowy. Jest to staro\u017cytna trasa z Europy do Azji oraz z p\u00f3\u0142nocnej Europy nad Morze \u015ar\u00f3dziemne i s\u0142u\u017cy\u0142a usprawnieniu handlu bursztynem (Singer, 2008) (Fig. 1).<\/p>\n\n\n\n
Fig. 1 Szlaki handlu bursztynem 1. Granica Cesarstwa Rzymskiego 2. Trasa we wczesnej Epoce Br\u0105zu 3. Trasa w \u015brodkowej Epoce Br\u0105zu 4. Trasa morska 5. Szlak Bursztynowy 6. Trasy w kierunku Bliskiego Wschodu<\/p>\n\n\n\n
Bursztyn by\u0142 transportowany znad Morza P\u00f3\u0142nocnego i Ba\u0142tyckiego drog\u0105 l\u0105dow\u0105 wzd\u0142u\u017c Wis\u0142y i Dniepru do W\u0142och, Grecji, Egiptu i nad Morze Czarne. W Epoce Br\u0105zu, trasy Szlaku Bursztynowego dotar\u0142y do Morza Adriatyckiego i przeci\u0119\u0142y Alpy. U schy\u0142ku Epoki Br\u0105zu, powsta\u0142y nowe trasy odbijaj\u0105ce od Wis\u0142y, przez przej\u015bcia alpejskie (prze\u0142om rzeki Isonzo), osi\u0105gn\u0119\u0142y p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Zatoki Adriatyckiej. Z tego rejonu, jedna z odn\u00f3g Szlaku Burszynowego kierowa\u0142a si\u0119 ku rzece Pad (rynek zbytu dla wielu egzotycznych produkt\u00f3w), a inna ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 wzd\u0142u\u017c wybrze\u017ca Morza Adriatykiego a\u017c do Morza \u015ar\u00f3dziemnego (Singer, 2008). Obecno\u015b\u0107 bursztynu w kulturze europejskiej praktycznie zanik\u0142a w okresie W\u0119dr\u00f3wki Lud\u00f3w (376 \u2013 800 n.e.). By\u0142 on u\u017cywany tylko w bliskim s\u0105siedztwie Morza Ba\u0142tyckigo do XVII wieku w medycynie i jako bi\u017cuteria. Po tym okresie nast\u0105pi\u0142 wielki powr\u00f3t bursztynu.<\/p>\n\n\n\n
Bursztyn ba\u0142tycki zapisa\u0142 si\u0119 tak\u017ce w historii jako materia\u0142 u\u017cyty do stworzenia Komnaty Bursztynowej, czasami nazywanej \u201e\u00f3smym cudem \u015bwiata”. Budowa komnaty rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1701 roku. Pocz\u0105tkowo znajdowa\u0142a si\u0119 ona w pa\u0142acu w Chalottenburg, siedzibie Friedricha I, pierwszego kr\u00f3la Prus. Komnata zosta\u0142a zaprojektowana przez niemieckiego rze\u017abiarza barokowego Andreasa Schl\u00fctera, a stworzona zosta\u0142a przez du\u0144skiego rze\u017abiarza, Gottfrieda Wolframa. W czasie wizyty Piotra I Wielkiego w 1716 roku, by\u0142 on tak zauroczony komnat\u0105, \u017ce Friedrich I podarowa\u0142 mu j\u0105, jako prezent wzmacniaj\u0105cy prusko-rosyjski sojusz przeciwko Szwecji. Komnata Bursztynowa zosta\u0142a przes\u0142ana statkami do Rosji w 18 wielkich skrzynkach i umieszczona w Pa\u0142acu Zimowym w Sankt Petersurgu jako cz\u0119\u015b\u0107 europejskiej kolekcji sztuki. W 1755 roku, caryca El\u017cbieta przenios\u0142a j\u0105 do Pa\u0142acu Katarzyny w Puszkin, nazywanej te\u017c Tsarskoye Selo lub Wioska Cara. W\u0142oski artysta Batlomeo Francesco Rastrelli przemodelowa\u0142 komnat\u0119, tak aby pasowa\u0142a do nowej, wi\u0119kszej przestrzeni. U\u017cy\u0142 do tego dodatkowego bursztynu przys\u0142anego z Berlina. Po kolejnej XVIII-wiecznej renowacji, komnata mia\u0142a 90 m2 i l\u015bni\u0142a 6 tonami bursztynu i innymi p\u00f3\u0142szlachetnymi kamieniami. Bursztynowe panele ozdoione by\u0142y z\u0142otymi li\u015b\u0107mi. Historycy szacuj\u0105, \u017ce, na tamte czasy, komnata by\u0142a warta 143 mln dzisiejszych dolar\u00f3w. Po II wojnie \u015bwiatowej, Komnata Bursztynowa zagin\u0119\u0142a, chocia\u017c niekt\u00f3re raporty przedstawia\u0142y informacje o przetrwaniu cz\u0119\u015bci komponent\u00f3w komnaty (Blumber, 2008). W 1979 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 prace rekonstrukcyjne Komnaty Bursztynowej w Tsarskoye Selo. Trwa\u0142y one 24 lata. Wykorzystuj\u0105c oryginalne szkice i stare, czarno-bia\u0142e fotografie, do\u0142o\u017cono wszelkich wysi\u0142k\u00f3w, aby odwzorowa\u0107 Komnat\u0119 Bursztynow\u0105. Prace doyczy\u0142y 350 przes\u0142on z bursztynu oraz dodatk\u00f3w ozdabiaj\u0105cych komnat\u0119. Innym problemem by\u0142 brak wykwalifikowanych rzemie\u015blnik\u00f3w. W 2003 roku prace zosta\u0142y zako\u0144czone. Nowa komnata zosta\u0142a zadedykowana rosyjskiemu prezydentowi Vlaimirowi Putinowi i niemieckiemu kanclerzowi Gerhardowi Schr\u00f6derowi na 300-letni\u0105 rocznic\u0119 ustanowienia miasta Sankt Petersburg (RIA Novosti).<\/p>\n\n\n\n
Bursztyn jest substancj\u0105 heterogeniczn\u0105. Z chemicznego punktu widzenia, sk\u0142ada si\u0119 w 79% z w\u0119gla, 10,5% – z tlenu i 10,5% – z wodoru. Jest praktycznie nierozpuszczalny w najbardziej typowych rozpuszczalnikach organicznych. Istnieje wiele odmian bursztynu, niekt\u00f3re z nich rzadko wyst\u0119puj\u0105 w przyrodzie. Odmiany burszynu s\u0105 przede wszystkim rozdzielane ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j kolor i\/lub prze\u017aroczysto\u015b\u0107. Wyst\u0119puje on w wielu odmianach barwnych. Najbardziej typowym kolorem jest \u017c\u00f3\u0142to-pomara\u0144czowy, prze\u017aroczysty (tzw.: kolor bursztynowy lub koniakowy). Rzadsze s\u0105 bursztyny \u017c\u00f3\u0142te, miodowe, bia\u0142e, zielone lub szare. Zielone bursztyny zawieraj\u0105 materi\u0119 organiczn\u0105 lub popi\u00f3\u0142 wulkaniczny, szare \u2013 drobiny pirytu (FeS2 \u2013 siarczek \u017celaza). Bia\u0142e i \u017c\u00f3\u0142te, nieprze\u017aroczyste bursztyny tak\u017ce s\u0105 niezwykle rzadkie. W przyrodzie nie istniej\u0105 bursztyny czerwone lub czarne. Takie barwy s\u0105 sztuczne, uzyskiwane w autoklawie pod wp\u0142ywem oddzia\u0142ywania wysokiej temperatury i ci\u015bnienia. Bursztyn mo\u017ce zawiera\u0107 r\u00f3\u017cnego rodzaju inkluzje tj.: b\u0105belki wody lub gazu, insekty, ma\u0142e kr\u0119gowce, li\u015bcie, ziarna oraz kawa\u0142ki kory, kt\u00f3re nadaj\u0105 mu jego charakterystyczny wygl\u0105d. Bursztyn mo\u017cna na\u0142adowa\u0107 elektrostatycznie pocieraj\u0105c go tkanin\u0105 i przyci\u0105ga on wtedy niewielkie cz\u0105stki np.: kawa\u0142ki papieru. Bursztyn pal\u0105c si\u0119, wydziela przyjemny, \u017cywiczny zapach. Bursztyn ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze. Te w\u0142a\u015bciwo\u015bci s\u0105 zwi\u0105zane z zawarto\u015bci\u0105 kwasu bursztynowego (3 \u2013 8% obj.), kt\u00f3ry znajduje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na powierzchni bursztynu. Ze wszystkich kopalnych \u017cywic, bursztyn ba\u0142tycki zawiera jego najwi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107. Ma on dobry wp\u0142yw na regulacj\u0119 pracy tarczycy, schorzenia uk\u0142adu oddechowego oraz reumatyzm. Nagrzewa si\u0119 pod wp\u0142ywem dotyku i wydziela charakterystyczny zapach olejk\u00f3w eterycznych. \u017bywica bursztynowa tworzy\u0142a si\u0119 jako odpowied\u017a systemu immunologicznego ro\u015bliny na zranienia lub zaka\u017cenia bakteryjne. Bursztyn p\u0142ywa na powierzchni s\u0142onej wody, ale tonie w wodzie s\u0142odkiej (z powodu jego g\u0119sto\u015bci 0,96 \u2013 1,096 g\/cm3) jego twardo\u015b\u0107 wynosi 2,0 \u2013 2,5 w skali Mohsa (pomi\u0119dzy gipsem \u2013 twardo\u015b\u0107 2,0, a kalcytem \u2013 twardo\u015b\u0107 3,0). Bursztyn z powodu swojej niezako\u0144czonej wewn\u0119trznej metamorfozy zmienia sw\u00f3j wygl\u0105d zewn\u0119trzny[1]. Po up\u0142ywie pewnego okresu czasu, pokrywa si\u0119 on ciemniejsz\u0105 kor\u0105. Po jej spolerowaniu mo\u017cna zobaczy\u0107, jaki by\u0142 pierwotny kolor bursztynu.<\/p>\n\n\n\n
Najwcze\u015bniej bursztyn imitowa\u0142y naturalne \u017cywice subfosylne, w tym kopale. S\u0105 to do dzi\u015b najbardziej szlachetne imitacje, kt\u00f3rych zwi\u0105zek z bursztynem jest najbli\u017cszy. Kopale utwardza si\u0119 w autoklawach, aby nada\u0107 im lepszy poler i twardo\u015b\u0107 ( Kosmowska-Ceranowicz [et al.], 2013-2014).<\/p>\n\n\n\n
Spektroskopia w podczerwieni jest najszybsz\u0105 i najdogodniejsz\u0105 metod\u0105 w celu identyfikacji i charakterystyki kopalnych i subfosylnych \u017cywic (Fig. 2). Jest to metoda nieniszcz\u0105ca. Widma spektralne pozwalaj\u0105 na rozr\u00f3\u017cnienie bursztynu ba\u0142tyckiego od kopali lub \u017cywic sztucznych.<\/p>\n\n\n\n
Zastosowanie tej techniki w badaniach nad bursztynem jest dobrze udokumentowane i obecnie jest podstawow\u0105 metod\u0105 identyfikacji \u017cywic (Villanueva-Garcia [et al.], 2005).<\/p>\n\n\n\n
Fig. 2 Widma spektralne FT-IR bursztynu ba\u0142tyckiego i trzech \u017cywic subfosylnych w obszarze 400 \u2013 800 cm-1 (Villanueva-Garcia [et al.], 2005)<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wnolegle z rozwojem chemii oganicznej rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 odkrycia sztucznych \u017cywic, przydatnych do tworzenia imitacji bursztynu. Pocz\u0105tki produkcji sztucznych \u017cywic, jako imitacji bursztynu przypadaj\u0105 na lata: celluloid (1872), aminoplasty (tworzywa sztuczne kazeinowe), galalit (1934), fenoplasty, jak rezolan, nowolak, bakelit (1907), poliestry (1942-1947), \u017cywice epoksydowe (1955). Imitacje bursztynu ba\u0142tyckiego (sukcynitu) to surowiec, p\u00f3\u0142fabrykaty lub wyroby wykonane z zast\u0119pczego, najcz\u0119\u015bciej tanszego, materia\u0142u podobnego wygl\u0105dem do bursztynu, ale o innych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach:<\/p>\n\n\n\n
LITERATURA<\/p>\n\n\n\n
Bursztyn ba\u0142tycki, kopalna \u017cywica, by\u0142 ceniony ju\u017c w czasach neolitycznych. Ludzie zbieraj\u0105 bursztyn nad wybrze\u017cem Ba\u0142tyku od przynajmniejod 13 000 lat. Natomiast sam bursztyn powstawa\u0142 z \u017cywicy ro\u015blin rosn\u0105cych ju\u017c przynajmniej 320 mln lat temu (Grimaldi, 2009).<\/p>","protected":false},"featured_media":17159,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Bursztyn ba\u0142tycki \u2013 historia, cechy i w\u0142a\u015bciwo\u015bci - Amber Portal","description":"Bursztyn ba\u0142tycki, kopalna \u017cywica, by\u0142 ceniony ju\u017c w czasach neolitycznych. Ludzie zbieraj\u0105 bursztyn nad wybrze\u017cem Ba\u0142tyku od przynajmniejod 13 000 lat. Natomia"}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[223],"class_list":["post-17160","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-bursztyn-baltycki"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/17160","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17159"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17160"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17160"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=17160"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=17160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}