{"id":16809,"date":"2014-04-06T11:43:06","date_gmt":"2014-04-06T09:43:06","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.amber.com.pl\/gigantyczny-bursztynowy-skarb-partynicki-z-wroclawia\/"},"modified":"2025-11-16T15:19:09","modified_gmt":"2025-11-16T14:19:09","slug":"gigantyczny-bursztynowy-skarb-partynicki-z-wroclawia","status":"publish","type":"bursztyn","link":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/bursztyn\/gigantyczny-bursztynowy-skarb-partynicki-z-wroclawia\/","title":{"rendered":"Giant Parthenium amber \u201etreasure\u201d from Wroc\u0142aw"},"content":{"rendered":"

Tym bardziej zaskakuje wielka liczba pomy\u0142ek w publikacjach omawiaj\u0105cych ten depozyt. Nawet w akademickich podr\u0119cznikach i artyku\u0142ach archeologicznych oraz w profesjonalnych monografiach po\u015bwi\u0119conych bursztynowi pojawiaj\u0105 si\u0119 b\u0142\u0119dne datowania depozytu (I w. n.e.), niepe\u0142ne lub nieprawdziwe okre\u015blenia daty jego odkrycia (XIX w., 1905, tylko 1906 lub 1936), zmienna liczba jam z bursztynem (1, 2 lub 3), a nade wszystko bardzo r\u00f3\u017cna waga znaleziska \u2013 od 500 kg do 3 ton. \u0179r\u00f3d\u0142em szczeg\u00f3lnie cz\u0119stego w pracach naukowych (np. Wielowiejski 1987) zawy\u017cenia o 100% wagi znalezisk partynickich jest niew\u0142a\u015bciwe przeliczanie u\u017cywanego w oryginalnych niemieckich raportach cetnara na 100 kg. Tymczasem zar\u00f3wno w opracowaniu Segera (1931) nt. stanowiska z 1906 r., jak i w dokumentacji odkry\u0107 z 1936 r. przechowywanej w Archiwum Pa\u0144stwowym we Wroc\u0142awiu (APW) podano, \u017ce stosowany tam cetnar odpowiada 50 kg. Pomy\u0142ki te z wydawnictw fachowych przechodz\u0105 nast\u0119pnie do popularnonaukowych, gazet i stron internetowych, obrastaj\u0105c po drodze w kolejne zniekszta\u0142cenia, czego skrajnym przyk\u0142adem jest has\u0142o Wikipedii Szlak bursztynowy<\/i>.  <\/p>\n\n\n\n

Ze wzgl\u0119du na znaczenie naukowe depozytu partynickiego warto przypomnie\u0107 rzeczywiste dane i om\u00f3wi\u0107 dalsze losy tego znaleziska (patrz te\u017c: Nied\u017awiedzki 2011). Na pocz\u0105tku XX w. uznano, \u017ce szybko rozwijaj\u0105cy si\u0119 Wroc\u0142aw potrzebuje du\u017cego kompleksu przeznaczonego na wystawy i targi przemys\u0142owo-handlowe oraz masowe imprezy kulturalne. Zapad\u0142a decyzja o wzniesieniu Hali Stulecia (architekt Max Berg) \u2013 pot\u0119\u017cnej budowli z najwi\u0119ksz\u0105 w\u00f3wczas na \u015bwiecie betonow\u0105 kopu\u0142\u0105 oraz zagospodarowania obszar\u00f3w przyleg\u0142ych. Na terenie planowanej inwestycji istnia\u0142 jednak popularny tor wy\u015bcig\u00f3w konnych. Postanowiono wi\u0119c przenie\u015b\u0107 hipodrom do le\u017c\u0105cej przy po\u0142udniowej granicy miasta wioski Partynice. W trakcie jego budowy, w dniach 1 i 2 VI 1906 r., ods\u0142oni\u0119to wype\u0142nion\u0105 nieobrobionym bursztynem jam\u0119 o wymiarach uj\u015bcia 1,7×1,2 m oraz zmiennej g\u0142\u0119boko\u015bci od 1,2 do 2 m (wg dokumentacji w APW). Seger (1931) podaje, i\u017c najmniejsze bry\u0142ki bursztynu mia\u0142y wielko\u015b\u0107 orzecha laskowego (1,5 -2 cm), a najwi\u0119ksze dochodzi\u0142y do 0,5 kg, cho\u0107 by\u0142a te\u017c jedna \u201ewielko\u015bci g\u0142owy dziecka\u201d (wg danych medycznych 6-latek ma g\u0142ow\u0119 d\u0142ugo\u015bci ok. 17, szeroko\u015bci 15 cm, a m\u00f3zg pojemno\u015bci ok. 1250 cm3<\/sup>, co odpowiada bryle bursztynu o wadze rz\u0119du 1,2 – 1,3 kg). Problematyczna jest waga depozytu, gdy\u017c jak mo\u017cna wnosi\u0107 z \u00f3wczesnej prasy i dokumentacji zachowanej w APW, tu\u017c po odkryciu nie zabezpieczono znaleziska i bli\u017cej nieokre\u015blon\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bursztynu rozszabrowano. <\/p>\n\n\n\n

\"Treasure
Okazy bursztynu z Partynic z ekspozycji w Muzeum Archeologicznym we Wroc\u0142awiu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Niezbyt starannie wykonano tak\u017ce p\u00f3\u017aniejsz\u0105 dokumentacj\u0119. W efekcie tego, wag\u0119 bursztynu szacowano g\u0142\u00f3wnie na podstawie pojemno\u015bci jamy, na 8 – 12 cetnar\u00f3w (400 – 600 kg) (dokumenty z APW; Seger 1931). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zachowanego bursztynu sprzedano, jedynie okazy najwi\u0119ksze lub z odciskami kory trafi\u0142y do wroc\u0142awskiego \u015al\u0105skiego Muzeum Rzemios\u0142a Artystycznego i Staro\u017cytno\u015bci. Najwi\u0119ksz\u0105 bry\u0142\u0119 podarowano cesarzowi Wilhelmowi II (Seger 1931) i pow\u0119drowa\u0142a ona zapewne do Berlina, niewielkie pr\u00f3bki bursztynu przekazano za\u015b, przypuszczalnie bezzwrotnie, do bada\u0144 w kilku o\u015brodkach naukowych w Niemczech.  <\/p>\n\n\n\n

Jesieni\u0105 1936 r., w Partynicach, nale\u017c\u0105cych ju\u017c w\u00f3wczas do Wroc\u0142awia, budowano drog\u0119 dojazdow\u0105 do powstaj\u0105cej autostrady. 14 IX i 25 IX, 50 m od stanowiska ods\u0142oni\u0119tego w 1906 r., napotkano dwie jamy odleg\u0142e od siebie o 5,7 m, o \u015brednicy 0,8 – 0,9 m i g\u0142\u0119boko\u015bci 1,3 – 1,5 m (Nowothnig 1936, 1937; Petersen 1937). Jedna z nich mia\u0142a w dolnej cz\u0119\u015bci poziom\u0105 wn\u0119k\u0119, tak \u017ce szeroko\u015b\u0107 wynosi\u0142a tam 1,5 m. Wed\u0142ug wst\u0119pnych szacunk\u00f3w Petersena (1937) i Nowothniga (1937) zawiera\u0142y one 5,5 i 12 cetnar\u00f3w bursztynu (\u0142\u0105cznie 875 kg). Ostatecznie pracownicy wroc\u0142awskiego oddzia\u0142u Krajowego Urz\u0119du Ochrony Zabytk\u00f3w Prehistorycznych (Landesamtes f\u00fcr vorgeschichtliche Denkmalspflege) po oczyszczeniu z piasku i przesuszeniu zweryfikowali t\u0119 warto\u015b\u0107 na 841 kg (wg APW). Dane te dotycz\u0105 materia\u0142u zabezpieczonego przez archeolog\u00f3w, z uwag Petersena (1937) wynika jednak, \u017ce bli\u017cej nieustalon\u0105, ale do\u015b\u0107 znaczn\u0105 ilo\u015b\u0107 bursztynu z pierwszego z do\u0142\u00f3w rozszabrowano przed przybyciem badaczy. Autor ten poda\u0142, i\u017c najmniejsze bry\u0142ki mia\u0142y \u201ewielko\u015b\u0107 \u017co\u0142\u0119dzia\u201d (czyli ok. 2 cm), a \u015brednie rozmiary \u201epi\u0119\u015bci dziecka\u201d (ok. 6 cm). By\u0142y te\u017c poka\u017aniejsze bry\u0142y \u2013 w jamie nr 1 o wadze do 0,7 kg,
a w jamie nr 2 rekordowy okaz d\u0142ugo\u015bci 25 cm wa\u017cy\u0142 1750 g. Bursztyn by\u0142 generalnie surowy, cho\u0107 niekt\u00f3re kawa\u0142ki mia\u0142y niewyra\u017ane \u015blady interpretowane jako \u015blady naci\u0119\u0107 lub nawierce\u0144 (Nowothnig 1936, 1937; Petersen 1937). <\/p>\n\n\n\n

Odkrycie z 1936 zapocz\u0105tkowa\u0142o sp\u00f3r finansowy mi\u0119dzy pani\u0105 Wolff, dotychczasow\u0105 w\u0142a\u015bcicielk\u0105 gruntu, na kt\u00f3rym znaleziono depozyt a w\u0142adzami miasta, kt\u00f3re ju\u017c wcze\u015bniej zap\u0142aci\u0142y jej za udost\u0119pnienie ziemi pod budow\u0119 szosy, tote\u017c uwa\u017ca\u0142y, \u017ce nie nale\u017cy si\u0119 dodatkowe wynagrodzenie za skarb. W celu ustalenia kwoty roszcze\u0144 wys\u0142ano z pro\u015bb\u0105 o oszacowanie warto\u015bci handlowej surowca reprezentatywn\u0105 pr\u00f3b\u0119 80 kg ze znaleziska z 1936 r. do specjalist\u00f3w z najwi\u0119kszej na \u015bwiecie firmy zajmuj\u0105cej si\u0119 bursztynem, czyli do ulokowanej w Kr\u00f3lewcu Preu\u00dfische Bergwerks- und H\u00fctten- Aktiengesellschaft Zweigniederlassung BernsteinwerkeK\u00f6nigsberg. Dzi\u0119ki wykonanej tam ekspertyzie wiemy, \u017ce w wyniku silnego zwietrzenia bursztyn by\u0142 s\u0142abej jako\u015bci (podobnie jak materia\u0142 depozytu z 1906 r., Seger 1931). Kora zwietrzelinowa mia\u0142a \u015brednio 2 – 3 mm, dochodz\u0105c do 5 mm. Kawa\u0142ki okaza\u0142y si\u0119 \u0142atwo \u0142amliwe: \u201ep\u0142askie okazy o grubo\u015bci 8 – 10 mm mo\u017cna by\u0142o \u0142atwo prze\u0142ama\u0107, nawet gdy mia\u0142y zdrowy rdze\u0144\u201c. Dlatego, mimo du\u017cej masy, wyceniono ca\u0142y depozyt z 1936 r. na wzgl\u0119dnie nisk\u0105 kwot\u0119 920 marek (odpowiada\u0142o to p\u00f3\u0142rocznej pensji statystycznego Niemca, jednak analogicznej wagi bursztyn dobrej jako\u015bci wart by\u0142by w tym czasie pi\u0119ciokrotnie wi\u0119cej). Spory prawne zako\u0144czy\u0142 wroc\u0142awski Urz\u0105d Ochrony Zabytk\u00f3w Prehistorycznych p\u0142ac\u0105c pani Wolff i przejmuj\u0105c bursztyn (dane w sprawie Wolff wg ekspertyz i wycen z APW). Jak si\u0119 wydaje, wys\u0142ana do Kr\u00f3lewca pr\u00f3ba nie podlega\u0142a zwrotowi i by\u0107 mo\u017ce wesz\u0142a w sk\u0142ad tamtejszej kolekcji bursztynu, ulegaj\u0105c wraz z ni\u0105 zniszczeniu w czasie zdobywania miasta w 1945 r. <\/p>\n\n\n\n

W lipcu 1937 niewielki (ok. 4 x 4 cm) kawa\u0142ek bursztynu z Partynic dyrektor w\/w Urz\u0119du Petersen przekaza\u0142 na rzecz w\u0142adz miejskich Wroc\u0142awia, kt\u00f3re postanowi\u0142y wykona\u0107 nowy \u0142a\u0144cuch dla nadburmistrza, zawieraj\u0105cy god\u0142a nazistowskie: or\u0142a trzymaj\u0105cego wieniec d\u0119bowy otaczaj\u0105cy swastyk\u0119 z nefrytu z Jordanowa. Wieniec oparty by\u0142 w\u0142a\u015bnie na p\u0142ytce bursztynowej. U\u017cycie miejscowego bursztynu i nefrytu mia\u0142o symbolizowa\u0107 znaczenie tych surowc\u00f3w w handlu \u015bl\u0105skim w staro\u017cytno\u015bci, a jednocze\u015bnie podkre\u015bla\u0107 niemiecko\u015b\u0107 \u015al\u0105ska, gdy\u017c osad\u0119 partynick\u0105 uznano za wandalsk\u0105 (wszystkie dane wg korespondencji zachowanej w APW).  <\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 najcenniejsze eksponaty ze zbior\u00f3w archeologicznych Wroc\u0142awia ewakuowano przed obl\u0119\u017ceniem miasta (I \u2013 V 1945), to z dost\u0119pnych danych wynika, \u017ce nie dotyczy\u0142o to wi\u0119kszo\u015bci depozytu partynickiego i wraz z pozosta\u0142ymi kolekcjami uleg\u0142 on zniszczeniu w efekcie wysadzenia gmachu \u015al\u0105skiego Muzeum Rzemios\u0142a Artystycznego i Staro\u017cytno\u015bci przez niemieckich saper\u00f3w. Ocala\u0142a tylko drobna cz\u0119\u015b\u0107 o wadze 4,5 kg pochodz\u0105ca ze stanowisk odkrytych w 1936 r. (tylko najwi\u0119ksza bry\u0142a mo\u017ce ewentualnie reprezentowa\u0107 znalezisko z 1906 r.). W ca\u0142o\u015bci eksponowana jest we wroc\u0142awskim Muzeum Archeologicznym. Wed\u0142ug moich pomiar\u00f3w najwi\u0119ksza bry\u0142a wa\u017cy 580 g i mierzy 16 cm. Bursztyn jest zwietrza\u0142y, z grub\u0105 kor\u0105, miodowy, cho\u0107 cz\u0119sta jest barwa czerwonawa, pospolita te\u017c wg opisu Segera (1931) w depozycie z 1906 r. Wiele bry\u0142ek ma jednak \u015bwie\u017ce powierzchnie prze\u0142amu.  <\/p>\n\n\n\n

Ze wzgl\u0119du na bezpo\u015brednie s\u0105siedztwo stanowisk z 1906 i 1936 r. nale\u017cy je traktowa\u0107 jako jeden zesp\u00f3\u0142 magazyn\u00f3w. Minimalna udokumentowana, ale niew\u0105tpliwie dalece niepe\u0142na \u0142\u0105czna masa surowca z trzech jam wynosi ok. 1240 kg (min. 400 kg z 1906 r. i 841 kg z 1936 r.), a maksymalna rekonstruowana masa, uwzgl\u0119dniaj\u0105ca rozszabrowany materia\u0142 si\u0119ga do 1760 kg (rozkradziony bursztyn szacuj\u0119 w przypadku stanowiska z 1936 r. bazuj\u0105c na por\u00f3wnaniu wielko\u015bci jam na maksimum 320 kg, a z oblicze\u0144 w pracy Segera 1931 wynika, \u017ce w 1906 r. skradziono do 200 kg). W warstwie kulturowej, w kt\u00f3rej znajdywa\u0142y si\u0119 stropy do\u0142\u00f3w odkrytych w 1936 r., a tak\u017ce przy wej\u015bciu do jednego z nich oraz w\u015br\u00f3d bursztynu napotkano datowane na I w p.n.e. fragmenty ceramiki, wskazuj\u0105ce na wiek sk\u0142ad\u00f3w bursztynu (Petersen 1937). Ten sam wiek przyjmuje si\u0119 w nowszej literaturze (np. Wielowiejski 1987). Kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w od depozyt\u00f3w bursztynowych ods\u0142oni\u0119to pozosta\u0142o\u015bci ziemianek, w tym pod\u0142ogi i do\u0142ki pos\u0142upowe (Seger 1931, Petersen 1937) sugeruj\u0105ce istnienie osady. W pozosta\u0142o\u015bciach ziemianki znaleziono pojedyncze bry\u0142ki surowego bursztynu (Nowothnig 1936, 1937), nie natrafiono jednak w osadzie na liczne wytwory z bursztynu lub dowody obr\u00f3bki na miejscu, wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce mieszka\u0144cy zajmowali si\u0119 handlem bursztynem, a nie jego przetw\u00f3rstwem.  <\/p>\n\n\n\n

Ciekawy jest problem klasyfikacji omawianego znaleziska. W popularyzatorskich i gazetowych artyku\u0142ach zwykle okre\u015bla si\u0119 je jako skarb, z racji sporej warto\u015bci finansowej, ale w terminologii archeologicznej skarbem s\u0105 obiekty celowo ukryte. Tymczasem wok\u00f3\u0142 jednej z jam z 1936 r. udokumentowano 5 otwor\u00f3w po drewnianych palach, na kt\u00f3rych zapewne opiera\u0142o si\u0119 ochronne zadaszenie (Petersen 1937). Do obu jam odkrytych w 1936 prowadzi\u0142y te\u017c wyra\u017ane zej\u015bcia u\u0142atwiaj\u0105ce dok\u0142adanie lub wyjmowanie bursztynu (Petersen 1937). Ponadto zar\u00f3wno w znalezisku z 1906 r. (Seger 1931), jak i w do\u0142ach z 1936 r. (Nowothnig 1936, 1937) stwierdzono segregacj\u0119 bursztynu \u2013 najwi\u0119ksze bry\u0142y le\u017ca\u0142y w dolnej partii, a ku g\u00f3rze deponowano coraz drobniejsze kawa\u0142ki. Fakty te wskazuj\u0105, \u017ce nagromadzenia surowca z Partynic nie by\u0142y ukrywane i maj\u0105 one charakter jam magazynowych (sk\u0142ad\u00f3w, depozyt\u00f3w), a nie skarb\u00f3w (por. Nowothnig 1937; Petersen 1937). \u015alady spalenia (Petersen 1937) wspomnianych pali sugeruj\u0105ce po\u017car, zapewne zwi\u0105zany z atakiem na osad\u0119 i jej zag\u0142ad\u0105, mog\u0105 wyja\u015bnia\u0107, czemu bursztyn pozosta\u0142 na miejscu, zamiast zosta\u0107 wyekspediowany w dalsz\u0105 drog\u0119. W dost\u0119pnej literaturze brak wynik\u00f3w bada\u0144 chemicznych tutejszego bursztynu, ale wielko\u015b\u0107 depozytu ka\u017ce go uzna\u0107 za ba\u0142tycki (sukcynit), gdy\u017c w I w p.n.e. nie by\u0142o realnych mo\u017cliwo\u015bci pozyskania ok. 1,5 tony surowca z innych \u017ar\u00f3de\u0142. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie we wszystkich dolno\u015bl\u0105skich kopalniach eksploatuj\u0105cych utwory kenozoiku wg moich szacunk\u00f3w pozyskuje si\u0119 nieoficjalnie zaledwie kilka kilogram\u00f3w bursztynu rocznie.  <\/p>\n\n\n\n

Tak wielki sk\u0142ad nieobrobionego bursztynu jest mocnym dowodem, \u017ce na obszarze obecnego Wroc\u0142awia znajdowa\u0142 si\u0119 du\u017cy o\u015brodek szlaku bursztynowego. Wniosek ten wzmacnia fakt, i\u017c nie s\u0105 to jedyne tego typu obiekty w mie\u015bcie. W 2006 r. dr A. Wi\u015bniewski znalaz\u0142 na ul. Hallera, 3200 m na p\u00f3\u0142noc od Partynic, cz\u0119\u015bciowo zachowan\u0105 pust\u0105 jam\u0119 \u015brednicy 145 cm, zawieraj\u0105c\u0105 oko\u0142o 70 nieobrobionych drobnych bry\u0142ek (najwi\u0119ksz\u0105 o wadze 4,1 g i d\u0142ugo\u015bci 3,5 cm) i kilkadziesi\u0105t okruch\u00f3w bursztynu. Ca\u0142o\u015b\u0107 o sumarycznej wadze 68,8 g. Wiek ustalono na p\u00f3\u017any neolit lub wczesn\u0105 epok\u0119 br\u0105zu (pomiary masy i d\u0142ugo\u015bci bursztynu autora, dane o stanowisku z Hallera i liczbie bry\u0142ek bursztynu \u2013 Wi\u015bniewski inf. ustna).<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c po publikacji w 2014 r. tego artyku\u0142u, ukaza\u0142y si\u0119 wyniki bada\u0144 spektroskopowych wybranych bry\u0142ek bursztynu z Partynic. Wszystkie przeanalizowane okazy okaza\u0142y si\u0119 bursztynem ba\u0142tyckim (\u0141yd\u017cba-Kopczy\u0144ska i in. 2015, \u0141ojewski, \u0141yd\u017cba-Kopczy\u0144ska 2019).<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Autor:<\/em><\/p>\n\n\n\n

dr Robert Nied\u017awiedzki <\/strong>– adiunkt,\u00a0Zak\u0142ad Geologii Stratygraficznej, Instytut Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, Wydzia\u0142 Nauk o Ziemi i Kszta\u0142towania \u015arodowiska\u00a0Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego<\/p>\n\n\n\n

Literature:<\/em><\/p>\n\n\n\n

    \n
  • APW – dokumentacja w Archiwum Pa\u0144stwowym we Wroc\u0142awiu (APW), akta Wydzia\u0142u Samorz\u0105dowego Prowincji \u015al\u0105skiej, sygnatura 656. <\/li>\n\n\n\n
  • \u0141ojewski T., \u0141yd\u017cba-Kopczy\u0144ska B. \u00a02019. Spectroscopy in the Analysis of Artwork. W: Molecular Spectroscopy\u2014Experiment and Theory (red. Leszczy\u0144ski J., Kole\u017cy\u0144ski A., Kr\u00f3l M.). str. 483-517.<\/li>\n\n\n\n
  • Nied\u017awiedzki R. 2011. Bursztyn z Sudet\u00f3w. Sudety, 4: 34-37. <\/li>\n\n\n\n
  • \u0141yd\u017cba-Kopczy\u0144ska B., Krzywiecka M., Chojcan J., Madera P., Sachanbi\u0144ski M. 2015. Wroc\u0142aw-Partynice amber depots – the application of the comprehensive spectral database of succinite and fossil and subfossil resins. W: 8th Congress on Application of Raman Spectroscopy in Art. And Archaeology : book of abstracts, Wroc\u0142aw, 1-5 September 2015 (red. Czarnecka M., \u0141yd\u017cba-Kopczy\u0144ska B.), str. 146, 147.<\/li>\n\n\n\n
  • Nowothnig W. 1936. Zwei Bernsteinspeicher der Sp\u00e4tlatenezeit bei Breslau – Hartlieb. Nachrichtenblatt f\u00fcr die deutsche Vorzeit, 12: 173-175. <\/li>\n\n\n\n
  • Nowothnig W. 1937. Die Bernsteinhandelplatz von Breslau – Hartlieb. Altschlesische Bl\u00e4tter, 12: 48-51. <\/li>\n\n\n\n
  • Petersen E. 1937. Zwei riesige Bernsteinspeicher bei Breslau – Hartlieb und ihre Bedeutung f\u00fcr die Geschichte des Handels. Forschungen und Fortschritte, 13 (5): 60. <\/li>\n\n\n\n
  • Seger H. 1931. Der Bernsteinfund von Hartlieb bei Breslau. Altschlesien, 3: 171-184. <\/li>\n\n\n\n
  • Wielowiejski J. 1987. Depositi dell’ambra sul territorio tra la parte media del Danubio e il Mar Baltico dal I secolo A. C. al V secolo D. C. Archaeologia Polona, 25\/26: 75-84.<\/li>\n<\/ul>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    The huge stockpile of unprocessed amber found in the first half of the 20th century at Partynice in Wroc\u0142aw has entered the scientific literature permanently because of its record size - the largest in the world according to my search - but also because it is one of the few strong pieces of evidence for the amber route.<\/p>","protected":false},"featured_media":27890,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Gigantyczny bursztynowy \u201eskarb\u201d partynicki z Wroc\u0142awia - Amber Portal","description":"Olbrzymi sk\u0142ad nieobrobionego bursztynu znaleziony w pierwszej po\u0142owie XX w. we wroc\u0142awskich Partynicach wszed\u0142 na sta\u0142e do literatury naukowej z racji swych re"}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[226],"class_list":["post-16809","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-historia-bursztynu"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/16809","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27890"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16809"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=16809"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=16809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}