Zgodnie z now\u0105 ustaw\u0105 z dnia 9 czerwca 2011 r. \u201ePrawo geologiczne i g\u00f3rnicze\u201d prowadzenie prac poszukiwawczych i rozpoznawczych bursztynu nie wymaga uzyskania koncesji, poniewa\u017c bursztyn jako kamie\u0144 ozdobny nie jest obj\u0119ty w\u0142asno\u015bci\u0105 g\u00f3rnicz\u0105 (wymagany jest jedynie projekt rob\u00f3t geologicznych). Koncesja jest niezb\u0119dna w celu eksploatacji z\u0142\u00f3\u017c. <\/p>\n\n\n\n
Ze wzgl\u0119du na stochastyczne, nieregularne formy akumulacji bursztynu oraz specyfik\u0119 metodyki eksploatacji wskazane by\u0142oby r\u00f3wnoczesne prowadzenie prac poszukiwawczych, rozpoznawczych i wydobywczych (Nie\u0107 i in., 2010). W przepisach ustawy \u201ePrawo geologiczne i g\u00f3rnicze\u201d nie do ko\u0144ca wi\u0119c zosta\u0142y uwzgl\u0119dnione zg\u0142aszane przez geolog\u00f3w (Jurys i in., 2008) potrzeby dostosowania prawa do specyfiki eksploatacji tej kopaliny. W zwi\u0105zku z tym nadal nierozwi\u0105zanym pozostaje problem nielegalnej, dzikiej eksploatacji, kt\u00f3ra przyczynia si\u0119 do dewastacji teren\u00f3w le\u015bnych i uniemo\u017cliwia metodyczne, racjonalne zagospodarowanie z\u0142\u00f3\u017c bursztynu. <\/p>\n\n\n\n
W Polsce z\u0142o\u017ca bursztynu s\u0105 zwi\u0105zane genetycznie z osadami paleoge\u0144skimi i czwartorz\u0119dowymi. Ze wzgl\u0119du na obszerny charakter tematu przedstawiono przede wszystkim rejony o najwi\u0119kszych udokumentowanych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie i znacznych \u2013 wiadomych z przekaz\u00f3w historycznych zasobach surowca bursztynowego. Zestawienie wszystkich miejsc znalezisk i dawnych kopalni bursztynu w katalogu i na mapach w podziale na wojew\u00f3dztwa opracowane zosta\u0142o w Muzeum Ziemi PAN. Katalog zawiera spis 744 pozycji (Kosmowska-Ceranowicz, 2002). Przeprowadzona przez jedn\u0105 z autorek (A.M.) kwerenda literatury niemieckoj\u0119zycznej i historycznych materia\u0142\u00f3w kartograficznych wskazuje na konieczno\u015b\u0107 ponownego uaktualnienia katalogu. <\/p>\n\n\n\n
Eksploatacja z\u0142\u00f3\u017c bursztynu ba\u0142tyckiego z osad\u00f3w holoce\u0144skich <\/strong><\/p>\n\n\n\n Z\u0142o\u017ca bursztynu akumulowane w holocenie wyst\u0119puj\u0105 na powierzchni ziemi lub na niewielkich g\u0142\u0119boko\u015bciach, przede wszystkim na wybrze\u017cu Zatoki Gda\u0144skiej. Nagromadzenia bursztynu zalegaj\u0105 tak\u017ce na dnie zatoki. Ze wzgl\u0119du na powszechno\u015b\u0107 ich wyst\u0119powania i stosunkowo \u0142atw\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107, z\u0142o\u017ca sukcynitu redeponowane w holocenie zosta\u0142y najwcze\u015bniej rozpoznane i pozyskiwane. Pocz\u0105tkowo by\u0142o to g\u0142\u00f3wnie zbieractwo bry\u0142ek bursztynu nagromadzonych w procesie sedymentacji brzegowej. Rejonami historycznej i wsp\u00f3\u0142czesnej eksploatacji z\u0142\u00f3\u017c bursztynu z osad\u00f3w holoce\u0144skich na obszarze Polski jest Mierzeja Wi\u015blana i delta Wis\u0142y. <\/p>\n\n\n\n W nadmorskiej cz\u0119\u015bci delty Wis\u0142y bursztyn by\u0142 permanentnie pozyskiwany od neolitu (Zalewska, 1971). Najstarsze \u015blady pozyskiwania bursztynu ba\u0142tyckiego w g\u0142\u0119bi l\u0105du z osad\u00f3w holoce\u0144skich pochodz\u0105 z lat 2500-2200 p.n.e. i zosta\u0142y udokumentowane przez archeolog\u00f3w na \u017bu\u0142awach Wi\u015blanych (Mazurowski, 2005). Co najmniej od XVI w. wykopywano bursztyn nagromadzony w osadach holoce\u0144skich na Mierzei Wi\u015blanej (Kosmowska-Ceranowicz i Pietrzak, 1985). <\/p>\n\n\n\n Intensywna, przemys\u0142owa eksploatacja bursztynu w tym rejonie mia\u0142a miejsce w XIX i XX w. Na pocz\u0105tku XIX wieku wydajno\u015b\u0107 kopalni budowanych \u201ena brzegach gda\u0144skich\u201d by\u0142a wysoka, zdaniem wybitnego przyrodnika z tamtego okresu A. Humboldta (1861) wi\u0119ksza ni\u017c kopalni sambijskich. W rejonie Wis\u0142ouj\u015bcia w drugiej po\u0142owie XIX w. wybudowano trzy kopalnie bursztynu, ich dok\u0142adna lokalizacja zosta\u0142a przedstawiona na arkuszu Gda\u0144sk mapy geologicznej Prowincji Prusy (Geologische Karte der Provinz Preu\u00dfen) w skali 1:100 000 (Berendt, 1871). W tym czasie bursztyn wydobywano tak\u017ce w miejscowo\u015bciach Brze\u017ano i Stegna (Klebs, 1883). <\/p>\n\n\n\n W roku 1868 intensywna eksploatacja z\u0142\u00f3\u017c holoce\u0144skich by\u0142a prowadzona w okolicach Stegny przez firm\u0119 \u201eStantien & Becker\u201d. Bursztyn wydobywano w lesie sosnowym, oko\u0142o 1 km od brzegu morza, z g\u0142\u0119boko\u015bci ok. 5 m. \u015aciany wykopu o szeroko\u015bci ok. 4 m wzmacniano drewnian\u0105 obudow\u0105. Po naci\u0119ciu poziomu w\u00f3d gruntowych, wod\u0119 usuwano przy pomocy du\u017cych drewnianych \u0142opat, a sukcynit by\u0142 wydobywany spod wody przy pomocy kaszork\u00f3w, czyli specjalnych siatek osadzonych na d\u0142ugich kijach (Zaddach, 1869). <\/p>\n\n\n\n W pocz\u0105tkach XX wieku przypadkowo natrafiono na du\u017ce ilo\u015bci surowca bursztynowego podczas prac zwi\u0105zanych z budow\u0105 portu w Gdyni. Podczas prac budowlanych i rob\u00f3t refulacyjnych prowadzonych w latach 1924-1934 pozyskano znaczne ilo\u015bci bry\u0142ek bursztynu, osi\u0105gaj\u0105cych wag\u0119 nawet paru kilogram\u00f3w (Kosmowska-Ceranowicz, 2004). <\/p>\n\n\n\n Do systematycznej eksploatacji z\u0142\u00f3\u017c holoce\u0144skich w okolicach Gda\u0144ska powr\u00f3cono w latach 70. ubieg\u0142ego wieku (Listkowski i \u0141azowski, 1975). W maju 1972 roku wydano w Gda\u0144sku 14 koncesji na wydobycie bursztynu (www.gdansk.pl), w tym\u017ce roku podczas eksploatacji z\u0142o\u017ca \u201eWis\u0142ouj\u015bcie\u201d po\u0142o\u017conego w dzielnicy Gda\u0144ska \u2013 Stogi po raz pierwszy zastosowano w celu wydobycia bursztynu metod\u0119 hydrauliczn\u0105 (prawdopodobnie by\u0142a ona stosowana do nielegalnej eksploatacji bursztynu ju\u017c w latach 60. ubieg\u0142ego wieku). Technologia hydromechaniczna stanowi aktualnie najbardziej wydajny spos\u00f3b poszukiwania i wydobycia z\u0142\u00f3\u017c bursztynu (Jurys i in., 2008). Metoda ta polega na wykonaniu \u201edynamicznych, w\u0119druj\u0105cych lej\u00f3w\u201d w obr\u0119bie metalowej obr\u0119czy za pomoc\u0105 silnego strumienia wody skierowanego pionowo w d\u00f3\u0142. Strumie\u0144 wody jest doprowadzany do g\u0142owicy elastycznym w\u0119\u017cem i zag\u0142\u0119biany w osady r\u0119cznie przy pomocy \u017cerdzi manipulacyjnych. Woda rozmywa i unosi urobek na powierzchni\u0119 terenu, gdzie nast\u0119puje jego wy\u0142awianie przy pomocy siatki o rozmiarze oczek 0,5 cm. G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 eksploatacji maksymalnie dochodzi do kilkunastu metr\u00f3w (Nie\u0107, red., 2010). <\/p>\n\n\n\n W wyniku przeprowadzonych na pocz\u0105tku lat 70. ubieg\u0142ego wieku prac geologicznych udokumentowano z\u0142o\u017ca Wis\u0142ouj\u015bcie, G\u00f3rki Zachodnie, Sobieszewo-Komary Pole1 oraz Sobieszewo-Komary Pole2. W p\u00f3\u017aniejszych latach udokumentowano w kategorii C1<\/sub> dwa rozsypiskowe z\u0142o\u017ca bursztynu: w 1996 r. z\u0142o\u017ce \u201eWi\u015blinka\u201d usytuowane na \u017bu\u0142awach Wi\u015blanych (zasoby 3,3 Mg) i w 2009 r. z\u0142o\u017ce \u201ePrzer\u00f3bka\u201d po\u0142o\u017cone w rejonie Gda\u0144ska (zasoby 17 Mg). S\u0105 to obecnie z\u0142o\u017ca niezagospodarowane lub cz\u0119\u015bciowo zagospodarowane. <\/p>\n\n\n\n Najwi\u0119kszym z udokumentowanych do tej pory holoce\u0144skich z\u0142\u00f3\u017c bursztynu by\u0142o wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie ju\u017c wyeksploatowane z\u0142o\u017ce \u201eWis\u0142ouj\u015bcie\u201d. Dla powierzchni 70 ha ustalono zasoby bursztynu w ilo\u015bci 178 ton (Jurys i in., 2008). Ze wzgl\u0119du na wcze\u015bniejsz\u0105 prowadzon\u0105 ju\u017c w XIX w. eksploatacj\u0119 surowca na tym obszarze, wzmianki o pozyskiwaniu bursztynu w przekazach XVIII-wiecznych przyrodnik\u00f3w oraz nielegalne wydobycie w XX w., zasoby z\u0142o\u017ca \u201eWis\u0142ouj\u015bcie\u201d musia\u0142y by\u0107 znacznie wi\u0119ksze. <\/p>\n\n\n\n Obszar po\u0142o\u017cony w Delcie Wis\u0142y zosta\u0142 aktualnie uznany za wysoce i umiarkowanie perspektywiczny, a w rejonie Gda\u0144ska s\u0105 prowadzone prace poszukiwawczo-rozpoznawcze na gruntach b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 powiatu Miasta Gda\u0144sk (Jurys i in., 2008; Nie\u0107, red., 2010). <\/p>\n\n\n\n Poszukiwania nagromadze\u0144 bursztynu prowadzono r\u00f3wnie\u017c na dnie Zatoki Gda\u0144skiej, w podmorskiej cz\u0119\u015bci delty Wis\u0142y. Od ko\u0144ca lat 70. ubieg\u0142ego wieku w strefie przybrze\u017cnej kilkakrotnie podejmowano metodyczne poszukiwania bursztynu. Jedn\u0105 z metod by\u0142a metoda hydromechaniczna, zastosowana w 2005 r. przez Przedsi\u0119biorstwo Rob\u00f3t Czerpalnych i Podwodnych sp. z o.o. z Gda\u0144ska. Wykonywanie wyrobisk poszukiwawczych odbywa\u0142o si\u0119 przy pomocy pog\u0142\u0119biarki ss\u0105co-skrawaj\u0105cej, kt\u00f3rej praca polega\u0142a na zasysaniu osad\u00f3w z dna i odprowadzeniu urobku przez system p\u0142ywaj\u0105cego ruroci\u0105gu na ponton roboczy zaopatrzony w przesiewacze. Urobek z pog\u0142\u0119biarki po mechanicznym oddzieleniu bursztynu na sitach sk\u0142adowano w wykonanym wcze\u015bniej wyrobisku na dnie morza (Jurys i in., 2008). <\/p>\n\n\n\n Historyczna eksploatacja z\u0142\u00f3\u017c bursztynu ba\u0142tyckiego z osad\u00f3w plejstoce\u0144skich <\/strong><\/p>\n\n\n\n Z\u0142o\u017ca bursztynu ba\u0142tyckiego zwi\u0105zane genetycznie z redepozycj\u0105 bursztynono\u015bnych utwor\u00f3w paleoge\u0144skich w czasie zlodowace\u0144 plejstoce\u0144skich maj\u0105 obecnie g\u0142\u00f3wnie znaczenie historyczne. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie s\u0105 to niemal ca\u0142kowicie wyeksploatowane z\u0142o\u017ca, uprzednio intensywnie wydobywane w XVIII i XIX w m.in. na Kurpiach, na R\u00f3wninie Tucholskiej, Pojezierzu Kaszubskim, Pobrze\u017cu Kaszubskim oraz Pobrze\u017cu S\u0142owi\u0144skim. Jednym z najstarszych rejon\u00f3w na terenie Polski, w kt\u00f3rym kopano bursztyn, by\u0142y przypuszczalnie obszary sandrowe na Kurpiach. Niemieccy badacze s\u0105dzili, \u017ce w okolicach Narwi pozyskiwano bursztyn ju\u017c od czas\u00f3w Pliniusza Starszego (Klebs, 1883). <\/p>\n\n\n\n Na pocz\u0105tku XIX w. wydobycie z\u0142\u00f3\u017c bursztynu na Kurpiowszczy\u017anie przyj\u0119\u0142o zorganizowany charakter, osi\u0105gaj\u0105c apogeum w pierwszej po\u0142owie XIX w. Obszar wyst\u0119powania bursztynu by\u0142 ograniczony liniami \u0142\u0105cz\u0105cymi miejscowo\u015bci: Nidzica \u2013 Szczytno \u2013 Ruciane \u2013 Pisz, Pisz \u2013 Kolno \u2013 Nowogr\u00f3d, Nowogr\u00f3d \u2013 Ostro\u0142\u0119ka \u2013 Krasnosielc, Krasnosielc \u2013 Chorzele \u2013 Janowo \u2013 Nidzica. W celu eksploatacji bursztynu dr\u0105\u017cono liczne szyby o g\u0142\u0119boko\u015bci do 1 m ppt. W latach 1835\u20131836 tylko w granicach le\u015bnictwa ostro\u0142\u0119ckiego wydobyto 1 435 kg bursztynu. Eksploatacj\u0119 bursztynu na terenach prywatnych prowadzili w\u00f3wczas z regu\u0142y w\u0142a\u015bciciele grunt\u00f3w. Natomiast na terenach rz\u0105dowych obszary bursztynodajne by\u0142y oddawane w dzier\u017caw\u0119 w drodze licytacji. Kopalnie rz\u0105dowe na Kurpiach pozamykano ju\u017c pomi\u0119dzy 1827\u20131839, ale ostatni\u0105 legaln\u0105 kopalni\u0119 ostro\u0142\u0119ck\u0105 dzier\u017cawiono jeszcze w 1850 r. W latach 1880\u20131900 powszechnie jeszcze kopano bursztyn na gruntach prywatnych. W okolicy R\u017ca\u0144ca prowadzono intensywn\u0105 eksploatacj\u0119 do wybuchu I wojny \u015bwiatowej (Ma\u0142ka, 2010). <\/p>\n\n\n\n Historycznymi obszarami g\u00f3rniczymi na Kurpiach zainteresowano si\u0119 ponownie w latach 70. XX wieku. W 1977 i 1979 r., z inicjatywy Przedsi\u0119biorstwa Pa\u0144stwowego \u201eJubiler\u201d w Sopocie, Kombinat Geologiczny \u201eP\u00f3\u0142noc\u201d w Warszawie przeprowadzi\u0142 wraz z PP \u201eJubiler\u201d prace geologiczno-poszukiwawcze na R\u00f3wninie Kurpiowskiej. Badaniami obj\u0119to trzy obszary: dolin\u0119 rzeki Rozogi, dorzecze Omulwi w gminie Lelis oraz rejon Czarnia\u2013Surowe w gminie Myszyniec. \u0141\u0105cznie wykonano w\u00f3wczas 73 otwory metod\u0105 udarowo-okr\u0119tn\u0105 i 1397 otwor\u00f3w hydraulicznych si\u0119gaj\u0105cych do 10 m g\u0142\u0119boko\u015bci. W efekcie nie stwierdzono wyst\u0119powania nagromadze\u0144 bursztynu przydatnych do eksploatacji metod\u0105 hydrauliczn\u0105 i przebadane rejony oceniono negatywnie (Gradys, 1981). Rejon ten aktualnie nie odgrywa \u017cadnej roli w gospodarce surowcem bursztynowym. <\/p>\n\n\n\n Kolejn\u0105 bogat\u0105 stref\u0105 eksploatacji z\u0142\u00f3\u017c bursztynu w XVIII i XIX w. by\u0142 wysoczyznowy obszar Gda\u0144ska i jego okolic. Z\u0142o\u017ca plejstoce\u0144skie wyst\u0119powa\u0142y w granicach obecnego miasta Gda\u0144ska w Lesie Oliwskim, Trzech Nurtach, Br\u0119towie oraz na obszarze dzisiejszych gda\u0144skich osiedli: Klukowo, Firoga, Bysewo i Kokoszki. Sukcynit pozyskiwano r\u00f3wnie\u017c w dzisiejszym powiecie gda\u0144skim we wsiach: Kleszczewko, R\u00f3\u017cyny, \u0141\u0119gowo, K\u0142odawa, Goszczyno, Bielkowo, Lublewo, Kowale, a tak\u017ce w B\u0105kowie na Bursztynowej G\u00f3rze. G\u00f3rnicz\u0105 eksploatacj\u0119 z\u0142\u00f3\u017c bursztynu prowadzono g\u0142\u00f3wnie sposobem odkrywkowym, budowano r\u00f3wnie\u017c prymitywne kopalnie podziemne (dochodz\u0105ce nawet do oko\u0142o 20 m g\u0142\u0119boko\u015bci tzw. oszalowane kopalnie wieloszybikowe). W Klukowie w okresie 1869\u20131971 bursztyn wydobywano w czterech kopalniach po\u0142o\u017conych w okolicach wsi Dreieck (Trzy Norty) i Viereck (obecnie osiedle Firoga w Gda\u0144sku). Dok\u0142adna lokalizacja tych kopalni zosta\u0142a przedstawiona na arkuszu Gda\u0144sk mapy geologicznej Prowincji Prusy (Geologische Karte der Provinz Preu\u00dfen) w skali 1:100 000 (Berendt, 1871). Na pocz\u0105tku XX wieku w ramach prac kartograficznych przeprowadzono w omawianym rejonie badania geologiczne, kt\u00f3re pozwoli\u0142y okre\u015bli\u0107 zasi\u0119g i charakter osad\u00f3w. W obja\u015bnieniach do mapy geologicznej arkusz Pruszcz Gda\u0144ski z 1903 r. (Wolff, 1903a,b) znajdujemy opisy paleoge\u0144skich osad\u00f3w bursztynono\u015bnych, tzw. \u201eniebieskiej ziemi\u201d. Precyzyjnie, jak na owe czasy, okre\u015blono wiek tych osad\u00f3w na dolny oligocen. Osady te udokumentowano w trakcie bada\u0144 geologiczno-zdj\u0119ciowych m.in. na Bursztynowej G\u00f3rze w okolicach B\u0105kowa. Do bada\u0144 geologicznych w rejonie Lublewa, Kokoszek i Klukowa powr\u00f3cono w latach 70. ubieg\u0142ego wieku \u2013 w przewierconych osadach nie stwierdzono jednak obecno\u015bci bry\u0142ek bursztynu (Sylwestrzak, 1975). <\/p>\n\n\n\n Jedynym wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie perspektywicznym obszarem wyst\u0119powania bursztynu w osadach plejstoce\u0144skich jest rejon Mo\u017cd\u017canowa na Pobrze\u017cu S\u0142owi\u0144skim. Z\u0142o\u017ce bursztynu by\u0142o znane tutaj ju\u017c od drugiej po\u0142owy XVIII w. W latach 1782\u20131784 w okolicach Starkowa i Mo\u017cd\u017canowa dzia\u0142a\u0142o wiele kopal\u0144 za\u0142o\u017conych przez kupca Liepmanna. By\u0142y to z regu\u0142y p\u0142ytkie wyrobiska, ich g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 dochodzi\u0142a maksymalnie do 4 m ppt (Ma\u0142ka, 2010). Po naci\u0119ciu poziomu w\u00f3d gruntowych zaniechano dalszej eksploatacji. <\/p>\n\n\n\n W p\u00f3\u017aniejszym okresie, w latach 1950\u20131956 wykonano w Mo\u017cd\u017canowie g\u0142\u0119bokie wiercenia, maj\u0105ce na celu rozpoznanie z\u0142o\u017ca, a w 1957 r. przeprowadzono w omawianym rejonie prace poszukiwawcze z\u0142\u00f3\u017c bursztynu. W latach 1974\u20131975 wykonano 13 otwor\u00f3w do przeci\u0119tnej g\u0142\u0119boko\u015bci 20 m i dwa g\u0142\u0119bsze otwory, M I do g\u0142\u0119boko\u015bci 173,5 m (otw\u00f3r ten osi\u0105gn\u0105\u0142 strop utwor\u00f3w mezozoicznych) i M II do g\u0142\u0119boko\u015bci 70,3 m. Oba wymienione otwory osi\u0105gn\u0119\u0142y warstwy paleoge\u0144skie le\u017c\u0105ce in situ. Bursztyn udokumentowano w 11 otworach. Badania wykaza\u0142y, \u017ce p\u0142ytko pod powierzchni\u0105 terenu na g\u0142\u0119boko\u015bci 2,5\u20136,0 m ppt, w osadach czwartorz\u0119dowych znajduje si\u0119 kra glacjalna \u2013 porwak osad\u00f3w g\u00f3rnoeoce\u0144skich. Osadami kry s\u0105 mu\u0142ki, i\u0142y, niekiedy ksylit z w\u0119glem brunatnym oraz piaski kwarcowe z od\u0142amkami bursztynu. Utwory paleoge\u0144skie na wt\u00f3rnym z\u0142o\u017cu osi\u0105gaj\u0105 mi\u0105\u017cszo\u015b\u0107 12,4\u201333,8 m. Bursztyn wyst\u0119puje tu w formie nier\u00f3wnomiernie rozmieszczonych gniazd. Wiek osad\u00f3w kry paleoge\u0144skiej jest okre\u015blany na g\u00f3rny eocen, a wyst\u0119powanie bursztynu jest zwi\u0105zane z ogniwem z Po\u0142czyna formacji mosi\u0144skiej dolnej (B\u0142aszak, 1987; Kramarska i in., 2010). <\/p>\n\n\n\n Geologiczne zasoby bilansowe bursztynu w rejonie Mo\u017cd\u017canowa okre\u015blono na 10 Mg (Szufilcki i in., red., 2012). Z powodu braku inwestor\u00f3w z\u0142o\u017ce nie zosta\u0142o jeszcze zagospodarowane.<\/p>\n\n\n\n Perspektywy eksploatacji z\u0142\u00f3\u017c bursztynu ba\u0142tyckiego z osad\u00f3w paleoge\u0144skich<\/strong><\/p>\n\n\n\n Paleoge\u0144skie z\u0142o\u017ca bursztynu ba\u0142tyckiego wyst\u0119puj\u0105ce w Polsce nigdy nie by\u0142y i do tej pory nie s\u0105 eksploatowane. Asocjacja bursztynono\u015bna wieku paleoge\u0144skiego wyst\u0119puje w dw\u00f3ch rejonach: na obszarze p\u00f3\u0142nocnej Lubelszczyzny i w rejonie W\u0142adys\u0142awowa. Na p\u00f3\u0142nocnej Lubelszczy\u017anie wyst\u0119powanie utwor\u00f3w bursztynono\u015bnych jest zwi\u0105zane z formacj\u0105 z Siemienia datowan\u0105 na g\u00f3rny barton (Wo\u017any, 1966) i priabon (Kasi\u0144ski i To\u0142kanowicz, 2007). Pokryw\u0119 osad\u00f3w paleoge\u0144skich w omawianym rejonie tworz\u0105 klastyczne utwory czwartorz\u0119dowe. Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to \u017c\u00f3\u0142tobrunatne i szare drobno- i \u015brednioziarniste piaski kwarcowe i polimiktyczne, czasami mu\u0142kowate, bardzo drobnoziarniste piaski mu\u0142kowate oraz gliny morenowe lessopodobne. <\/p>\n\n\n\n W 2004 r. zosta\u0142o udokumentowane w kategorii D z\u0142o\u017ce \u201eG\u00f3rka Lubartowska\u201d. Wyliczone zasoby okre\u015blono na 1088 Mg przy \u015bredniej zasobno\u015bci 376,8 g\/m2<\/sup>. Asocjacja bursztynono\u015bna na tym obszarze wyst\u0119puje p\u0142ytko (\u015brednio na rz\u0119dnej 12 m), a \u015brednia mi\u0105\u017cszo\u015b\u0107 warstwy z\u0142o\u017cowej wynosi ok. 10 m (Kasi\u0144ski i To\u0142kanowicz, 1999). Z powodu braku inwestor\u00f3w z\u0142o\u017ce nie zosta\u0142o do tej pory zagospodarowane. <\/p>\n\n\n\n Drugim obszarem wyst\u0119powania bursztynu w osadach paleoge\u0144skich s\u0105 okolice W\u0142adys\u0142awowa. Osady bursztynono\u015bne na Pobrze\u017cu Kaszubskim zosta\u0142y rozpoznane na obszarze K\u0119py Swarzewskiej i K\u0119py Puckiej oraz w rozdzielaj\u0105cej je dolinie P\u0142utnicy, si\u0119gaj\u0105c po okolice Karwi i P\u00f3\u0142wysep Helski. Formacja bursztynono\u015bna wyst\u0119puj\u0105ca w rejonie W\u0142adys\u0142awowa na Pobrze\u017cu Kaszubskim stanowi zachodnie przed\u0142u\u017cenie bogatego z\u0142o\u017ca sambijskiego. Seria bursztynono\u015bna jest zwi\u0105zana genetyczne z osadami delty ch\u0142apowsko-sambijskiej tzw. paleoge\u0144skiej delty gda\u0144skiej Kosmowska-Ceranowicz i in. 1990; Kramarska i in., 2008). <\/p>\n\n\n\n Wyst\u0119powanie bursztynu w osadach paleoge\u0144skich na K\u0119pie Swarzewskiej zosta\u0142o stwierdzone w trakcie bada\u0144 geologicznych z\u0142\u00f3\u017c soli w latach 1965\u20131972 (Marzec i Wo\u017any 1972). W celu dok\u0142adniejszej oceny jako\u015bciowej i ilo\u015bciowej bursztynu wykonano w latach 1981\u20131983 trzy pe\u0142nordzeniowane otwory geologiczno-poszukiwawcze o \u015brednicy 132\/112 mm: Ch\u0142apowo I, II i III. W wyniku bada\u0144 danych ze wszystkich otwor\u00f3w wiertniczych ustalono zasi\u0119g i mi\u0105\u017cszo\u015b\u0107 osad\u00f3w bursztynono\u015bnych, a na podstawie bada\u0144 rdzeni z trzech otwor\u00f3w wykonanych w latach 1981\u20131983 oszacowano zasoby bursztynu i poziom koncentracji bursztynu w osadzie (Olkowicz-Paprocka, 1983). <\/p>\n\n\n\n Badania paleogenu i neogenu prowadzone w kolejnych latach w Ba\u0142tyku i na wybrze\u017cu wykaza\u0142y, \u017ce osady bursztynono\u015bne maj\u0105 swoj\u0105 kontynuacj\u0119 na wschodzie na P\u00f3\u0142wyspie Helskim, gdzie utwory te zosta\u0142y nawiercone w roku 1992 w otworach kartograficznych w Cha\u0142upach i Ku\u017anicy (Kramarska i in., 2008). Paleoge\u0144skie z\u0142o\u017ce bursztynu w Ch\u0142apowie nie jest obecnie eksploatowane, a jego ewentualne zagospodarowanie w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie zapewne powi\u0105zane z nowymi odkryciami w zakresie efektywnych technologii eksploatacji tego surowca z du\u017cych g\u0142\u0119boko\u015bci oraz wyczerpania z\u0142\u00f3\u017c le\u017c\u0105cych bli\u017cej powierzchni terenu. <\/p>\n\n\n\n Ciekaw\u0105 propozycj\u0105 eksploatacji tych g\u0142\u0119bokich paleoge\u0144skich z\u0142\u00f3\u017c jest hydromechaniczna technologia otworowa, powszechnie stosowana do wydobycia piask\u00f3w szklarskich i piask\u00f3w fosforytowych wydobywanych w g\u0142\u0119bi ziemi oraz z dna m\u00f3rz i ocean\u00f3w (Nie\u0107, red., 2010). By\u0107 mo\u017ce ta w\u0142a\u015bnie metoda w przysz\u0142o\u015bci, po wyczerpaniu przypowierzchniowych i p\u0142ytkich z\u0142\u00f3\u017c bursztynu, uzupe\u0142ni niedobory surowca na rynku.<\/p>\n\n\n\n Literatura<\/strong><\/p>\n\n\n\n Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w publikacji podsumowuj\u0105cej Mi\u0119dzynarodowe Sympozjum Badaczy Bursztynu “Z\u0142o\u017ca – kolekcje- rynek” w czasie targ\u00f3w Amberif 2013.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" The geological resources of amber deposits in Poland, according to data from the end of 2011, amount to 1118 t (Szufilcki et al., ed., 2012), and are deposits occurring in Holocene, Pleistocene and Palaeogene sediments.<\/p>","protected":false},"featured_media":16547,"parent":0,"menu_order":2,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Zarys g\u00f3rnictwa z\u0142\u00f3\u017c bursztynu ba\u0142tyckiego w Polsce - Amber Portal","description":"Geologiczne zasoby z\u0142\u00f3\u017c bursztynu w Polsce wg. danych z ko\u0144ca 2011 r. wynosz\u0105 1118 t (Szufilcki i in., red., 2012), s\u0105 to z\u0142o\u017ca wyst\u0119puj\u0105ce w osadach holoce\u0144ski"}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[224],"class_list":["post-16548","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-raporty-rynku-bursztynu"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/16548","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16547"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16548"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16548"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=16548"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=16548"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Z\u0142o\u017ca plejstoce\u0144skie bursztynu by\u0142y eksploatowane w XIX wieku r\u00f3wnie\u017c w B\u0105kowie, na Bursztynowej G\u00f3rze i w pobliskim Lublewie. Plejstoce\u0144skie nagromadzenia bursztynu stanowi\u0142y ca\u0142e pakiety paleoge\u0144skich osad\u00f3w bursztynono\u015bnych transportowane przez lodowiec w postaci kier glacjalnych oraz ziarna i otoczaki transportowane w rozproszeniu. <\/p>\n\n\n\n\n
<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n