Je\u017celi planowana reforma si\u0119 powiedzie, wp\u0142ynie to na rozw\u00f3j tamtejszego jubilerstwa i ograniczenie strumienia przemytu surowca do Polski, co bez w\u0105tpienia odczuj\u0105 na w\u0142asnej sk\u00f3rze polscy bursztynnicy.<\/p>\n\n\n\n
Chocia\u017c na dostawach ukrai\u0144skiego bursztynu w du\u017cej mierze trzyma si\u0119 gda\u0144ska bran\u017ca jubilerska, ukrai\u0144ski monopolista na jantarowym rynku prze\u017cywa powa\u017cne k\u0142opoty przez… brak surowca. Nielegalne wydobycie, przemyt, a przede wszystkim niedostosowane do reali\u00f3w przepisy \u2013 to g\u0142\u00f3wne przyczyny problem\u00f3w bran\u017cy bursztynniczej u naszych s\u0105siad\u00f3w. Wkr\u00f3tce jednak mo\u017ce si\u0119 to zmieni\u0107, bo pod naciskiem poleskich w\u0142adz samorz\u0105dowych powoli post\u0119puje liberalizacja wydobycia i obrotu bursztynem. Je\u017celi ukrai\u0144ska reforma si\u0119 powiedzie, wp\u0142ynie to na rozw\u00f3j tamtejszego jubilerstwa i ograniczenie strumienia przemytu surowca do Polski, co bez w\u0105tpienia odczuj\u0105 na w\u0142asnej sk\u00f3rze polscy bursztynnicy.<\/p>\n\n\n\n
Pocz\u0105tki nielegalnego wydobycia<\/strong><\/p>\n\n\n\n Historia nielegalnego wydobycia bursztynu zacz\u0119\u0142a si\u0119 mniej wi\u0119cej w po\u0142owie lat 80. ubieg\u0142ego stulecia. Zwi\u0105zek Radziecki chyli\u0142 si\u0119 ku upadkowi, a czasy gorbaczowskiej \u201epierestrojki\u201d (przebudowy) sprzyja\u0142y pojawieniu si\u0119 p\u00f3\u0142legalnej prywatnej przedsi\u0119biorczo\u015bci, szczeg\u00f3lnie w republikach ba\u0142tyckich. W tych czasach na tereny Polesia zacz\u0119li przyje\u017cd\u017ca\u0107 przedsi\u0119biorczy Litwini, oferuj\u0105c skup surowca bursztynowego niemal od r\u0119ki, za deficytow\u0105 w tych czasach tward\u0105 walut\u0119. Nic dziwnego, \u017ce w takiej sytuacji jak grzyby po deszczu pojawia\u0142y si\u0119 nielegalne kopalnie, a prywatne wydobycie bursztynu sta\u0142o si\u0119 ca\u0142kiem dobrym sposobem na podreperowanie kryzysowego bud\u017cetu, zw\u0142aszcza w trudnych latach transformacji (1990-1998).<\/p>\n\n\n\n Przemys\u0142owe wydobycie bursztynu rozpocz\u0119to dopiero w latach 90., po odzyskaniu przez Ukrain\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci. Wcze\u015bniej w\u0142adza radziecka o ukrai\u0144ski bursztyn nie dba\u0142a, bo \u2013 w por\u00f3wnaniu z ogromnym wydobyciem w Obwodzie Kaliningradzkim \u2013 poleskie z\u0142o\u017ca by\u0142y ma\u0142o istotne. W 1993 roku rozpocz\u0119\u0142o dzia\u0142alno\u015b\u0107 pa\u0144stwowe przedsi\u0119biorstwo Ukrbursztyn, kt\u00f3re otrzyma\u0142o monopol na wydobycie, przetw\u00f3rstwo i handel tym cennym surowcem. Opr\u00f3cz kopalni odkrywkowych firma zajmowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c m.in. wyrobem bi\u017cuterii i innych wyrob\u00f3w z bursztynu, produkcj\u0105 nalewek i kwasu bursztynowego. Politycy roztaczali wtedy wizj\u0119 bogatego Polesia, kt\u00f3re dzi\u0119ki bursztynowi mia\u0142o sta\u0107 si\u0119 krain\u0105 mlekiem i miodem p\u0142yn\u0105c\u0105. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o, a uruchomiony kosztem kilkunastu milion\u00f3w dolar\u00f3w kombinat zacz\u0105\u0142 przynosi\u0107 straty, popad\u0142 w d\u0142ugi, a\u017c w ko\u0144cu zbankrutowa\u0142, by po restrukturyzacji funkcjonowa\u0107 pod now\u0105 nazw\u0105 Bursztyn Ukrainy. Przyczyn\u0105 k\u0142opot\u00f3w by\u0142a m.in. nietrafiona inwestycja w lini\u0119 produkcyjn\u0105 kwasu bursztynowego, kt\u00f3rego nikt nie chcia\u0142 kupowa\u0107. Co wi\u0119cej, pojawi\u0142y si\u0119 problemy z\u2026 deficytem surowca, co mo\u017ce dziwi\u0107 w sytuacji, kiedy na ukrai\u0144skim bursztynie opiera si\u0119 w znacznym stopniu dzia\u0142alno\u015b\u0107 bran\u017cy bursztynniczej w Gda\u0144sku. Jak twierdzi kierownictwo bursztynowego kombinatu, w\u0142asne wydobycie pokrywa jedynie jedn\u0105 czwart\u0105 potrzeb, a reszt\u0119 surowca kombinat musi sprowadza\u0107\u2026 z Rosji.<\/p>\n\n\n\n \u201eStaratielskie rzemios\u0142o\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Najwi\u0119kszym problemem pa\u0144stwowego kombinatu jest jednak trudne do powstrzymania bezprawne wydobycie. Jest oczywiste, \u017ce pa\u0144stwowej firmie trudno konkurowa\u0107 z nielegalnymi kopaczami, kt\u00f3rzy nie ponosz\u0105 koszt\u00f3w administracji, rekultywacji terenu ani te\u017c nie p\u0142ac\u0105 podatk\u00f3w. \u201eStaratele\u201d \u2013 bo tak nazywa si\u0119 ukrai\u0144skich bursztynowych k\u0142usownik\u00f3w \u2013 pocz\u0105tkowo wydobywali \u201ez\u0142oto Polesia\u201d \u0142opatami, dokopuj\u0105c si\u0119 do w\u00f3d gruntowych. W po\u0142owie lat 90. na Ukrain\u0119 dotar\u0142 polski patent \u2013 motopompy. Ten spos\u00f3b wydobywania surowca w ukrai\u0144skich warunkach sprawdzi\u0142 si\u0119 doskonale \u2013 Polesie jest regionem bogatym w wod\u0119, wi\u0119c zawsze mo\u017cna pod\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do pobliskiego jeziora, rzeki, a w skrajnym wypadku rowu lub bagna.<\/p>\n\n\n\n Powszechno\u015b\u0107 nielegalnego wydobycia bursztynu wynika z kilku czynnik\u00f3w. Przede wszystkim bursztyn zalega dosy\u0107 p\u0142ytko, na g\u0142\u0119boko\u015bci 3-5 m, a nad z\u0142o\u017cami bursztynono\u015bnymi jest \u0142atwy do wymycia czy wykopania piasek lub i\u0142y. Ponadto Polesie jest regionem s\u0142abo zaludnionym, pe\u0142nym dzikich ost\u0119p\u00f3w le\u015bnych, kt\u00f3re trudno jest skontrolowa\u0107. Niskie kary gro\u017c\u0105ce za nielegalne wydobycie oraz \u0142atwo\u015b\u0107 zbycia surowca po\u015brednikom sprawiaj\u0105, \u017ce prowadzona przez w\u0142adze walka ze \u201estaratelami\u201d jest jak dot\u0105d skazana na niepowodzenie.<\/p>\n\n\n\n Zwalczanie nielegalnego procederu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Co ciekawe, do patrolowania terenu w poszukiwaniu kopaczy Ukrai\u0144cy u\u017cywaj\u0105 nie tylko oddzia\u0142\u00f3w milicji, ale te\u017c dobrze wyposa\u017conych jednostek specjalnych \u201eSok\u00f3\u0142\u201d i \u201eBerkut\u201d (odpowiednik naszego BOR-u i GROM-u). Jednak dobrze zorganizowana \u201estaratelska\u201d brygada z \u0142atwo\u015bci\u0105 unika kontaktu ze str\u00f3\u017cami prawa. Na wje\u017adzie do lasu zwykle stoi \u201estra\u017cnik\u201d, kt\u00f3ry udaje le\u015bnika lub np. sprzedaje grzyby. Gdy na horyzoncie pojawi si\u0119 podejrzany samoch\u00f3d, \u201estra\u017cnik\u201d dzwoni do swoich koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy najcz\u0119\u015bciej chowaj\u0105 motopomp\u0119 i zdobycz w upatrzonej wcze\u015bniej kryj\u00f3wce, a w ostateczno\u015bci porzucaj\u0105 narz\u0119dzia przest\u0119pstwa i wydobyty bursztyn. Tego typu straty wpisane s\u0105 w koszty \u201estaratelskiego rzemios\u0142a\u201d, a ca\u0142kiem poka\u017ane zarobki rekompensuj\u0105 wi\u0105\u017c\u0105ce si\u0119 z nimi ryzyko.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie, czasem udaje si\u0119 z\u0142apa\u0107 \u201estaratel\u00f3w\u201d na gor\u0105cym uczynku, ale kara za nielegalne wydobycie bursztynu (i zniszczenie \u015brodowiska) jest \u015bmiesznie niska. Kodeks karny w pewnych przypadkach przewiduje nawet pozbawienie wolno\u015bci lub kar\u0119 ograniczenia wolno\u015bci, ale w praktyce jest ona orzekana rzadko, z regu\u0142y wobec recydywist\u00f3w lub przyw\u00f3dc\u00f3w zorganizowanych grup przemytniczych. Samo nielegalne wydobywanie bursztynu podpada natomiast pod artyku\u0142 240 Kodeksu Karnego \u201eNaruszenie zasad ochrony z\u0142\u00f3\u017c naturalnych\u201d. Je\u015bli dan\u0105 osob\u0119 zatrzymano po raz pierwszy, s\u0105d mo\u017ce orzec kar\u0119 grzywny w wysoko\u015bci 850 hrywien (ok. 300 z\u0142otych) lub ograniczenia wolno\u015bci do lat dw\u00f3ch, przy czym z regu\u0142y grzywna jest jeszcze ni\u017csza. W Kodeksie Karnym jest te\u017c wyra\u017ana luka: ustawodawca przewidzia\u0142 kar\u0119 jedynie za nielegalne wydobycie bursztynu (aby je udowodni\u0107, trzeba z\u0142apa\u0107 delikwenta na gor\u0105cym uczynku), a za przechowywanie surowca, jego zbyt, skup itp. kar nie przewidziano.<\/p>\n\n\n\n Wysokiej rentowno\u015bci \u201estaratelskiego rzemios\u0142a\u201d sprzyja fakt, \u017ce wydobyty nielegalnie bursztyn mo\u017cna od r\u0119ki sprzeda\u0107 po\u015brednikowi, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 organizacj\u0105 przemytu \u201etowaru\u201d do Polski lub na Bia\u0142oru\u015b (a stamt\u0105d na Litw\u0119 lub do np. Chin). Za kilogram surowca po\u015brednik p\u0142aci \u015brednio 100 dolar\u00f3w, a za polsk\u0105 lub bia\u0142orusk\u0105 granic\u0105 ceny wzrastaj\u0105, cho\u0107 maksymalnie dwukrotnie. W efekcie nie nale\u017cy si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce nielegalne wydobycie ukrai\u0144skiego bursztynu kilkukrotnie przewy\u017csza oficjalne wska\u017aniki. Przedsi\u0119biorstwo Bursztyn Ukrainy wydobywa w ci\u0105gu roku zaledwie 2-3 tony surowca, a tymczasem, jak argumentuje gubernator Wiktor Matczuk, na samym tylko rynku bursztynniczym Gda\u0144ska i okolic corocznie sprzedaje si\u0119 20-30 ton poleskiego bursztynu.<\/p>\n\n\n\n Pr\u00f3by prze\u0142amania pa\u0144stwowego monopolu<\/strong><\/p>\n\n\n\n W tej sytuacji w\u0142adze Obwodu R\u00f3wie\u0144skiego konsekwentnie apeluj\u0105 o zmian\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w i sko\u0144czenie z fikcj\u0105 pa\u0144stwowego monopolu na bursztyn. Co wa\u017cne, pewne kroki w tym kierunku ju\u017c zrobiono. Przede wszystkim, zmieniono definicj\u0119 bursztynu, kt\u00f3ry przesta\u0142 by\u0107 kamieniem szlachetnym i trafi\u0142 do kategorii kamieni p\u00f3\u0142szlachetnych \u2013 a jako taki nie jest ju\u017c uznawany za \u201estrategiczny zas\u00f3b pa\u0144stwa\u201d. Oficjalnie prze\u0142amano r\u00f3wnie\u017c monopol pa\u0144stwa na wydobycie bursztynu: od kilku lat o koncesj\u0119 mog\u0105 stara\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c prywatne firmy. Ale marna z tego pociecha \u2013 formalno\u015bci i koszty takiej dzia\u0142alno\u015bci s\u0105 tak ogromne, \u017ce nikomu si\u0119 to nie op\u0142aca.<\/p>\n\n\n\n Gor\u0105cym or\u0119downikiem dalszej liberalizacji bran\u017cy jest r\u00f3wie\u0144ski wojewoda Wiktor Matczuk. Obecny w\u0142odarz regionu prze\u0142ama\u0142 zmow\u0119 milczenia i jako pierwszy zacz\u0105\u0142 g\u0142o\u015bno m\u00f3wi\u0107 o fikcji pa\u0144stwowego monopolu na bursztyn. Jak si\u0119 powszechnie s\u0105dzi, tak d\u0142ugie ignorowanie problemu przez poprzednik\u00f3w by\u0142o mo\u017cliwe dlatego, \u017ce wielu lokalnych polityk\u00f3w jest \u201eumoczonych po uszy\u201d w nielegalnym wydobywczym i przemytniczym biznesie. Z kolei bliskie kontakty Matczuka z ust\u0119puj\u0105cym prezydentem Wiktorem Juszczenk\u0105 sprawi\u0142y, \u017ce w 2007 roku prezydent wyda\u0142 dekret reformuj\u0105cy kilka aspekt\u00f3w bran\u017cy, kt\u00f3ry tak naprawd\u0119 sta\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkiem d\u0142ugo oczekiwanej liberalizacji. Nale\u017cy jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce prezydencki dekret, mimo swego do\u015b\u0107 rewolucyjnego charakteru, ma znaczenie raczej deklaratywne: wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego postanowie\u0144 to zalecenia dla parlamentu i organ\u00f3w administracji rz\u0105dowej, kt\u00f3re realizowane s\u0105 do\u015b\u0107 opornie z powodu konfliktu Juszczenki z premier Juli\u0105 Tymoszenko.<\/p>\n\n\n\n Tym niemniej, Wiktor Matczuk wykorzystuje ka\u017cd\u0105 okazj\u0119 dla promowania swoich postulat\u00f3w dalszej liberalizacji. Najwa\u017cniejszymi propozycjami s\u0105 zalegalizowanie prywatnego skupu bursztynu od ludno\u015bci i zorganizowanie pa\u0144stwowego systemu punkt\u00f3w skupu w najwi\u0119kszych miejscowo\u015bciach Polesia. W\u0142adze wychodz\u0105 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce skoro \u201estaratelstwa\u201d nie da si\u0119 tak prosto wyeliminowa\u0107, warto stworzy\u0107 warunki, by wydobyty nielegalnie bursztyn pozosta\u0142 na Ukrainie i s\u0142u\u017cy\u0142 miejscowym jubilerom, zamiast wywozi\u0107 go za bezcen za granic\u0119. Tym bardziej, \u017ce kierownictwo przedsi\u0119biorstwa Bursztyn Ukrainy oraz prywatni jubilerzy twierdz\u0105, \u017ce bez problemu mogliby zaoferowa\u0107 indywidualnym dostawcom cen\u0119 dwukrotnie wy\u017csz\u0105 od tej, kt\u00f3r\u0105 oferuj\u0105 im na czarnym rynku przemytnicy \u2013 jednak obecne przepisy im tego zabraniaj\u0105. Trwaj\u0105ce obecnie na Ukrainie wybory oznaczaj\u0105, \u017ce z ocen\u0105 dalszego rozwoju sytuacji nale\u017cy si\u0119 wstrzyma\u0107 do wy\u0142onienia nowych w\u0142adz w Kijowie i wyznaczenia nowego wojewody Obwodu R\u00f3wie\u0144skiego (jest to prerogatywa prezydenta). Do sprawy z pewno\u015bci\u0105 b\u0119dziemy jeszcze wraca\u0107.<\/p>\n\n\n\n Under pressure from the Polesie municipal authorities, liberalisation of amber mining and marketing in Ukraine is slowly progressing.<\/p>","protected":false},"featured_media":26920,"parent":0,"menu_order":18,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Ukrai\u0144skie k\u0142opoty z bursztynem - Amber Portal","description":"Under pressure from the Polesie municipal authorities, liberalisation of amber mining and marketing in Ukraine is slowly progressing."}},"tags":[239],"lokalizacja":[],"temat":[224],"class_list":["post-14246","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-archiwalne","temat-raporty-rynku-bursztynu"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/14246","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14246"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14246"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=14246"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=14246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Opr\u00f3cz tego, proponowane przez Matczuka i Juszczenk\u0119 zmiany obejmuj\u0105 m.in. zaostrzenie przepis\u00f3w kodeksu karnego, wprowadzenie u\u0142atwie\u0144 dla prywatnych firm wydobywaj\u0105cych bursztyn, a tak\u017ce uszczelnienie granicy \u2013 zw\u0142aszcza bia\u0142oruskiej, przez kt\u00f3r\u0105 przemyca si\u0119 najwi\u0119ksze ilo\u015bci surowca.<\/p>\n\n\n\n
Zdj\u0119cie: Bry\u0142a bursztynu ukrai\u0144skiego po szlifowaniu i polerowaniu. Fot. UM Gda\u0144sk<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"