{"id":14154,"date":"2009-12-16T13:07:27","date_gmt":"2009-12-16T12:07:27","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.amber.com.pl\/sosnicowate-nowi-pretendenci-do-drzew-macierzystych-bursztynu-baltyckiego\/"},"modified":"2025-11-09T19:34:14","modified_gmt":"2025-11-09T18:34:14","slug":"sosnicowate-nowi-pretendenci-do-drzew-macierzystych-bursztynu-baltyckiego","status":"publish","type":"bursztyn","link":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/bursztyn\/sosnicowate-nowi-pretendenci-do-drzew-macierzystych-bursztynu-baltyckiego\/","title":{"rendered":"So\u015bnicowate \u2013 nowi pretendenci do drzew macierzystych bursztynu ba\u0142tyckiego"},"content":{"rendered":"\n

Pomimo docieka\u0144 prowadzonych od ponad 160 lat tajemnica ro\u015bliny macierzystej \u017cywicy ba\u0142tyckiej nie zosta\u0142a do tej pory rozwi\u0105zana. Wiele gatunk\u00f3w drzew sugerowanych by\u0142o jako macierzyste, g\u0142\u00f3wnie nale\u017c\u0105cych do dwu rodzin szpilkowych: sosnowatych (Pinaceae<\/em>) i araukariowatych (Araucariaceae<\/em>). Tradycyjna nazwa ro\u015bliny macierzystej \u017cywicy bursztynu ba\u0142tyckiego zaproponowana zosta\u0142a ju\u017c w po\u0142owie XIX wieku \u2013 sosna bursztynowa Pinus succinifera<\/em> (G\u00d6PPERT, 1836; CONWENTZ), jednak rzeczywista przynale\u017cno\u015b\u0107 systematyczna tego taksonu nadal jest niepewna. W\u015br\u00f3d powa\u017cnych pretendent\u00f3w do ro\u015bliny macierzystej \u017cywicy bursztynu ba\u0142tyckiego proponowany by\u0142 tak\u017ce modrzewnik Pseudolarix<\/em> (GORDON) z tej samej rodziny sosnowatych (Pinaceae<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Badania paleobotaniczne i fizykochemiczne nie wyja\u015bni\u0142y wielu w\u0105tpliwo\u015bci, a nawet przynios\u0142y kolejne pytania. Przegl\u0105d zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z \u201etajemnic\u0105 pochodzenia bursztynu ba\u0142tyckiego\u201d przedstawiony zosta\u0142 w monografii \u017cywic ro\u015blinnych przez LANGENHEIMA (2003).<\/p>\n\n\n\n

Badania spektroskopowe w podczerwieni wskaza\u0142y, \u017ce bursztyn ba\u0142tycki ma widmo odmienne od znanych \u017cywic produkowanych przez drzewa z rodziny sosnowatych Pinaceae<\/em>. Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 bursztynu ba\u0142tyckiego jest fragment krzywej widma w zakresie 1250-1175 cm-1<\/sup>, okre\u015blanej jako \u201erami\u0119 bursztynu ba\u0142tyckiego\u201d. Rami\u0119 to nie wyst\u0119puje w\u015br\u00f3d \u017cywic drzew wsp\u00f3\u0142czesnych, za wyj\u0105tkiem sosny z Ameryki P\u00f3\u0142nocnej Pinus lambertiana<\/em> (DOUGLAS). Widmo bursztynu ba\u0142tyckiego wykazuje natomiast podobie\u0144stwo do \u017cywicy soplicy australijskiej Agathis australis<\/em> (LAMBERT) z rodziny Araucariaceae<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Inne metody analityczne, m.in. pirolityczna spektroskopia masowa, potwierdzi\u0142y rezultaty otrzymane dzi\u0119ki analizie spektralnej (POINAR & HAVERKAMP, 1985). Bursztyn ba\u0142tycki nie zawiera kwasu abietowego, kt\u00f3ry chemicznie charakteryzuje \u017cywice pochodz\u0105ce od sosnowatych (Pinaceae<\/em>). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rodzaj\u00f3w bursztynu ba\u0142tyckiego zawiera jednak kwas bursztynowy, kt\u00f3ry z kolei nie wyst\u0119puje w \u017cywicach pochodz\u0105cych od Araucariaceae<\/em>, a jest uznawany za wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy sk\u0142adnik chemiczny bursztynu ba\u0142tyckiego. Jednak ta wyj\u0105tkowa cecha chemiczna bursztynu ba\u0142tyckiego zosta\u0142a podwa\u017cona przez fakt odnalezienia kwasu bursztynowego w innych \u017cywicach kredowych i paleoge\u0144skich (ANDERSON & LEPAGE 1995, NGUYEN TU et al. 2000, OTTO & SIMONEIT 2001, WOLFE A.P. et al. 2009). R\u00f3wnie\u017c \u017cywice wsp\u00f3\u0142czesnych sosnowatych z rodzaj\u00f3w Keteleeria <\/em>(CARRI\u00c9RE) oraz Pseudolarix <\/em>(GORDON) zawieraj\u0105 kwas bursztynowy (GRIMALDI 1996). Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce s\u0105 modrzewniki Pseudolarix<\/em>, bowiem w skamienia\u0142ych eoce\u0144skich szyszkach Pseudolarix wehri<\/em> (GOOCH) z wyspy Axel Heiberg w Arktyce kanadyjskiej zachowa\u0142a si\u0119 \u017cywica zawieraj\u0105ca kwas bursztynowy (ANDERSON & LEPAGE 1995). Bursztyn ten zosta\u0142 odnaleziony na z\u0142o\u017cu pierwotnym wraz z fosylnymi szcz\u0105tkami drewna. Obecnie drzewa z tego rodzaju s\u0105 reprezentowane przez jedyny gatunek Pseudolarix amabilis<\/em> (NELSON, REHDER) ograniczony w naturalnym zasi\u0119gu wy\u0142\u0105cznie do niekt\u00f3rych obszar\u00f3w g\u00f3rskich w po\u0142udniowo-wschodnich Chinach. Taki obraz rozmieszczenia reprezentant\u00f3w Pseudolarix <\/em>dawniej i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie mo\u017ce sugerowa\u0107, \u017ce rodzaj ten si\u0119ga\u0142 dawniej daleko na p\u00f3\u0142noc, w\u0142\u0105czaj\u0105c obszar Fennosarmacji w eocenie, i \u017ce m\u00f3g\u0142 by\u0107 jednym ze sk\u0142adnik\u00f3w las\u00f3w bursztynowych.<\/p>\n\n\n\n

Sugeruje si\u0119, \u017ce kwas bursztynowy powstaje na skutek fermentacji celulozy, polisacharyd\u00f3w \u017cywic, rozk\u0142adu lignin i biodegradacji substancji organicznych z udzia\u0142em mikroorganizm\u00f3w oraz proces\u00f3w redoks z udzia\u0142em jon\u00f3w \u017celaza (st\u0105d prawdopodobnie obecno\u015b\u0107 wtr\u0119t\u00f3w pirytowych w bursztynie). Kwas bursztynowy zatem jest prawdopodobnie produktem diagenetycznym i nie powinien by\u0107 traktowany jako chemotaksonomiczny indykator bursztynu ba\u0142tyckiego.<\/p>\n\n\n\n

Ostatnio opublikowano hipotez\u0119 sugeruj\u0105c\u0105, i\u017c to wymar\u0142e drzewa z rodziny so\u015bnicowatych (Sciadopityaceae<\/em>), bliskie wsp\u00f3\u0142czesnemu rodzajowi Sciadopitys <\/em>(SIEBOLD et ZUCCARINI), by\u0142y ro\u015blinami macierzystymi \u017cywicy bursztynu ba\u0142tyckiego (WOLFE P.A. et al. 2009). Hipoteza ta zosta\u0142a potwierdzona analizami spektroskopowymi w podczerwieni z u\u017cyciem transformacji Fouriera [Fourier-transform infrared spectroscopy (FTIR)], a tak\u017ce badaniami z u\u017cyciem chromatografii gazowej i spektroskopii masowej. Widmo \u017cywicy so\u015bnicy japo\u0144skiej Sciadopitys verticillata<\/em> (THUNBERG, SIEBOLD et ZUCCARINI) jest bardzo zbli\u017cone do widma w podczerwieni bursztynu ba\u0142tyckiego (WOLFE P.A. et al. 2009). Na naturalnych stanowiskach ro\u015blina ta wyst\u0119puje obecnie wy\u0142\u0105cznie w Japonii, gdzie dorasta do 40 m wysoko\u015bci. W innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata spotka\u0107 j\u0105 mo\u017cna jedynie w parkach i ogrodach. W Polsce wyst\u0119puje tylko w cz\u0119\u015bci zachodniej.
So\u015bnica japo\u0144ska jest zaliczana do samodzielnej rodziny Sciadoptyaceae <\/em>(STEFANOVIAC et al. 1998) spokrewnionej najbli\u017cej z cypry\u015bnikowatymi Cupressaceae<\/em>. W osadach wczesnego paleocenu py\u0142ki typu Sciadopitys <\/em>stanowi\u0105 do 60% wszystkich py\u0142k\u00f3w w pr\u00f3bkach (KRUTZSCH 1971, GOTHAN &WEYLAND 1973), wskazuj\u0105c, \u017ce zasi\u0119g geograficzny tych drzew si\u0119ga\u0142 do \u015brednich szeroko\u015bci geograficznych, w owym czasie b\u0119d\u0105cych w strefie subtropikalnej. Lasy zdominowane przez so\u015bnic\u0119 Sciadopitys <\/em>zlokalizowane zosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c w osadach mioce\u0144skich w\u0119gla brunatnego doliny Renu (MOSBRUGGER et al. 1994). Dane z analiz py\u0142kowych sugeruj\u0105, i\u017c szcz\u0105tkowe populacje tych drzew mog\u0142y przetrwa\u0107 w Europie a\u017c do pliocenu (VAN DER HAMMEN et al. 1971).<\/p>\n\n\n\n

Najnowsza hipoteza, i\u017c to Sciadopityacae <\/em>by\u0142y ro\u015blinami macierzystymi \u017cywicy bursztynu ba\u0142tyckiego jest dobrze udokumentowana przez wyniki analiz fizykochemicznych (widmo w podczerwieni, chromatografia gazowa i spektroskopia masowa). Tak\u017ce analizy morfologiczne odcisk\u00f3w drewna i kory o charakterystycznym \u201ecypry\u015bnikowatym\u201d wygl\u0105dzie odmiennym od \u201esosnowatego\u201d, obecno\u015b\u0107 szpilek i szyszek w\u015br\u00f3d inkluzji w bursztynie ba\u0142tyckim, a r\u00f3wnie\u017c silne w\u0142a\u015bciwo\u015bci immunologiczne i allelopatyczne wsp\u00f3\u0142czesnej so\u015bnicy (WOLFE P.A et al. 2009) s\u0105 silnymi przes\u0142ankami potwierdzaj\u0105cymi t\u0119 hipotez\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Nawi\u0105zuj\u0105c do w\u0142a\u015bciwo\u015bci antybiotycznych so\u015bnicy warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce \u017cywice drzew z rodziny sosnowatych s\u0105 zupe\u0142nie nieodporne na szybk\u0105 degradacj\u0119 pod wp\u0142ywem czynnik\u00f3w biologicznych (bakterie, grzyby) i chemicznych, w zwi\u0105zku z czym nie mog\u0142y d\u0142u\u017cej zalega\u0107 w \u015brodowisku zewn\u0119trznym. Odporne na biodegradacj\u0119 \u017cywice produkuj\u0105 ro\u015bliny araukariowate (np. \u017cywica kauri). Problem w tym, \u017ce na P\u00f3\u0142kuli P\u00f3\u0142nocnej ro\u015bliny te wyst\u0119powa\u0142y tylko do ko\u0144ca ery mezozoicznej, zatem w czasie powstawania bursztynu ba\u0142tyckiego nie mog\u0142y wsp\u00f3\u0142tworzy\u0107 las\u00f3w bursztynowych.<\/p>\n\n\n\n

Wci\u0105\u017c otwartym pozostaje pytanie, czy niebrane dot\u0105d pod uwag\u0119 drzewa so\u015bnicowate mog\u0142y wyprodukowa\u0107 tak olbrzymie ilo\u015bci \u017cywicy przekszta\u0142conej nast\u0119pnie w bursztyn ba\u0142tycki?<\/p>\n\n\n\n


Literatura<\/strong>:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

ANDERSON, K.B., LEPAGE, B.A. (1995). Analysis of fossil resins from Axel Heiberg Island, Canadian Arctic. In: Anderson, K.B., Crelling, J.C.(Eds.) Amber, resinite and fossil resins: 170\u2013192. Washington, DC: American Chemical Society.<\/p>\n\n\n\n

GOTHAN, W., WEYLAND, H. (1973). Lehrbuch der Pal\u00e4obotanik. Berlin, Germany: Akademie Verlag.<\/p>\n\n\n\n

GRIMALDI, D.A. (1996). Amber \u2013 window to the past. Harry M. Abrams Inc., Washington D.C.<\/p>\n\n\n\n

KRUTZSCH, W. (1971). Atlas der Mittel- und Jungterti\u00e4ren dispersen Sporen und Pollen sowie der Mikroplanktonformen des N\u00f6rdlichen Mitteleuropas. Jena, Germany: Gustav Fischer Verlag.<\/p>\n\n\n\n

LANGENHEIM, J.H. (2003). Plant Resins: Chemistry, Evolution, Ecology, and Ethnobotany. Timber Press, Portland, Oregon.<\/p>\n\n\n\n

MOSBRUGGER, V., GEE, C.T., BELZ, G., ASHRAF, A.R. (1994). Three-dimensional reconstruction of an in-situ Miocene peat forest from the Lower Rhine Embayment, northwestern Germany \u2013 new methods in palaeovegetation analysis. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 110: 295\u2013317. doi:10.1016\/0031-0182(94)90089-2<\/p>\n\n\n\n

NGUYEN TU, T.T., DERENNE, S., LARGEAU, C., MARIOTTIA, A., BOCHERENS, H., PONS, D. (2000). Effects of fungal infection on lipid extract composition of higher plant remains: comparison of shoots of a Cenomanian conifer, uninfected and infected by extinct fungi. Organic Geochemistry 31: 1743\u20131754. doi:10.1016\/S0146-6380(00)00077-2<\/p>\n\n\n\n

OTTO, A., SIMONEIT, B.R.T., WILDE, V., KUNZMANN, L., P\u00dcTTMANN, W. (2002). Terpenoid composition of three fossil resins from Cretaceous and Tertiary conifers. Review of Palaeobotany and Palynology 120: 203\u2212215. doi:10.1016\/S0034-6667(02)00072-6<\/p>\n\n\n\n

POINAR, JR. G.O., HAVERKAMP, J. (1985). Use of pyrolysis mass spectrometry in the identification of amber samples. Journal of Baltic Studies 16: 210\u2013221.<\/p>\n\n\n\n

STEFANOVIAC, S., JAGER, M., DEUTSCH, J. BROUTIN, J., MASSELOT, M. (1998). Phylogenetic relationships of conifers inferred from partial 28S rRNA gene sequences. American Journal of Botany 85: 688-697.<\/p>\n\n\n\n

VAN DER HAMMEN, T., WIJMSTRA, T. A., ZAGWIJN,W. H. (1971). The floral record of the Late Cenozoic of Europe. 391\u2013424. In: TUREKIAN. K.K. (Ed.), Late Cenozoic glacial ages. New Haven, Connecticut, Yale University Press.<\/p>\n\n\n\n

WOLFE, A.P., TAPPERT, R., MUEHLENBACHS, K., BOUDREAU, M., MCKELLAR, R.C., BASINGER, J.F., GARRETT, A. (2009). A new proposal concerning the botanical origin of Baltic amber. Proceedings of the Royal Society, B, 276: 3403\u20133412. doi:10.1098\/rspb.2009.0806<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Autorzy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jacek Szwedo: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, Wilcza 64, 00-679 Warszawa; e-mail: szwedo@miiz.waw.pl<\/p>\n\n\n\n

Ryszard Szadziewski: Katedra Zoologii Bezkr\u0119gowc\u00f3w, Uniwersytet Gda\u0144ski, Al. Pi\u0142sudskiego 46, 81-376 Gdynia; e-mail: biorys@univ.gda.pl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatnio opublikowano hipotez\u0119 sugeruj\u0105c\u0105, i\u017c to wymar\u0142e drzewa z rodziny so\u015bnicowatych by\u0142y ro\u015blinami macierzystymi \u017cywicy bursztynu ba\u0142tyckiego. Hipoteza ta zosta\u0142a potwierdzona analizami spektroskopowymi w podczerwieni z u\u017cyciem transformacji Fouriera, a tak\u017ce badaniami z u\u017cyciem chromatografii gazowej i spektroskopii masowej.<\/p>","protected":false},"featured_media":14149,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"So\u015bnicowate \u2013 nowi pretendenci do drzew macierzystych bursztynu ba\u0142tyckiego - Amber Portal","description":"Ostatnio opublikowano hipotez\u0119 sugeruj\u0105c\u0105, i\u017c to wymar\u0142e drzewa z rodziny so\u015bnicowatych by\u0142y ro\u015blinami macierzystymi \u017cywicy bursztynu ba\u0142tyckiego. Hipoteza ta z"}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[223],"class_list":["post-14154","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-bursztyn-baltycki"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/14154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14154"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=14154"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=14154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}