“Bursztyn klejony” za\u015b powsta\u0142 r\u00f3wnie\u017c z fascynacji nowym tworzywem sztucznym, jakim by\u0142y \u017cywice poliestrowe, i ich mo\u017cliwo\u015bciami. Mo\u017cna by\u0142o z nich \u0142atwo formowa\u0107 wyroby o skomplikowanych kszta\u0142tach, estetycznym wygl\u0105dzie i dobrych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach – ma\u0142ej g\u0119sto\u015bci, a du\u017cej wytrzyma\u0142o\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci\u0105 barwienia i uzyskiwania wyrob\u00f3w przezroczystych o po\u0142ysku zbli\u017conym do naturalnego bursztynu.<\/p>\n\n\n\n
Bursztyn klejony<\/strong> to naturalny bursztyn zatopiony w \u017cywicy. Najcz\u0119\u015bciej powstaje przez zatopienie w \u017cywicy poliestrowej lub epoksydowej okruch\u00f3w i drobnych kawa\u0142eczk\u00f3w bursztynu naturalnego. Bywa, \u017ce stosuje si\u0119 nape\u0142niacze<\/span>, kt\u00f3rymi mog\u0105 by\u0107: krzemionka koloidalna, m\u0105czka drzewna, tak\u017ce py\u0142 bursztynowy i inne – nadaj\u0105 one \u017cywicy korzystniejszych w\u0142a\u015bciwo\u015bci u\u017cytkowych oraz pigment\u00f3w. Naszyjniki<\/span>, broszki, bransolety i wisiorki z u\u017cyciem takich kamieni powstawa\u0142y na \u015bwiecie do\u015b\u0107 licznie ju\u017c w latach 40. ubieg\u0142ego wieku.<\/p>\n\n\n\n W Polsce dopiero z pocz\u0105tkiem lat 1960-ych – kiedy to Zak\u0142ady Chemiczne w Sarzynie podj\u0119\u0142y produkcj\u0119 \u017cywic poliestrowych – tworzywo to znacz\u0105co zaznaczy\u0142o swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 w pracowniach wytw\u00f3rczych bursztynnik\u00f3w. Pojawi\u0142y si\u0119 bowiem na rynku \u017cywice poliestrowe w postaci cieczy o r\u00f3\u017cnej konsystencji, najcz\u0119\u015bciej g\u0119stop\u0142ynnej o z\u0142ocistej barwie i pe\u0142nej przezroczysto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Fascynacja w\u0142a\u015bciwo\u015bciami i mo\u017cliwo\u015bciami \u017cywic poliestrowych i epoksydowych spowodowa\u0142a, \u017ce zag\u0119szczano je, barwiono i wykorzystywano do klejenia bursztynu, \u0142atania jego ubytk\u00f3w i p\u0119kni\u0119\u0107. Pa\u0144stwo Wac\u0142awa i Wies\u0142aw Domas\u0142owscy, konserwatorzy bursztynu Muzeum Zamkowego w Malborku, opracowali i stosowali metod\u0119 konserwacji zabytkowych dzie\u0142 z malborskiej kolekcji bursztynu opart\u0105 na u\u017cyciu tych \u017cywic.<\/p>\n\n\n\n \u017bywica poliestrowa inspirowa\u0142a bursztynnik\u00f3w do eksperyment\u00f3w. Przygotowywano matryce z grubej folii PCW w ten spos\u00f3b, \u017ce pierwowzory kamieni do bi\u017cuterii, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 nast\u0119pnie produkowane, k\u0142ad\u0142o si\u0119 pod ni\u0105 na dziurkowanej p\u0142ycie i odsysaj\u0105c powietrze wywo\u0142ywa\u0142o podci\u015bnienie. Folia nagrzewana z g\u00f3ry gor\u0105cym powietrzem mi\u0119k\u0142a i \u015bci\u015ble przylega\u0142a do pierwowzor\u00f3w. Po och\u0142odzeniu powstawa\u0142y w niej zag\u0142\u0119bienia odpowiadaj\u0105ce kszta\u0142tom pierwowzor\u00f3w. W tak powsta\u0142e zag\u0142\u0119bienia modelu wsypywano oczyszczone drobne bry\u0142ki bursztynu. W temperaturze pokojowej zalewano je \u017cywic\u0105, kt\u00f3ra w owym czasie nosi\u0142a nazw\u0119 Polimal-109 i by\u0142a wytwarzana w Zak\u0142adach “Organika” w Sarzynie.<\/p>\n\n\n\n Utwardzenie \u017cywicy nast\u0119powa\u0142o w wyniku inicjowanej reakcji kopolimeryzacji. Stosowane inicjatory to na przyk\u0142ad nadtlenki organiczne, takie jak nadtlenek benzoilu, nadtlenek cykloheksanonu (HCH) w ilo\u015bci oko\u0142o 4%, mo\u017ce by\u0107 to tak\u017ce nadtlenek metyloetyloketonu (Ketonox) oko\u0142o 0,1%. Proces utwardzania prowadzi si\u0119 dodatkowo w obecno\u015bci przyspieszacza polimeryzacji dobieranego w zale\u017cno\u015bci od zastosowanego inicjatora. Dla inicjator\u00f3w z grupy nadtlenk\u00f3w diacylowych jako przyspieszacze s\u0105 stosowane aminy trzeciorz\u0119dowe, dla nadtlenk\u00f3w keton\u00f3w – sole metali, na przyk\u0142ad naftenian kobaltowy dodawany w ilo\u015bci oko\u0142o 0,4%. Chcia\u0142abym zaznaczy\u0107, \u017ce inicjatory polimeryzacji (nadtlenki) oraz ich mieszaniny z przy\u015bpieszaczami s\u0105 \u0142atwopalne i wybuchowe, dlatego podczas pracy z tymi substancjami nale\u017cy zachowa\u0107 szczeg\u00f3lne \u015brodki ostro\u017cno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W wyniku reakcji zachodz\u0105cej w takim uk\u0142adzie nast\u0119puje proces usieciowania \u017cywicy, w wyniku czego \u017cywica staje si\u0119 twarda, nietopliwa i nierozpuszczalna. Po ca\u0142kowitym utwardzeniu tak uzyskane kamienie poddawano obr\u00f3bce w spos\u00f3b identyczny jak w przypadku bursztynu naturalnego: klejono poszczeg\u00f3lne elementy jednego wyrobu z sob\u0105, najcz\u0119\u015bciej Epidianem, szlifowano, zacierano rysy i polerowano. Modele z folii PCW wykorzystywano wielokrotnie.<\/p>\n\n\n\n Tak produkowane wyroby: naszyjniki, bransolety, wisiorki, spinki do mankiet\u00f3w <\/span>i inne, w latach 1965-1970 skupowa\u0142o Sp\u00f3\u0142dzielcze Zrzeszenie ART-REGION nale\u017c\u0105ce do “Cepelii”, firmy sp\u00f3\u0142dzielczej zajmuj\u0105cej si\u0119 sztuk\u0105 ludow\u0105 i rzemios\u0142em. W tym okresie surowca bursztynowego brakowa\u0142o w stopniu nawet dzisiaj niewyobra\u017calnym, a rynek by\u0142 ca\u0142kowicie pozbawiony wyrob\u00f3w z naturalnego bursztynu.<\/p>\n\n\n\n Wyroby z bursztynu klejonego, w kt\u00f3rych wykorzystywano g\u0142\u00f3wnie drobinki bursztynu nie daj\u0105ce si\u0119 wykorzysta\u0107 w inny spos\u00f3b, stanowi\u0142y wi\u0119c na rynku rodzaj namiastki poszukiwanego bursztynu naturalnego. Po radykalnej poprawie zaopatrzenia w surowiec bursztynowy w roku 1968, wskutek znalezienia znacznych ilo\u015bci bursztynu przy budowie Portu P\u00f3\u0142nocnego w Gda\u0144sku, a nast\u0119pnie wynalezieniu hydraulicznej metody wyp\u0142ukiwania bursztynu z osad\u00f3w w delcie Wis\u0142y, Cepelia wycofa\u0142a ten rodzaj wyrob\u00f3w ze swego asortymentu.<\/p>\n\n\n\n Produkcj\u0119 bursztynu klejonego podj\u0105\u0142 w\u00f3wczas, g\u0142\u00f3wnie w systemie pracy nak\u0142adczej, Zak\u0142ad FOTO-PAM Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Sopocie, dostarczaj\u0105c na rynek ogromnych ilo\u015bci kamieni do bi\u017cuterii, broszek, naszyjnik\u00f3w<\/span>, spinek, r\u0119koje\u015bci i r\u00f3\u017cnych innych przedmiot\u00f3w. Zak\u0142ad produkowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c szkatu\u0142ki wazony i amfory. Na rynku zapotrzebowanie na wyroby z bursztynu klejonego by\u0142o tak wielkie, \u017ce powstawa\u0142y ich ceramiczne kopie<\/span>. Jako\u015b\u0107 powstaj\u0105cych w tym czasie wyrob\u00f3w z bursztynu klejonego nie by\u0142a najlepsza, mimo to znajdowa\u0142y one nabywc\u00f3w – by\u0142 to bowiem czas, kiedy na polskim rynku sprzedawa\u0142o si\u0119 wszystko, cokolwiek zosta\u0142o wyprodukowane.<\/p>\n\n\n\n Rosa Hunger w swojej ksi\u0105\u017cce The magic of amber<\/em> (1977 Londyn) scharakteryzowa\u0142a nasz rynek pocz\u0105tku lat 70. ubieg\u0142ego wieku, przedstawiaj\u0105c bursztyn klejony jako najbardziej typowy dla naszej wytw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Patty C. Rice w swojej ksi\u0105\u017cce Amber The Golden Gem of the Ages<\/em> (1980 New York) podaje, \u017ce technologia produkcji imitacji z \u017cywic poliestrowych z zatopionymi w nim kawa\u0142kami bursztynu mia\u0142a sw\u00f3j pocz\u0105tek w Niemczech, a materia\u0142 nazwano tam Polibern<\/strong>, od nazw \u017cywicy poliestrowej i bursztynu. Wytwarzano z niego rze\u017aby, drobn\u0105 bi\u017cuteri\u0119 i pami\u0105tki. Takie imitacje bursztynowych wyrob\u00f3w z polibernu powstawa\u0142y tak\u017ce na Litwie.<\/p>\n\n\n\n Michael Ganzelewski w artykule Bernstein-Ersatzstoffe und Imitationnm w: Bernstein Tr\u00e4nen der G\u00f6tter<\/em> (1996 Bochum) podaje, \u017ce na rynku niemieckim spotyka si\u0119 wazy, aba\u017cury, bransolety, przyciski do papieru z tak zwanego “Polibernu” – \u017cywicy poliestrowej, w kt\u00f3rej zatopiono ma\u0142e kawa\u0142eczki bursztynu.<\/p>\n\n\n\n Obecnie z bursztynu klejonego, w kt\u00f3rym jest znacznie mniej bursztynu ni\u017c by\u0142o go przed laty, r\u00f3wnie\u017c wytwarzana jest drobna bi\u017cuteria, wisiorki, krzy\u017cyki<\/span>, breloki do kluczy, piramidki szcz\u0119\u015bcia, pami\u0105tki znad morza<\/span>, drobne figurk<\/span>i. Wyroby te nie mieszcz\u0105 si\u0119 w Klasyfikacji kamieni jubilerskich z bursztynu ba\u0142tyckiego<\/span>, nie s\u0105 w obrocie handlowym polskich bursztynnik\u00f3w. Spotyka si\u0119 je w ulicznym handlu i na jarmarkach. Nale\u017cy traktowa\u0107 je jako namiastk\u0119 bursztynu, tani\u0105 pami\u0105tk\u0119 znad morza.<\/p>\n\n\n\n Natomiast znacz\u0105ce ilo\u015bci wyrob\u00f3w z drobnego bursztynu zatapianego w \u017cywicach powstaj\u0105 obecnie w Rosji, chocia\u017c znajduj\u0105 si\u0119 tam najwi\u0119ksze na \u015bwiecie z\u0142o\u017ca i stale czynne kopalnie bursztynu ba\u0142tyckiego w Okr\u0119gu Kaliningradzkim. Produkuje si\u0119 tam od wielu lat imitacje z samej \u017cywicy poliestrowej zwanej styresolem<\/span> oraz z \u017cywic kombinowanych<\/span>. Ostatnio znacz\u0105co poszerzy\u0142 si\u0119 zakres i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 produkowanych tam imitacji.<\/p>\n\n\n\n Wytwarza si\u0119 tak\u017ce wyroby z materia\u0142u o nazwie handlowej Polibern<\/strong>. Z informacji otrzymanej z Instytutu Bursztynu i Zasob\u00f3w Regionalnych z Kaliningradu wynika, \u017ce polibern powstaje tam z zatopienia r\u00f3\u017cnych frakcji bursztynu w \u017cywicy polieterowej. Zawarto\u015b\u0107 bursztynu w masie nie mo\u017ce by\u0107 mniejsza ni\u017c 50%. Stosuje si\u0119 tak\u017ce dodatki poprawiaj\u0105ce jej w\u0142a\u015bciwo\u015bci. \u017bywica ta charakteryzuje si\u0119 g\u0119sto\u015bci\u0105 1,23-1,5 g\/cm3, p\u0119cznieje pod wp\u0142ywem benzolu i toulenu, zarysowanie i ci\u0119cie daje wi\u00f3rki. Cena w obrocie handlowym na wyroby z polibernu nie mo\u017ce przekracza\u0107 300 USD za 1 kilogram wyrob\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Zakres produkcji wyrob\u00f3w z polibernu wydaje si\u0119 znacz\u0105cy, bowiem sam Instytut Bursztynu i Zasob\u00f3w Regionalnych z Kaliningradu w swoim katalogu posiada ponad sto wzor\u00f3w z tak klejonego bursztynu, poczynaj\u0105c od okaza\u0142ych komplet\u00f3w szach\u00f3w, \u015bwiecznik\u00f3w, puderniczek i jajek na podstawkach<\/span>, a na broszkach, kostkach<\/span> do gry<\/span> i drobnych figurkach zwierz\u0105t <\/span>ko\u0144cz\u0105c. Zdarza si\u0119, \u017ce wyroby te niedostatecznie opisane sprzedawane s\u0105 w Rosji w ekskluzywnych galeriach bursztynu, obok kunsztownie wykonanych wyrob\u00f3w z bursztynu naturalnego: pi\u0119knych szkatu\u0142ek, \u015bwiecznik\u00f3w i ikon.<\/p>\n\n\n\n S\u0142abo rozpoznanym rynkiem jest rynek wschodni, z kt\u00f3rego docieraj\u0105 do nas w ostatnim czasie w masowych ilo\u015bciach wyroby i bi\u017cuteria imituj\u0105ce bursztyn, z r\u00f3\u017cnych tworzyw sztucznych: \u017cywic poliestrowych, galalitu i wielu innych \u017cywic kombinowanych, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3\u017cne proporcje poszczeg\u00f3lnych sk\u0142adnik\u00f3w, w zwi\u0105zku z czym cz\u0119sto jednoznaczna ich identyfikacja jest utrudniona nawet przy pomocy metod spektroskopowych.<\/p>\n\n\n\n S\u0105 to produkty wsp\u00f3\u0142czesnej, nowoczesnej technologii stosowanej przy produkcji imitacji.<\/p>\n\n\n\n Pochodz\u0105c\u0105 z Chin rze\u017ab\u0119 s\u0142onia<\/span> metod\u0105 spektroskopii w podczerwieni (FT-IR, KBr) bada\u0142a ostatnio dr in\u017c. Ewa Wagner-Wysiecka z Wydzia\u0142u Chemicznego Politechniki Gda\u0144skiej. Zosta\u0142y pobrane pr\u00f3bki z kilku miejsc rze\u017aby. Na podstawie analizy uzyskanych widm wykaza\u0142a, \u017ce na cz\u0119\u015bci powierzchniowej badanego s\u0142onia znajduje si\u0119 w cienkiej warstwie bursztyn ba\u0142tycki (sukcynit); substancja pobrana z nogi s\u0142onia do g\u0142\u0119boko\u015bci oko\u0142o 5 mm to mieszanina syntetycznej \u017cywicy i bursztynu ba\u0142tyckiego, za\u015b ca\u0142a znacz\u0105ca reszta ponad trzystu gramowej rze\u017aby to sztuczna \u017cywica poliestrowa. Taka kombinowana imitacja z za\u0142o\u017cenia ma wprowadza\u0107 w b\u0142\u0105d, tak\u017ce badaj\u0105cego j\u0105 rzeczoznawc\u0119, zak\u0142\u00f3ci\u0107 powierzchniowe zazwyczaj badanie wyrobu. Ma r\u00f3wnie\u017c sugerowa\u0107, \u017ce jest to przedmiot luksusowy, cenny, wykonany z bursztynu ba\u0142tyckiego, pi\u0119kny s\u0142o\u0144 z zadart\u0105 do g\u00f3ry tr\u0105b\u0105, s\u0142o\u0144, kt\u00f3ry ma gwarantowa\u0107 posiadaczowi szcz\u0119\u015bcie. Tymczasem to falsyfikat, kt\u00f3ry na pewno szcz\u0119\u015bcia nie przyniesie, wr\u0119cz przeciwnie: taki zakup to znaczna strata.<\/p>\n\n\n\n Wyroby z bursztynu klejonego<\/strong> \u0142atwo rozpozna\u0107. Zatopione w \u017cywicy bry\u0142ki bursztynu wida\u0107 go\u0142ym okiem, gorzej kiedy – jak w przypadku rze\u017aby s\u0142onia z Chin – by\u0107 mo\u017ce zatopiony zosta\u0142 bursztynowy py\u0142 lub rodzaj ekstraktu bursztynu zosta\u0142 po\u0142\u0105czony z \u017cywic\u0105 w mniejszym lub wi\u0119kszym st\u0119\u017ceniu. W takich przypadkach konieczne s\u0105 dok\u0142adniejsze badania laboratoryjne.<\/p>\n\n\n\n Poliestry<\/strong> s\u0105 to polimery otrzymane z wielozasadowych kwas\u00f3w i wielowodorotlenowych alkoholi drog\u0105 polikondensacji. Poliestry to wielkocz\u0105steczkowe zwi\u0105zki zawieraj\u0105ce w \u0142a\u0144cuchach g\u0142\u00f3wnych grupy estrowe. Otrzymywane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie w wyniku reakcji polikondensacji kwas\u00f3w i glikoli lub hydroksykwas\u00f3w. Mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce otrzymywane na drodze poliaddycji z tlenk\u00f3w olefin i bezwodnik\u00f3w kwasowych, ale r\u00f3wnie\u017c przez polimeryzacj\u0119 lakton\u00f3w. W zale\u017cno\u015bci od struktury reagent\u00f3w otrzymuje si\u0119 poliestry liniowe b\u0105d\u017a te\u017c o odpowiednim stopniu usieciowania. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 kilka grup poliestr\u00f3w produkowanych na skal\u0119 przemys\u0142ow\u0105, w\u015br\u00f3d nich znajduj\u0105 si\u0119 poliestry nienasycone, kt\u00f3re maj\u0105 charakter tworzywa chemoutwardzalnego. Roztw\u00f3r poliestru w monomerze nazywa si\u0119 \u017cywic\u0105 poliestrow\u0105<\/strong>. Mo\u017ce mie\u0107 ona posta\u0107 g\u0119stego syropu o barwie \u017c\u00f3\u0142tej, ich polska nazwa handlowa to Polimal z odpowiednim symbolem cyfrowym. W wyniku reakcji kopolimeryzacji z odpowiednim inicjatorem uzyskuje si\u0119 \u017cywic\u0119 utwardzon\u0105<\/strong> (kopolimer).<\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bciwo\u015bci mechaniczne utwardzonego wyrobu zale\u017c\u0105 od budowy wyj\u015bciowej \u017cywicy oraz od sposobu jej utwardzenia. Odporno\u015b\u0107 termiczna utwardzonych Polimali przekracza 150 stopni C. Utwardzony wyr\u00f3b z \u017cywicy poliestrowej umieszczony w p\u0142omieniu zapala si\u0119 bardzo opornie. Pali si\u0119 jasno\u017c\u00f3\u0142tym p\u0142omieniem wydzielaj\u0105c czarny dym i du\u017co sadzy oraz charakterystyczny dla styrenu zapach. Po wyj\u0119ciu z p\u0142omienia najcz\u0119\u015bciej ga\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n Utwardzone poliestry s\u0105 nierozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych, w acetonie lekko p\u0119czniej\u0105.<\/p>\n\n\n\n Poliester, jak podaje Prof. Barbara Kosmowska-Ceranowicz w Fa\u0142szerstwa bursztynu – kopale i sztuczne \u017cywice<\/em> (2001) za A.M. Shedrinskym, wesz\u0142y na rynek w latach 1942-1947, chocia\u017c znane by\u0142y ju\u017c od 1936 roku.<\/p>\n\n\n\n Polietery<\/strong> to polimery, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym elementem struktury s\u0105 wi\u0105zania eterowe (C-O-C).<\/p>\n\n\n\n S\u0105 to tworzywa o du\u017cej tendencji do krystalizacji i du\u017cej odporno\u015bci mechanicznej, o stosunkowo niskiej temperaturze topnienia w por\u00f3wnaniu na przyk\u0142ad z poliestrami. Do grupy polieter\u00f3w zalicza si\u0119 niekt\u00f3re \u017cywice epoksydowe.<\/p>\n\n\n\n Nieutwardzone \u017cywice epoksydowe<\/strong>, kt\u00f3rych polska nazwa handlowa to Epidian z odpowiednim symbolem cyfrowym, s\u0105 to zwi\u0105zki zawieraj\u0105ce jedn\u0105 lub wi\u0119cej grup epoksydowych zdolnych do reakcji, okre\u015blanych jako reakcje utwardzania, w wyniku kt\u00f3rych przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 one w usieciowane, nierozpuszczalne i nietopliwe tworzywa. Du\u017c\u0105 grup\u0119 tego typu \u017cywic stanowi\u0105 \u017cywice dianowe, zwi\u0105zki b\u0119d\u0105ce produktami reakcji epichlorohydyny z dianem (Bisfenol A). Proces utwardzania \u017cywic epoksydowych jest poliaddycj\u0105, w kt\u00f3rej rol\u0119 utwardzacza mo\u017ce spe\u0142nia\u0107 np. poliamina. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 \u017cywic epoksydowych jest doskona\u0142a przyczepno\u015b\u0107 do wszystkich prawie tworzyw, a szczeg\u00f3lnie metali, dobre w\u0142a\u015bciwo\u015bci mechaniczne. Kleje z \u017cywicy epoksydowej stanowi\u0105 spoiny dor\u00f3wnuj\u0105ce nitom i spawom. Ich odporno\u015b\u0107 termiczna przekracza 150 stopni C. Utwardzony wyr\u00f3b z Epidianu zapala si\u0119 trudno, po czym p\u0142onie p\u0119czniej\u0105c i kopc\u0105c. Nie ga\u015bnie po wyj\u0119ciu z p\u0142omienia. Silnie pachnie podczas spalania wydzielaj\u0105c charakterystyczny s\u0142odki zapach. \u017bywice epoksydowe s\u0105 rozpuszczalne w acetonie, dioksanie i ketonie metylowo etylowym. Przed utwardzeniem r\u00f3wnie\u017c w w\u0119glowodorach aromatycznych. \u017bywice epoksydowe mog\u0105 by\u0107 stosowane z nape\u0142niaczami: kaolinem, talkiem, py\u0142em bursztynowym, grafitem, sproszkowanymi metalami, kt\u00f3re modyfikuj\u0105 ich w\u0142a\u015bciwo\u015bci.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Imitacje bursztynu zwyk\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 na runku w wi\u0119kszych ilo\u015bciach w sytuacjach kryzysu: zwi\u0105zanego z wojnami i, co jest ich konsekwencj\u0105, zubo\u017ceniem spo\u0142ecze\u0144stwa, brakiem dostatecznej ilo\u015bci surowca bursztynowego lub zwi\u0119kszonym zapotrzebowaniem na bi\u017cuteri\u0119 bursztynow\u0105 spowodowanym na przyk\u0142ad potrzebami mody.<\/p>","protected":false},"featured_media":26876,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Bursztyn klejony - polibern. Okruchy bursztynu ba\u0142tyckiego zatopione w \u017cywicach sztucznych - Amber Portal","description":"Imitacje bursztynu zwyk\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 na runku w wi\u0119kszych ilo\u015bciach w sytuacjach kryzysu: zwi\u0105zanego z wojnami i, co jest ich konsekwencj\u0105, zubo\u017ceniem spo\u0142ecz"}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[223],"class_list":["post-13948","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-bursztyn-baltycki"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/13948","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26876"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13948"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13948"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=13948"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=13948"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Namiastki z bursztynu klejonego w okresie niedoboru surowca<\/h2>\n\n\n\n
Wsp\u00f3\u0142czesne zastosowanie<\/h3>\n\n\n\n
Rozpoznawanie<\/h3>\n\n\n\n