{"id":13903,"date":"2009-10-13T22:47:12","date_gmt":"2009-10-13T20:47:12","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.amber.com.pl\/co-wiemy-o-imitacjach-bursztynu\/"},"modified":"2025-11-09T20:14:37","modified_gmt":"2025-11-09T19:14:37","slug":"co-wiemy-o-imitacjach-bursztynu","status":"publish","type":"bursztyn","link":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/bursztyn\/co-wiemy-o-imitacjach-bursztynu\/","title":{"rendered":"Co wiemy o imitacjach bursztynu?"},"content":{"rendered":"\n

Imitacja<\/strong> – (surogat, falsyfikat, atrapa) rzecz na\u015bladuj\u0105ca inn\u0105 rzecz, przedmiot wykonany z zast\u0119pczego, najcz\u0119\u015bciej ta\u0144szego materia\u0142u. (S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego. PWN 1967)<\/p>\n\n\n\n

Fa\u0142szerstwo<\/strong> – podawanie imitacji za rzecz oryginaln\u0105 (S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego. PWN, 1967)<\/p>\n\n\n\n

\u017bywice<\/h2>\n\n\n\n

Bezpostaciowe polimery naturalne lub syntetyczne, termoplastyczne albo chemo- lub termoutwardzalne, nierozpuszczalne w wodzie, ciek\u0142e (o du\u017cej lepko\u015bci), p\u00f3\u0142sta\u0142e i sta\u0142e.<\/p>\n\n\n\n

\u017bywice naturalne<\/strong> s\u0105 wytwarzane przez kom\u00f3rki \u017cywicorodne wielu ro\u015blin, zawieraj\u0105 mieszanin\u0119 kwas\u00f3w organicznych, alkoholi, fenoli, estr\u00f3w i w\u0119glowodor\u00f3w. Na powietrzu twardniej\u0105. W tym kopal – naturalna \u017cywica kopalna o wieku od 10 tysi\u0119cy lat do 5 milion\u00f3w lat. Wyst\u0119puj\u0105 w r\u00f3\u017cnych miejscach \u015bwiata (wi\u0119cej wiadomo\u015bci na ten temat patrz: \u017bywice kopalne).<\/p>\n\n\n\n

\u017bywice sztuczne<\/strong> otrzymuje si\u0119 w reakcjach polimeryzacji (g\u0142\u00f3wnie polikondensacji) r\u00f3\u017cnych zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych.<\/p>\n\n\n\n

Wykorzystanie \u017cywic:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • naturalne w sztuce zdobniczej, w lecznictwie, w przemy\u015ble kosmetycznym;<\/li>\n\n\n\n
  • naturalne lecz g\u0142\u00f3wnie sztuczne do produkcji lakier\u00f3w, klej\u00f3w, laminat\u00f3w, wymieniaczy jonowych, tworzyw izolacyjnych, cz\u0119\u015bci maszyn, przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    \u017bywice sztuczne zacz\u0119to stosowa\u0107 jako imitacj\u0119 bursztynu ju\u017c w XIX wieku. By\u0142y to tworzywa nitrocelulozowe, sztuczne tworzywa kazeinowe, \u017cywice fenolowo-formaldehydowe, \u017cywice fenolowe, \u017cywice mocznikowo-formaldehydowe. Od XX wieku wprowadzono do produkcji nowoczesne \u017cywice sztuczne, takie jak poliestry, polimetakrylan metylu (pleksiglas) i inne.<\/p>\n\n\n\n

    Ze wzgl\u0119du na zachowanie przy nagrzewaniu sztuczne \u017cywice mo\u017cna podzieli\u0107 na:<\/p>\n\n\n\n

    a) tworzywa termoplastyczne zmieniaj\u0105ce kszta\u0142t pod wp\u0142ywem wysokiej temperatury: celuloid, nowolak (fot.), pleksiglas, cz\u0119\u015b\u0107 poliestr\u00f3w;<\/p>\n\n\n\n

    b) tworzywa termo- i chemoutwardzalne, twardniej\u0105ce w spos\u00f3b nieodwracalny: bakelit, resol (resolan), galalit, poliestry nienasycone.<\/p>\n\n\n\n

    Wybrane \u017cywice sztuczne wykorzystywane do wyrobu imitacji bursztynu<\/h2>\n\n\n\n

    Celuloid <\/strong>– nitroceluloza – produkt estryfikacji celulozy kwasem azotowym, mieszana z kamfor\u0105 i barwnikami. Imitowa\u0142 bursztyn, ko\u015b\u0107 s\u0142oniow\u0105, r\u00f3g i szylkret, a tak\u017ce wytwarzano z niego filmy, oprawki do okular\u00f3w, zabawki, klawisze fortepianowe.<\/p>\n\n\n\n

    W\u0142a\u015bciwo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • termoplastyczny, zmiana kszta\u0142tu mo\u017cliwa w wodzie o temperaturze 80\u00b0C<\/li>\n\n\n\n
    • wsp\u00f3\u0142czynnik za\u0142amania \u015bwiat\u0142a: 1,495-1,9<\/li>\n\n\n\n
    • g\u0119sto\u015b\u0107: 1,3 g\/cm3 (przezroczysty) do 1,80 g\/cm3 (zabarwiony)<\/li>\n\n\n\n
    • \u0142atwopalny, pali si\u0119 jasnym p\u0142omieniem, wydziela zapach kamfory przy wolnym spalaniu i silnym pocieraniu<\/li>\n\n\n\n
    • rozpuszczalny w acetonie, alkoholu metylowym<\/li>\n\n\n\n
    • ma\u0142o odporny na starzenie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Obecnie nie stosowany ze wzgl\u0119du na szkodliwo\u015b\u0107 dla zdrowia i \u0142atwopalno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Acetyloceluloza<\/strong> – produkt estryfikacji celulozy bezwodnikiem kwasu octowego. Wykorzystywany podobnie jak celuloid.<\/p>\n\n\n\n

      W\u0142a\u015bciwo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • termoplastyczny<\/li>\n\n\n\n
      • wsp\u00f3\u0142czynnik za\u0142amania \u015bwiat\u0142a: 1,490-1,505<\/li>\n\n\n\n
      • g\u0119sto\u015b\u0107: 1,3 g\/cm3 (przezroczysty), 1,9 g\/cm3 (barwiony)<\/li>\n\n\n\n
      • \u015bredni stopie\u0144 palno\u015bci, pali si\u0119 jasnym p\u0142omieniem, wydziela zapach kwasu octowego przy wolnym spalaniu i silnym pocieraniu<\/li>\n\n\n\n
      • rozpuszczalny w acetonie, alkoholu metylowym<\/li>\n\n\n\n
      • ma\u0142o odporny na starzenie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Obecnie nie stosowany ze wzgl\u0119du na szkodliwo\u015b\u0107 dla zdrowia i \u0142atwopalno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Galalit<\/strong> – (\u017cywica mocznikowo-formaldehydowa – aminoplast) produkt kondensacji kazeiny (sk\u0142adnik mleka \u015bcinaj\u0105cy si\u0119 pod wp\u0142ywem kwasu) z formaldehydem. Tworzywo szeroko znane pod wieloma nazwami (w 1934 r. istnia\u0142o 55 nazw handlowych), sztuczny r\u00f3g.<\/p>\n\n\n\n

        Imitowa\u0142 bursztyn.<\/p>\n\n\n\n

        W\u0142a\u015bciwo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • termoutwardzalne<\/li>\n\n\n\n
        • wsp\u00f3\u0142czynnik za\u0142amania \u015bwiat\u0142a: 1,54-1,5<\/li>\n\n\n\n
        • g\u0119sto\u015b\u0107: 1,32-1,39 g\/cm3<\/li>\n\n\n\n
        • ma\u0142y stopie\u0144 palno\u015bci, po wyj\u0119ciu z p\u0142omienia ga\u015bnie, zw\u0119gla si\u0119 ca\u0142kowicie, wydziela zapach palonej proteiny<\/li>\n\n\n\n
        • pod kropl\u0105 kwasu azotowego tworz\u0105 si\u0119 p\u0119cherze lub zm\u0119tnienia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

          \u017bywice fenolowo-aldehydowe (formaldehydowe)(nowolak, rezol, bakelit) powstaj\u0105 w wyniku bardzo z\u0142o\u017conych reakcji zale\u017cnych od: rodzaju u\u017cytego fenolu i aldehydu, stosunku ilo\u015bciowego tych substrat\u00f3w, pH \u015brodowiska reakcji i temperatury. W \u015brodowisku kwa\u015bnym powstaj\u0105 \u017cywice termoplastyczne – nowolaki, za\u015b w zasadowym duroplastyczne – rezole. \u017bywice te stosowane s\u0105 w czystej postaci lub po modyfikacjach. Wykorzystywane na skal\u0119 masow\u0105 przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w produkcji imitacji przedmiot\u00f3w bursztynowych, m.in. ozd\u00f3b, przybor\u00f3w do palenia tytoniu.<\/p>\n\n\n\n

          Nowolaki<\/strong> – otrzymywane w \u015brodowisku kwa\u015bnym przy niewielkim nadmiarze fenolu w stosunku do formaldehydu. Stosowane do produkcji naszyjnik\u00f3w o pi\u0119knej wi\u015bniowej barwie i r\u00f3\u017cnym stopniu przezroczysto\u015bci, na\u015bladuj\u0105ce tzw. “bursztyn antyczny”.<\/p>\n\n\n\n

          W\u0142a\u015bciwo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

            \n
          • termoplastyczne<\/li>\n\n\n\n
          • rozpuszczalne w alkoholach, estrach i ketonach<\/li>\n\n\n\n
          • ma\u0142a odporno\u015b\u0107 na dzia\u0142anie \u015bwiat\u0142a i wody<\/li>\n\n\n\n
          • ma\u0142y stopie\u0144 palno\u015bci, po wyj\u0119ciu z p\u0142omienia ga\u015bnie, wydziela zapach fenolu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
            \"imitacje_2\"<\/figure>\n\n\n\n

            Rezole<\/strong> – otrzymywane w \u015brodowisku zasadowym, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od nowolak\u00f3w obecno\u015bci\u0105 wolnych grup hydroksymetylowych. Powszechnie stosowane do wyrobu bi\u017cuterii przed i po II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

            W\u0142a\u015bciwo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

              \n
            • termoutwardzalne<\/li>\n\n\n\n
            • wsp\u00f3\u0142czynnik za\u0142amania \u015bwiat\u0142a: 1,54-1,70<\/li>\n\n\n\n
            • g\u0119sto\u015b\u0107: 1,25-2,00 g\/cm3<\/li>\n\n\n\n
            • rozpuszczalne w alkoholach, ketonach, estrach<\/li>\n\n\n\n
            • palne, gasn\u0105 po usuni\u0119ciu p\u0142omienia, pachn\u0105 fenolem.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
              \"imitacje_3\"<\/figure>\n\n\n\n

              Bakelit<\/strong> – wytwarzany z prasowanej mieszanki sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z 30-60% rezolu lub nowolaku i nape\u0142niaczy zmniejszaj\u0105cych krucho\u015b\u0107 (np. m\u0105czka drzewna) oraz barwnikami. Dodawano do niego azbest, kt\u00f3ry poprawia\u0142 odporno\u015b\u0107 mechaniczn\u0105, za\u015b odporno\u015b\u0107 temperaturow\u0105 – poprawian\u0105 m\u0105czk\u0105 kamienn\u0105, grafitem lub innymi chemikaliami. Znany jako bursztyn afryka\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

              \u017bywice b\u0119d\u0105ce mieszanin\u0105 fenolu, formaldehydu i innych substancji chemicznych by\u0142y szkodliwe dla zdrowia ludzi produkuj\u0105cych \u017cywic\u0119 i wyroby z niej, ale r\u00f3wnie\u017c dla u\u017cytkownik\u00f3w produkt\u00f3w, np. ustniki do fajek powodowa\u0142y podra\u017cnienia \u015bluz\u00f3wki. Produkcj\u0119 wyrob\u00f3w z tego typu tworzyw znacznie ograniczono.<\/p>\n\n\n\n

              Nowoczesne tworzywa wykorzystywane jako imitacje bursztynu<\/h2>\n\n\n\n
              \"imitacje_4\"<\/figure>\n\n\n\n

              Poliestry<\/strong> – produkty polimeryzacji kondensacyjnej alkoholi wielowodorotlenowych i kwas\u00f3w wielokarboksylowych lub ich bezwodnik\u00f3w. Poliestry bardzo r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie. Niemodyfikowane nasycone s\u0105 polimerami termoplastycznymi nieutwardzalnymi. Nienasycone i nasycone modyfikowane mo\u017cna utwardza\u0107 poprzez polimeryzacj\u0119 kondensacyjn\u0105 lub addycyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

              W\u0142a\u015bciwo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

                \n
              • cz\u0119\u015b\u0107 termoplastyczna, a cz\u0119\u015b\u0107 termoutwardzalna<\/li>\n\n\n\n
              • rozpuszczaj\u0105 si\u0119 w: acetonie, tlenku czterometylenu i benzenie<\/li>\n\n\n\n
              • ma\u0142y stopie\u0144 palno\u015bci, po wyj\u0119ciu z p\u0142omienia nadal si\u0119 pali, wydzielaj\u0105c zapach styrenu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                Wykorzystywany do przygotowywania preparat\u00f3w mikroskopowych – fragment z inkluzj\u0105 pokrywany jest \u017cywic\u0105 poliestrow\u0105. Ma\u0142e kawa\u0142ki bursztynu zatapiane w \u017cywicy poliestrowej tworz\u0105 materia\u0142 polibern, z kt\u00f3rego wykonuje si\u0119 wazy, aba\u017cury, ozdoby i in.<\/p>\n\n\n\n

                Bernat\/bernit<\/strong> – mieszanina \u017cywicy poliestrowej i bursztynowego pudru (naturalnego – wyroby jasno\u017c\u00f3\u0142te, wypra\u017conego w powietrzu – czerwonawe, wypra\u017conego w atmosferze azotu – zielone i zachowuj\u0105ce przejrzysto\u015b\u0107 \u017cywicy) wykorzystywana do wyrobu kamieni jubilerskich, element\u00f3w naszyjnik\u00f3w i bransolet.<\/p>\n\n\n\n

                Polimetakrylan metylu<\/strong> (pleksiglas, perspeks, diakon) – tworzywo szeroko rozpowszechnione.<\/p>\n\n\n\n

                W\u0142a\u015bciwo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

                  \n
                • termoplastyczny<\/li>\n\n\n\n
                • wsp\u00f3\u0142czynnik za\u0142amania \u015bwiat\u0142a: 1,50<\/li>\n\n\n\n
                • g\u0119sto\u015b\u0107: 1,18-1,19 g\/cm3<\/li>\n\n\n\n
                • rozpuszcza si\u0119 w acetonie<\/li>\n\n\n\n
                • pali si\u0119 niebieskawym p\u0142omieniem, wydzielaj\u0105c zapach owocowy lub kwiatowy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                  \u017bywice epoksydowe<\/strong> – wytwarzane najcz\u0119\u015bciej z epichlorohydryny i bisfenolu A. Sieciowanie (utwardzanie) odbywa si\u0119 przy udziale utwardzaczy. Wykorzystywane do tworzenia otoczki na mi\u0119kkich m\u0142odych \u017cywicach naturalnych lub kopalach w celu utwardzenia powierzchni zewn\u0119trznej lub poprawienia w\u0142a\u015bciwo\u015bci stopionego bursztynu do cel\u00f3w przemys\u0142owych.<\/p>\n\n\n\n

                  W\u0142a\u015bciwo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

                    \n
                  • chemoutwardzalny<\/li>\n\n\n\n
                  • ma\u0142y stopie\u0144 palno\u015bci, po wyj\u0119ciu z p\u0142omienia ga\u015bnie po chwili, wydzielaj\u0105c s\u0142odki charakterystyczny zapach.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                    <\/p>\n\n\n\n

                    Literatura:<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

                    Ciabach Jerzy: W\u0142a\u015bciwo\u015bci \u017cywic sztucznych stosowanych w konserwacji zabytk\u00f3w<\/em>. Toru\u0144 2001, s. 194
                    Ganzelewski Michael: Bernstein – Ersatzstoffe und Imitationen<\/em>. [w:] Bernstein Tr\u00e4nen der G\u00f6tter. Bochum 1996, s.475-481
                    Gier\u0142owska Gabriela: Przewodnik po imitacjach bursztynu<\/em>. 2003
                    Kosmowska-Ceranowicz Barbara: Bursztyn i inne \u017cywice kopalne \u015bwiata. Kopale i \u017cywice sztuczne – imitacje lub fa\u0142szerstwa bursztynu.<\/em> Polski Jubiler nr 1(12): 2001, s. 24-27<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                    Do imitacji bursztynu ba\u0142tyckiego wykorzystywane by\u0142y zar\u00f3wno \u017cywice naturalne (kopale i \u017cywice wsp\u00f3\u0142czesne), jak i \u017cywice sztuczne.<\/p>","protected":false},"featured_media":26940,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Co wiemy o imitacjach bursztynu? - Amber Portal","description":"Do imitacji bursztynu ba\u0142tyckiego wykorzystywane by\u0142y zar\u00f3wno \u017cywice naturalne (kopale i \u017cywice wsp\u00f3\u0142czesne), jak i \u017cywice sztuczne."}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[223],"class_list":["post-13903","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-bursztyn-baltycki"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/13903","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13903"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13903"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=13903"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=13903"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}