Os\u0142abiona ju\u017c w tym czasie i uwik\u0142ana w straszliw\u0105 wojn\u0119 p\u00f3\u0142nocn\u0105 Rzeczpospolita nie mia\u0142a do\u015b\u0107 si\u0142, aby sprzeciwi\u0107 si\u0119 emancypacji dawnego lennika. Dzie\u0142o to, cho\u0107 w intencji przeciwne Polsce, zosta\u0142o zrealizowane r\u0119kami polskich artyst\u00f3w, wywodz\u0105cych si\u0119 z Gda\u0144ska.<\/p>\n\n\n\n
Andreas Schl\u00fcter – autor projektu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zapewne bezpo\u015bredni\u0105 decyzj\u0119 o wyborze wykonawc\u00f3w gabinetu podj\u0105\u0142 jego projektant, \u00f3wczesny dyrektor pruskich budowli kr\u00f3lewskich, architekt, rze\u017abiarz i aran\u017cer wn\u0119trz Andreas Schl\u00fcter, kt\u00f3ry pochodzi\u0142 z gda\u0144skiego \u015brodowiska artystycznego. Utalentowany absolwent tutejszego Gimnazjum Akademickiego, urodzony w 1659 r., swoje pierwsze projekty architektoniczne realizowa\u0142 w Gda\u0144sku. \u015alady niekt\u00f3rych z nich ocala\u0142y: rze\u017aby na fasadzie barokowej Kaplicy Kr\u00f3lewskiej i fasada kamienicy mieszcza\u0144skiej przy reprezentacyjnym placu miasta D\u0142ugim Targu 37, dokumentuj\u0105c m\u0142odzie\u0144czy okres tw\u00f3rczo\u015bci artysty. Przez nast\u0119pnych 5 lat (do roku 1688) Schl\u00fcter pracuje jako rze\u017abiarz w okolicach Gda\u0144ska w katolickich katedrach we Fromborku (nagrobki: Praetoriusa, sekretarza kr\u00f3la Polski Jana III Sobieskiego i prepozyta Adama Konarskiego) i w Oliwie (o\u0142tarz).<\/p>\n\n\n\n Te wczesne prace zapewni\u0142y arty\u015bcie uznanie i karier\u0119 na dworze kr\u00f3la Jana III Sobieskiego (rze\u017aby w Pa\u0142acu w Wilanowie w Warszawie) oraz w spokrewnionej z kr\u00f3lem magnackiej rodzinie \u017b\u00f3\u0142kiewskich (nagrobki w \u017b\u00f3\u0142kwi i Warszawie) i Krasi\u0144skich (reliefy i rze\u017aby figuralne w wielkim pa\u0142acu w Warszawie). Szcz\u0119\u015bliwym trafem prace Schl\u00fctera na terenie Polski (i w \u017b\u00f3\u0142kwi, le\u017c\u0105cej tu\u017c za granic\u0105 w pobli\u017cu Lwowa) ocala\u0142y po ostatniej wojnie. W sumie z pracy na terenie Polski ocala\u0142o znacznie wi\u0119cej dzie\u0142 tego autora ni\u017c z p\u00f3\u017aniejszego okresu berli\u0144skiego. Skala i charakter tych dzie\u0142 daj\u0105 znacznie wi\u0119cej materia\u0142u do por\u00f3wna\u0144 z koncepcj\u0105 bursztynowego gabinetu ni\u017c p\u00f3\u017aniejsze obiekty architektoniczne z Berlina.<\/p>\n\n\n\n W 1694 r. Schl\u00fctera anga\u017cuje ksi\u0105\u017c\u0119-elektor prusko-brandenburski Fryderyk III na eksponowane stanowisko dyrektora budowli kr\u00f3lewskich, realizowanych w tym czasie ze znacznym rozmachem. Pa\u0142ac Miejski przysz\u0142ego kr\u00f3la Prus Fryderyka I w samym centrum Berlina (zburzony niestety po II wojnie \u015bwiatowej) zaprojektowa\u0142 Schl\u00fcter w gu\u015bcie epoki, nadaj\u0105c mu skal\u0119 znacznie przekraczaj\u0105c\u0105 realne potrzeby administracyjne niewielkiego pa\u0144stwa. W trakcie projektowania wn\u0119trz artysta znaj\u0105cy z autopsji mo\u017cliwo\u015bci gda\u0144skich warsztat\u00f3w bursztynniczych opracowa\u0142 projekt gabinetu kr\u00f3lewskiego, kt\u00f3rego nie m\u00f3g\u0142by ufundowa\u0107 \u017caden inny w\u0142adca z uwagi na niedostatek materia\u0142u.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki temu powsta\u0142o najs\u0142ynniejsze dzie\u0142o z okresu 11 lat pracy Andreasa Schl\u00fctera w Berlinie. Wprawdzie bursztynowy gabinet nie zosta\u0142 ca\u0142kowicie uko\u0144czony, lecz realizacja jego podstawowych za\u0142o\u017ce\u0144 kompozycyjnych i praktyczne rozwi\u0105zanie przez pierwszego wykonawc\u0119 prac, Gottfrieda Wolframa, sposobu konstrukcji z kruchego tworzywa ogromnych panneaux (369 x 188 cm ) na \u015brodkow\u0105 stref\u0119 \u015bcian zaowocowa\u0142y kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej powstaniem wielkiego dzie\u0142a, na kt\u00f3re z\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 praca i tw\u00f3rcza inwencja artyst\u00f3w z po\u0142owy Europy – czyli Bursztyn owej Komnaty w Carskim Siole.<\/p>\n\n\n\n Bursztynowe ramy<\/strong><\/p>\n\n\n\n W sk\u0142ad dekoracji wykonanej w Berlinie w latach 1701-1712 wesz\u0142y trzy wcze\u015bniejsze ramy do luster, wykonane pod koniec lat 70. XVII wieku w Gda\u0144sku (by\u0107 mo\u017ce jedna z nich w Elbl\u0105gu) na zam\u00f3wienie ksi\u0119cia-elektora saskiego jako prezent dyplomatyczny dla wielkiego elektora brandenbursko-pruskiego Fryderyka Wilhelma I. Ramy te maj\u0105 wszystkie charakterystyczne cechy barokowych dzie\u0142 bursztynowych, wywodz\u0105cych si\u0119 z warsztat\u00f3w gda\u0144skich z ostatniej \u0107wierci XVII stulecia. Wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 wielkimi gabarytami – wysoko\u015b\u0107 wszystkich trzech ram wynosi 142 cm , a szeroko\u015b\u0107, cho\u0107 zmienna, tak\u017ce jest bardzo du\u017ca: 125, 120 i 116 cm. To ju\u017c daje zapowied\u017a dominacji bursztynu w przewidywanej do ich rozmieszczenia komnacie pa\u0142acowej. Intencja potraktowania ram jako jednego zespo\u0142u przejawia si\u0119 we wsp\u00f3lnej tematyce przedstawie\u0144 w medalionach stanowi\u0105cych starotestamentow\u0105 opowie\u015b\u0107 biblijn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nieco p\u00f3\u017aniej (oko\u0142o 1680) obdarowany poprzednimi ramami Wielki Elektor zamawia u gda\u0144skiego mistrza Nikolausa Turowa jeszcze wi\u0119ksz\u0105 (150 x 126 cm ) i bogatsz\u0105, o wielow\u0105tkowej tematyce (cykle: cz\u0119\u015bci \u015bwiata, antyczni wodzowie, wielkie monarchie, s\u0142awne kobiety, sceny biblijne i wiele innych), zbudowan\u0105 z oko\u0142o 1500 (sic!) p\u0142askorze\u017abionych detali, powi\u0105zanych “kamieniami jubilerskimi” – kaboszonami, rautami i kameami. <\/p>\n\n\n\n Adresatem daru mia\u0142 by\u0107 prawdopodobnie “kr\u00f3l s\u0142o\u0144ce” Ludwik XIV, cho\u0107 losy dzie\u0142a po wielkiej rewolucji francuskiej s\u0105 zagmatwane. Dopiero 1991 r. ukaza\u0142o si\u0119 ono na aukcji w Londynie i zosta\u0142o zakupione do zbior\u00f3w berli\u0144skiego Muzeum Rzemios\u0142a Artystycznego. Znana z innych dzie\u0142 sygnatura Nikolausa Turowa zosta\u0142a tu zatarta, lecz w tym czasie trudno by\u0142oby znale\u017a\u0107 inny warsztat jako potencjalnego konkurenta. By\u0142 to bowiem okres, kiedy w tej pracowni spotkali si\u0119 tacy mistrzowie jak Christoph Maucher i Gottfried Wolfram. Razem z Turowem pracowa\u0142 Maucher w latach 1576-1577 nad wspania\u0142ym podarunkiem ufundowanym przez wielkiego elektora brandenburskiego Friedricha Wilhelma cesarzowi Leopoldowi I. Dar stanowi\u0142o imponuj\u0105ce krzes\u0142o z bursztynu – prawdziwy tron cesarski.<\/p>\n\n\n\n Gottfried Wolfram by\u0142, przed zaproszeniem go w roku 1701 do pracy przy berli\u0144skim bursztynowym gabinecie, nadwornym bursztynnikiem kr\u00f3la Danii Christiana V. Kurator bursztynowej kolekcji kr\u00f3l\u00f3w du\u0144skich w Rosenborgu dr Mogens Bencard, uznaj\u0105c Wolframa za jednego z najbardziej p\u0142odnych artyst\u00f3w na dworze du\u0144skiej rodziny kr\u00f3lewskiej, podkre\u015bla jego gda\u0144skie korzenie i wp\u0142yw gda\u0144skiego \u015brodowiska na form\u0119 i techniki wykonawcze jego dzie\u0142.<\/p>\n\n\n\n Wykonawcy dekoracji gabinetu<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Wolfram realizowa\u0142 projekt wystroju gabinetu, kt\u00f3ry przez Schl\u00fctera zosta\u0142 opracowany dla konkretnego wn\u0119trza (prawdopodobnie naro\u017cnego pomieszczenia na drugim pi\u0119trze pa\u0142acu budowanego w centrum Berlina – Stadtpalast), na co wskazuj\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane rozmiary zaprojektowanych p\u0142ycin. Dekoracja mia\u0142a by\u0107 rozmieszczona w dw\u00f3ch strefach: <\/p>\n\n\n\n 1. cok\u00f3\u0142, czy te\u017c niska boazeria (87 cm od posadzki) podzielona nieznacznie wysuni\u0119tymi bazami pilastr\u00f3w. W\u0105ski parapet oddziela\u0142 cok\u00f3\u0142 od zasadniczego pola \u015bcian; Ca\u0142kowita wysoko\u015b\u0107 gabinetu mia\u0142a nieca\u0142e 5 metr\u00f3w prawie zupe\u0142nie pokrytych bursztynem, z w\u0105skimi tylko paskami snycerki i zwierciad\u0142ami w ramach.<\/p>\n\n\n\n To Wolframowi przypad\u0142 w udziale pionierski trud i zaszczyt skonstruowania z kruchego materia\u0142u mocnych i trwa\u0142ych kompozycji na p\u0142aszczyznach o powierzchni oko\u0142o 7 m2<\/sup>. Zadanie to wykona\u0142 on pomy\u015blnie, realizuj\u0105c w ci\u0105gu sze\u015bciu lat pracy 3 wielkie kompozycje, to jest prawie po\u0142ow\u0119 wszystkich zaprojektowanych. Wolfram zna\u0142 z do\u015bwiadczenia zgubne skutki naklejania p\u0142ytek i kszta\u0142tek bursztynowych wprost na drewno i nie pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0119du, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do zniszczenia wielu mebli oklejanych bursztynem (na przyk\u0142ad tak zwanych “kabinet\u00f3w”). <\/p>\n\n\n\n Podobnie jak na meblach, dekoracja \u015bcian bursztynowego gabinetu kr\u00f3la Prus mia\u0142a by\u0107 rozmieszczona na p\u0142ytach drewnianych. Wolfram unikn\u0105\u0142 jednak bezpo\u015bredniego styku bursztynu z drewnem. Pomi\u0119dzy masywnymi p\u0142ytami d\u0119bowymi (z \u017celaznymi kotwami do mocowania na \u015bcianach), a warstw\u0105 dekoracji bursztynowej umie\u015bci\u0142 z\u0142ocon\u0105 foli\u0119 mosi\u0119\u017cn\u0105, kt\u00f3ra spe\u0142nia\u0142a funkcje rozdzielaj\u0105ce, a ponadto stwarza\u0142a doskona\u0142e t\u0142o odblaskowe dla fragment\u00f3w wykonanych z przejrzystego bursztynu. Z\u0142oty podk\u0142ad pi\u0119knie uwydatnia\u0142 delikatne grawerunki i scenki rze\u017abione intaglio na spodzie przejrzystych p\u0142ytek i soczewek, a misternym reliefom (na przyk\u0142ad rocaille) przydawa\u0142 blasku. <\/p>\n\n\n\n P\u0142askie, mozaikowe t\u0142o kompozycji wykonane zosta\u0142o z cienkich p\u0142ytek (zaledwie 5 mm grubo\u015bci), nie zawsze uk\u0142adanych z geometryczn\u0105 regularno\u015bci\u0105. Ta delikatna cz\u0119\u015b\u0107 kompozycji by\u0142a otoczona i podtrzymywana uk\u0142adem zawi\u0142ych ornament\u00f3w, ram i kartuszy, znacznie masywniejszych i dzi\u0119ki ich urozmaiconym, zaokr\u0105glonym kszta\u0142tom pozwala\u0142a uzyska\u0107 dostateczn\u0105 sztywno\u015b\u0107 ca\u0142ych, wielkich element\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Wolfram wykona\u0142 te\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 element\u00f3w coko\u0142u i pod osobistym kierunkiem Schl\u00fctera zbli\u017ca\u0142 si\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia p\u00f3\u0142metka rob\u00f3t, gdy nagle nast\u0105pi\u0142 krach. Wskutek dworskich intryg ze stanowiska Dyrektora Budowli Kr\u00f3lewskich w styczniu 1707 r. zosta\u0142 zwolniony Andreas Schl\u00fcter, a jego nast\u0119pca pu\u0142kownik gwardii Eosander von G\u00f6the natychmiast zdecydowa\u0142 o zwolnieniu z pracy Wolframa, na\u0142o\u017cy\u0142 sekwestr na jego pracowni\u0119, za\u015b wykonany ju\u017c zakres dekoracji przeni\u00f3s\u0142 do zamku Charlottenburg w celu dostosowania do innego pomieszczenia. Wieloletnie starania Wolframa o zwrot pracowni i zap\u0142at\u0119 za prace nie przynios\u0142y rezultatu i musia\u0142 w ko\u0144cu opu\u015bci\u0107 Prusy pod gro\u017ab\u0105 aresztowania. <\/p>\n\n\n\n Eosander, dyskwalifikuj\u0105c Gottfrieda Wolframa pod fa\u0142szywym zarzutem jakoby “umia\u0142 tylko tyle co najzwyklejszy tokarz”, stara\u0142 si\u0119 na jego miejsce pozyska\u0107 kontynuatora prac o najwy\u017cszych kwalifikacjach. Si\u0142\u0105 rzeczy musia\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do przoduj\u0105cego w\u00f3wczas w artystycznej obr\u00f3bce bursztynu gda\u0144skiego cechu bursztynnik\u00f3w. Doko\u0144czenia wystroju bursztynowego gabinetu podj\u0119li si\u0119 mistrzowie: starszy cechu Gottfried Turau i Ernst Schacht, podpisuj\u0105c w styczniu 1707 roku stosown\u0105 umow\u0119. <\/p>\n\n\n\n Pracowali oni intensywnie (wraz ze swymi zespo\u0142ami czeladniczymi) przez 6 lat a\u017c do dnia zgonu kr\u00f3la Fryderyka I, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 25 lutego 1713 r. W tym okresie zdo\u0142ali prawie ca\u0142kowicie uko\u0144czy\u0107 niezwyk\u0142e dzie\u0142o zaprojektowane przez Andreasa Schl\u00fctera. Przede wszystkim 5 wielkich panneaux i reszt\u0119 element\u00f3w coko\u0142u zacz\u0119tego przez Wolframa. Wykonali te\u017c 4 pilastry z potrzebnych o\u015bmiu (po 2 w\u0119\u017csze -25 cm i 2 szersze – 56 cm ). Do wie\u0144cz\u0105cego wystr\u00f3j \u015bcian gzymsu i do g\u0142owic pilastr\u00f3w wykonali wi\u0119kszo\u015b\u0107 projektowanych rze\u017ab figuralnych i relief\u00f3w, lecz nie rozpocz\u0119li jeszcze monta\u017cu tych element\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Zaskakuj\u0105cy fina\u0142<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Nast\u0119pca Fryderyka I na tronie pruskim Fryderyk Wilhelm I natychmiast po przej\u0119ciu w\u0142adzy ukr\u00f3ci\u0142 wszelkie wydatki na kultur\u0119. Prace przy gabinecie przerwano natychmiast, a prawie gotowe dzie\u0142o spakowano i z\u0142o\u017cono w berli\u0144skiej Zbrojowni (Zeughaus – budynek ten, kt\u00f3ry na d\u0142ugie lata mia\u0142 pogrzeba\u0107 bursztynowy skarb, tak\u017ce wybudowano wed\u0142ug projektu Schl\u00fctera). Turau i Schacht przed spakowaniem gotowych element\u00f3w gabinetu szczeg\u00f3\u0142owo je opisali. Liczbowo przedstawia si\u0119 to jak nast\u0119puje:<\/p>\n\n\n\n Zadanie stworzenia bursztynowego gabinetu wykonano wi\u0119c w 96,26%.<\/p>\n\n\n\n Najbardziej okaza\u0142y w historii bursztynnictwa zesp\u00f3\u0142 bursztynowych kompozycji, po raz pierwszy zaprojektowany do u\u017cycia w skali architektonicznej, w ciemnym Zeughausie przele\u017ca\u0142 3 lata. Po czym sta\u0142 si\u0119, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 wielkich obiekt\u00f3w bursztynowych owego czasu, dyplomatycznym prezentem. Syn fundatora, kr\u00f3l Friedrich Wilhelm I, podarowa\u0142 go w listopadzie 1716 roku carowi Piotrowi I podczas spotkania w Havelbergu. Car, znaj\u0105cy dzie\u0142o mi\u0119dzy innymi z relacji Andreasa Schl\u00fctera – kt\u00f3rego zatrudni\u0142 na swym dworze, lecz nie zdo\u0142a\u0142 skorzysta\u0107 z talent\u00f3w artysty wskutek jego nag\u0142ej \u015bmierci w epidemii d\u017cumy – tak zrelacjonowa\u0142 spotkanie w Havelbergu w li\u015bcie do \u017cony Katarzyny: “nasz przyjazd tutaj nie okaza\u0142 si\u0119 daremnym, lecz z pewn\u0105 korzy\u015bci\u0105. P.S. Kr\u00f3l obdarowa\u0142 mnie pi\u0119knie urz\u0105dzonym jachtem cumuj\u0105cym w Poczdamie i gabinetem bursztynowym, kt\u00f3rego od dawna pragn\u0105\u0142em”.<\/p>\n\n\n\n Dzie\u0142o pow\u0119drowa\u0142o do Petersburga, lecz dopiero po pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu latach c\u00f3rka Piotra, El\u017cbieta I znalaz\u0142a dla niego trwa\u0142e przeznaczenie: nadworny architekt carycy Francesco Bartolomeo Rastrelli przetworzy\u0142 je w Bursztynow\u0105 Komnat\u0119 w letnim pa\u0142acu car\u00f3w.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bursztynowy gabinet w berli\u0144skim Pa\u0142acu Miejskim mia\u0142 zrealizowa\u0107 d\u0105\u017cenie do przepychu ksi\u0119cia-elektora Friedricha III, kt\u00f3ry sam siebie koronowa\u0142 w dniu 18 styczna 1701 r. jako “Kr\u00f3la w Prusiech Friedricha I”, w suwerennym odt\u0105d pa\u0144stwie pruskim.<\/p>","protected":false},"featured_media":13673,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Bursztynowy gabinet kr\u00f3la Fryderyka I - Amber Portal","description":"Bursztynowy gabinet w berli\u0144skim Pa\u0142acu Miejskim mia\u0142 zrealizowa\u0107 d\u0105\u017cenie do przepychu ksi\u0119cia-elektora Friedricha III, kt\u00f3ry sam siebie koronowa\u0142 w dniu 18 sty"}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[226],"class_list":["post-13674","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-historia-bursztynu"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/13674","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13673"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13674"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=13674"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=13674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
2. dekoracja ponad parapetem mia\u0142a wysoko\u015b\u0107 369 cm i podzielona by\u0142a na 8 cz\u0119\u015bci o zr\u00f3\u017cnicowanej szeroko\u015bci. Najszersze elementy mia\u0142y 188 cm szeroko\u015bci, najw\u0119\u017cszy 138 cm. Wielkie jak \u017cagle panneaux mia\u0142y by\u0107 \u0142\u0105czone pilastrami, kt\u00f3rych szeroko\u015b\u0107 tak\u017ce musia\u0142a si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 ze wzgl\u0119du na wymiary \u015bcian i rozmieszczenie otwor\u00f3w okiennych i drzwi. Najszersze mia\u0142y 56 cm , a najw\u0119\u017csze 25 cm . Wysoko\u015b\u0107 pilastr\u00f3w by\u0142a oczywi\u015bcie r\u00f3wna g\u0142\u00f3wnym p\u0142ycinom (369 cm), gdy\u017c podobnie jak one si\u0119ga\u0142y od parapetu na cokole do g\u0142\u00f3wnego gzymsu pod plafonem. Ca\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142 wie\u0144czy\u0107 gzyms z\u0142o\u017cony z profili architektonicznych i rze\u017ab (r\u00f3\u017ce, tulipany, maszkarony i charakterystyczne dla Schl\u00fctera g\u0142owy umieraj\u0105cych wojownik\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n\n