St\u0105d zar\u00f3wno tw\u00f3rcy dzie\u0142 sztuki i wytw\u00f3rcy wyrob\u00f3w rynkowych, jak i mi\u0142o\u015bnicy bursztynu cz\u0119sto zadaj\u0105 sobie pytanie o horyzont czasowy wyczerpania naturalnych zasob\u00f3w tego minera\u0142u. Czy jest to przysz\u0142o\u015b\u0107 niedaleka, czy te\u017c odleg\u0142a?<\/p>\n\n\n\n
Do postawienia tego pytania Redakcj\u0119 portaluwww.amber.com.pl zainspirowa\u0142y zapewne zarz\u0105dzone w roku 2008 przez G\u0142\u00f3wnego Geologa Kraju dr Jacka Henryka Jezierskiego, a opracowane przez du\u017cy zesp\u00f3\u0142 specjalist\u00f3w z Pa\u0144stwowego Instytutu Geologicznego pod kierunkiem dr Reginy Kramarskiej “Prognozy zasobowe bursztynu w Polsce”.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u0119ki temu opracowaniu Polska jest jedynym krajem, kt\u00f3ry pokusi\u0142 si\u0119 na liczbowe oszacowanie ca\u0142o\u015bci posiadanych zasob\u00f3w sukcynitu oraz ocen\u0119 mo\u017cliwo\u015bci ich op\u0142acalnej eksploatacji przy dzisiejszym stanie technik g\u00f3rniczych. Prognozy obj\u0119\u0142y wszystkie znaczniejsze z\u0142o\u017ca i nagromadzenia w tym najbogatsze u nasady Mierzei Helskiej i na samej mierzei, cho\u0107 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 zalegania (ponad 100 metr\u00f3w) nie pozwala na ich praktyczne wykorzystanie ju\u017c dzi\u015b. Ale warto je opisa\u0107 i uwzgl\u0119dni\u0107 w odleg\u0142ej perspektywie, w sytuacji gdy znane ju\u017c geologom dost\u0119pne zasoby bursztynu zapewniaj\u0105 bursztynnictwu baz\u0119 materia\u0142ow\u0105 na setki a nawet tysi\u0105ce lat. Je\u015bli nie w bie\u017c\u0105cym, to w nast\u0119pnym stuleciu wydobycie bursztynu z pok\u0142ad\u00f3w na g\u0142\u0119boko\u015bci 100 metr\u00f3w nie b\u0119dzie przedstawia\u0142o problem\u00f3w technologicznych.<\/p>\n\n\n\n
Aktualnie jednak kooperacja geolog\u00f3w i g\u00f3rnik\u00f3w z kraj\u00f3w posiadaj\u0105cych lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zasob\u00f3w bursztynu, tj. Polski, Rosji, Litwy i Ukrainy, skierowana jest wy\u0142\u0105cznie na z\u0142o\u017ca p\u0142ytkie, mo\u017cliwe do eksploatacji metod\u0105 odkrywkow\u0105 lub bagrowaniem w\u00f3d przybrze\u017cnych. \u015awiadczy o tym mi\u0119dzynarodowe seminarium, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 na pocz\u0105tku czerwca 2008 r. w Gda\u0144sku-Sobieszewie. Wsp\u00f3lny referat polsko-rosyjski “Bursztyn paleoge\u0144ski in situ w Polsce i krajach o\u015bciennych – geologia, eksploatacja, perspektywy” (autorzy: Regina Kramarska, Jacek R. Kasi\u0144ski, Vadim Sivkow) konsekwentnie opublikowany zosta\u0142 w czasopi\u015bmie “G\u00f3rnictwo odkrywkowe” nr 2-3\/2008, podobnie jak referaty innych autor\u00f3w o eksploatacji bursztynu w delcie Wis\u0142y i na dnie Zatoki Gda\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cliwe jest jednak spojrzenie mniej praktyczne, a uzasadnione dalszym trwaniem bursztynnictwa przez co najmniej tak d\u0142ugo jak przetrwa\u0142o ono w dotychczasowej kulturze spo\u0142ecze\u0144stw, od pierwotnych sprzed 10.000 lat do dnia dzisiejszego. Spr\u00f3buj\u0119 wi\u0119c pokr\u00f3tce przedstawi\u0107 globalne zasoby bursztynu ba\u0142tyckiego – sukcynitu przynajmniej w kilku krajach po\u0142o\u017conych w obr\u0119bie kluczowej, “bursztynodajnej prowincji ba\u0142tycko-dnieprowskiej”. Z braku danych i niewielkiego znaczenia praktycznego znalezisk bursztynu pochodzenia polodowcowego lub sporadycznych wyst\u0105pie\u0144 bursztynu przemieszczonego przez pr\u0105dy morskie pomijam te zjawiska i koncentruj\u0119 si\u0119 na znaczniejszych nagromadzeniach opisanych w publikacjach naukowych.<\/p>\n\n\n\n
obszar <\/strong><\/td>| pow. ha<\/strong><\/td> | czwartorz\u0119d <\/strong><\/td> | paleogen <\/strong><\/td> | uwagi <\/strong><\/td><\/tr> | Ch\u0142apowo<\/td> | 73,65<\/td> | 643,820,0<\/td><\/tr> | Kie\u0142pino 2<\/td> | 1,4<\/td> | Kaszuby<\/td><\/tr> | Mo\u017cd\u017canowo<\/td> | 8<\/td> | 7,0<\/td> | k. S\u0142upska<\/td><\/tr> | Mo\u017cd\u017canowo 2<\/td> | 16<\/td> | 20,0<\/td><\/tr> | Zielonowo<\/td> | wyczerpane<\/td> | k. Grudzi\u0105dza<\/td><\/tr> | Amber Mountain<\/td> | wyczerpane<\/td><\/tr> | Bory Tucholskie<\/td> | zaniachane<\/td><\/tr> | Delta Wis\u0142y<\/td> | 1,000<\/td><\/tr> | Razem Pomorze<\/strong><\/td> | 1,000<\/strong><\/td> | 643,848,4<\/strong><\/td><\/tr> | <\/td><\/tr> | Pu\u0142awy<\/td> | wyczerpane<\/td><\/tr> | Konin (w nadk\u0142adzie w\u0119gla brunatnego)<\/td><\/tr> | Be\u0142chat\u00f3w (ha\u0142dy kopalni odkrywkowej)<\/td><\/tr> | P\u00f3lnocna Lubelszczyzna<\/td> | 730,0<\/td> | 256,500<\/td><\/tr> | Og\u00f3\u0142em<\/strong><\/td> | 901,348 ton<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n | Zasoby w Rosji<\/h3>\n\n\n\nDane poni\u017csze odnosz\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do Obwodu Kaliningradzkiego Federacji Rosyjskiej, gdzie na zachodnim wybrze\u017cu p\u00f3\u0142wyspu Sambia bursztyn jest od dawna wydobywany, a z\u0142o\u017ca charakteryzuj\u0105 si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 koncentracj\u0105 w ka\u017cdym metrze warstwy bursztynodajnej, z regu\u0142y powy\u017cej 500 g na 1 m3. Przy podobnej zasobno\u015bci do z\u0142\u00f3\u017c u nasady Mierzei Helskiej r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od nich na korzy\u015b\u0107 znacznie p\u0142ytszym zaleganiem. Nie wszystkie z\u0142o\u017ca kaliningradzkie s\u0105 rozpoznane i ocenione pod wzgl\u0119dem masy zasob\u00f3w, bowiem “poszukiwania s\u0105 niecelowe – zbadanych wystarczy na ponad 100 lat” – jak pisze w swej pracy habilitacyjnej dr Witalij Zagorodnych (“Gieologia i poleznyje iskopajemyje kaliningradskogo regiona”, 2005): Nie mniej jednak autor ten daje najbardziej wiarygodn\u0105, przedstawion\u0105 poni\u017cej ocen\u0119 wielko\u015bci zasob\u00f3w bursztynu w ca\u0142ym obwodzie kaliningradzkim, a nie tylko na terytorium Sambii.<\/p>\n\n\n\n Autorzy ksi\u0105\u017cki “Kaliningradskaja Ob\u0142a\u015bt’ – Prirodnyje Resursy” W. Litwin, G. Jelcyna, W. Diedkow (wydawnictwo: Jantarnyj Skaz Kaliningrad 1999) przedstawiaj\u0105 niekt\u00f3re z\u0142o\u017ca pomini\u0119te przez dr. W. Zagorodnycha:<\/p>\n\n\n\n W sumie w Obwodzie Kaliningradzkim Rosja dysponuje ju\u017c znanymi geologii z\u0142o\u017cami bursztynu (sukcynitu) o zawarto\u015bci 993.198 ton.<\/p>\n\n\n\n Na terenie Litwy nie udokumentowano z\u0142\u00f3\u017c bursztynu o znaczeniu przemys\u0142owym. Bursztyn jest jednak stale wydobywany z piask\u00f3w przybrze\u017cnych i po\u0142awiany w morzu w miejscowo\u015bci Karkle (pomi\u0119dzy K\u0142ajped\u0105 a Po\u0142\u0105g\u0105) przez grup\u0119 oko\u0142o 30 os\u00f3b. Znany badacz bursztynu dr W\u0142adas Katinas, w ksi\u0105\u017cce “Jantar i jantarenosnyje ot\u0142o\u017cenija ju\u017cnoj Priba\u0142tiki”, Wilno 1971, opisa\u0142 mo\u017cliwo\u015bci wydobywania bursztynu w pobli\u017cu s\u0142ynnych w XIX wieku miejsc eksploatacji podwodnej w rejonie \u00f3wczesnego Schwarzortu (obecnie Juodkrante).<\/p>\n\n\n\n Bursztyn zalega p\u0142ytko w piaskach i i\u0142ach na dnie p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Zalewu Kuro\u0144skiego. Katinas ocenia obszar na 190 km2 jako przydatny do eksploatacji przemys\u0142owej (bagrowania), bowiem zawarto\u015b\u0107 bursztynu waha si\u0119 od 50 do 250 g\/m3, a ju\u017c op\u0142acalnym jest 40 g\/m3. Mo\u017cliwym jest wydobywanie 20 ton dobrego surowca rocznie.<\/p>\n\n\n\n Og\u00f3lna ocena zasob\u00f3w w litewskiej cz\u0119\u015bci Zalewu Kuro\u0144skiego wg W\u0142adasa Katinasa to 30.000 – 110.000 ton. Do globalnego zestawienia przyjmuj\u0119 \u015bredni\u0105 liczb\u0119 70.000 ton.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Na terytorium Ukrainy przy r\u00f3\u017cnych pracach geologicznych odkryto 70 nagromadze\u0144 bursztynu: w ods\u0142oni\u0119ciach, erozyjnych korytach rzek, w toku melioracji, przy kopalnictwie surowc\u00f3w mineralnych i w rdzeniach otwor\u00f3w wiertniczych. Pierwsze wiadomo\u015bci o znaleziskach bursztynu pochodz\u0105 ju\u017c z okresu I Rzeczypospolitej – XVIII w. (A.RZ\u0104CZY\u0143SKI, 1736). Dok\u0142adniejsze badania nagromadze\u0144 bursztynu w p\u00f3\u0142nocno-zachodniej cz\u0119\u015bci Ukrainy przeprowadzi\u0142 P. A. TUTKOWSKI w latach 1890-1910 i rezultaty ich przedstawi\u0142 w monografii “Bursztyn w Guberni Wo\u0142y\u0144skiej”.<\/p>\n\n\n\n Niewielkie wyst\u0105pienia bursztynu od dawna by\u0142y znane na terenie dzisiejszych okr\u0119g\u00f3w Lwowskiego i Iwano-Frankowskiego (Stanis\u0142awowskiego). Obecnie bursztyn pojawia si\u0119 tam w neoge\u0144skich (mioce\u0144skich) osadach pokrywaj\u0105cych rudy siarki w z\u0142o\u017cach: jazowskim, niemirowskim, rozdolskim i podoro\u017cnie\u0144skim, a tak\u017ce w wyst\u0105pieniu reczycza\u0144skim. Na Podolu, przy uj\u015bciu rzeki Gni\u0142a Lipa do Dniestru, le\u017cy miasto nie bez powodu nosz\u0105ce nazw\u0119 Bursztyn. Jeszcze przed jego za\u0142o\u017ceniem w XVII wieku klasztor karmelit\u00f3w w s\u0105siaduj\u0105cych Bo\u0142szowcach posiada\u0142 okaza\u0142\u0105 kolekcj\u0119 bursztynu miejscowego pochodzenia.<\/p>\n\n\n\n W kopalni odkrywkowej w Jazowie znajdowane by\u0142y bry\u0142ki o wymiarach od u\u0142amk\u00f3w milimetra do 250 mm i masie od miligram\u00f3w do 1500 gram\u00f3w. Kolory bursztynu z Jazowa najcz\u0119\u015bciej s\u0105 \u017c\u00f3\u0142to-bia\u0142e, \u017c\u00f3\u0142te, br\u0105zowo-\u017c\u00f3\u0142te i br\u0105zowo-wi\u015bniowe, o r\u00f3\u017cnym stopniu przezroczysto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Na specjaln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje pojawienie si\u0119 na pocz\u0105tku XX wieku bursztynu w odkrywce w dolinie rzeki Hory\u0144 ko\u0142o wsi Mogilany, gdzie znajdowano bry\u0142ki, z kt\u00f3rych najwi\u0119ksza (wed\u0142ug relacji naocznego \u015bwiadka) wa\u017cy\u0142a oko\u0142o 4 kg.<\/p>\n\n\n\n Przed budow\u0105 sowieckich sztucznych zbiornik\u00f3w wodnych cz\u0119sto znajdowano bursztyn na wyspach w pobli\u017cu poroh\u00f3w na Dnieprze, szczeg\u00f3lnie po roztopach. Tak\u017ce w dolnym biegu Dniepru zdarza\u0142y si\u0119 znaleziska bursztynu w okr\u0119gach Cherso\u0144skim i Niko\u0142ajewskim; najbardziej na po\u0142udnie wysuni\u0119te by\u0142o wyst\u0105pienie ko\u0142o miasta Kachowka.<\/p>\n\n\n\n Analiza bardzo licznych wyst\u0105pie\u0144 bursztynu wskazuje, \u017ce najbardziej perspektywicznym regionem rokuj\u0105cym na przemys\u0142ow\u0105 eksploatacj\u0119 bursztynu w d\u0142u\u017cszym okresie jest obszar obejmuj\u0105cy p\u00f3\u0142nocno-zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Ukrainy, przede wszystkim obwody r\u00f3wne\u0144ski i wo\u0142y\u0144ski. \u0141\u0105cznie mo\u017cna je okre\u015bli\u0107 jako basen prypecki wraz z s\u0105siaduj\u0105cymi z\u0142o\u017cami na terenie Bia\u0142orusi.<\/p>\n\n\n\n Tu dzia\u0142a jedyna czynna kopalnia odkrywkowa pa\u0144stwowego przedsi\u0119biorstwa Ukrbursztyn w R\u00f3wnem, zlokalizowana w Klesowie ko\u0142o Sarn. St\u0105d te\u017c pochodz\u0105 masy surowca (corocznie kilkadziesi\u0105t ton) przemycanego na teren Polski z nielegalnych wykop\u00f3w i tysi\u0119cy otwor\u00f3w robionych metod\u0105 wyp\u0142ukiwania. Bursztyn na pograniczu Wo\u0142ynia i Polesia zalega bardzo p\u0142ytko od 0,5 do 9 metr\u00f3w (przewa\u017cnie 2 metry), a przy tym jego granulacja w tej strefie jest wyj\u0105tkowo du\u017ca. Poza wyj\u0105tkow\u0105 obfito\u015bci\u0105 surowca kilkusetgramowego po\u017c\u0105danego dla przetw\u00f3rstwa i handlu z Dalekim Wschodem do polskich kolekcji muzealnych i prywatnych trafi\u0142o w ostatnich latach kilkaset okaz\u00f3w powy\u017cej 1 kg masy jednostkowej, w tym liczne bry\u0142y od 4 do 8 kg.<\/p>\n\n\n\n Brak jest jednak pr\u00f3by cho\u0107by bardzo przybli\u017conego oszacowania ca\u0142o\u015bci ukrai\u0144skich zasob\u00f3w. Dlatego te\u017c liczba oko\u0142o 100.000 ton, kt\u00f3r\u0105 wprowadz\u0119 do zbiorczego zestawienia mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 b\u0142\u0119dn\u0105, znacznie zawy\u017con\u0105 lub te\u017c zani\u017con\u0105 (to ostatnie przy liczbie 70 znanych z\u0142\u00f3\u017c jest bardziej prawdopodobne). W podobnych warunkach geologicznych zasoby w Polsce na s\u0105siaduj\u0105cym Polesiu Lubelskim oceniono na 256,500 ton.<\/p>\n\n\n\n Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 Niemcy, gdzie za czas\u00f3w NRD prowadzono wydobycie w kopalni odkrywkowej Goitsche ko\u0142o Bitterfeldu w Saksonii. Na dnie zalanej niecki po wydobyciu w\u0119gla brunatnego, z kt\u00f3rej metod\u0105 bagrowania wydobyto 337 ton bursztynu pozosta\u0142o jeszcze sporo tego surowca, bowiem wydobycie przerwano nie z powodu wyczerpania zasob\u00f3w, lecz ze wzgl\u0119du na nieop\u0142acalno\u015b\u0107 w nowym ustroju gospodarczym. W wielu innych miejscach wyst\u0119puj\u0105 nagromadzenia polodowcowe, a na brzegu Ba\u0142tyku kopalne pla\u017ce.<\/p>\n\n\n\n Na Bia\u0142orusi zidentyfikowano z\u0142o\u017ce poleskie o zasobno\u015bci 611 ton i szereg wyst\u0105pie\u0144 polodowcowych. W sumie wi\u0119c, podobnie jak w Niemczech, ca\u0142o\u015b\u0107 zasob\u00f3w si\u0119ga 1.000 ton. Mniejsze ilo\u015bci wyst\u0119puj\u0105 na wybrze\u017cach \u0141otwy, Szwecji i Danii.<\/p>\n\n\n\n Orientacyjne liczby zasob\u00f3w bursztynu ba\u0142tyckiego, czyli sukcynitu, na ca\u0142ym terenie jedynej w \u015bwiecie bursztynodajnej prowincji ba\u0142tycko-dnieprowskiej mo\u017cna – z zastrze\u017ceniem znacznego odchylenia od reali\u00f3w, ale w oparciu dotychczasowe badania geologiczne – zestawi\u0107 jak nast\u0119puje:<\/p>\n\n\n\n Polska 901.348 ton Legalne wydobycie bursztynu na Sambi w pierwszych sze\u015bciu latach XXI wieku wynios\u0142o \u0142\u0105cznie 1.268 ton, co daje \u015bredni\u0105 211 ton rocznie. W poszczeg\u00f3lnych latach wydobycie kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n\n\n\n 2001<\/strong> – 276 ton Na Ukrainie w Klesowie roczne wydobycie w tym samym czasie nie przekracza\u0142o 4 ton rocznie. W Polsce zbi\u00f3r na pla\u017cach i wyp\u0142ukiwanie w delcie Wis\u0142y oraz znaleziska na obszarze polodowcowym wynios\u0142y (optymistycznie licz\u0105c) oko\u0142o 5 ton rocznie. Razem wi\u0119c legalnie wydobywano 220 ton rocznie. Nielegalne wydobycie we wszystkich krajach to oko\u0142o 40 ton.<\/p>\n\n\n\n To naprawd\u0119 znikoma cz\u0119\u015b\u0107 zasob\u00f3w wy\u017cej przedstawionych (a przecie\u017c nie wszystkie zasoby zosta\u0142y ju\u017c odkryte). Rezultaty wydobywcze dogodniej by by\u0142o zapisa\u0107 w promilach a nie w procentach zasob\u00f3w, ale zapis z licznymi zerami w u\u0142amku nie b\u0119dzie tradycyjny: roczne wydobycie wynosi aktualnie 0,001064% znanych zasob\u00f3w bursztynu.<\/p>\n\n\n\n Zdj\u0119cia: Wies\u0142aw Gier\u0142owski<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Znaczenie bursztynu ba\u0142tyckiego dla kultury i cywilizacji jest tak wielkie i trwa\u0142e, \u017ce nie da si\u0119 z nim por\u00f3wna\u0107 rola \u017cadnej innej \u017cywicy kopalnej.<\/p>","protected":false},"featured_media":26917,"parent":0,"menu_order":1,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Pr\u00f3ba oszacowania globalnych zasob\u00f3w bursztynu ba\u0142tyckiego (sukcynitu) - Amber Portal","description":"Znaczenie bursztynu ba\u0142tyckiego dla kultury i cywilizacji jest tak wielkie i trwa\u0142e, \u017ce nie da si\u0119 z nim por\u00f3wna\u0107 rola \u017cadnej innej \u017cywicy kopalnej."}},"tags":[239],"lokalizacja":[],"temat":[224],"class_list":["post-13653","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-archiwalne","temat-raporty-rynku-bursztynu"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/13653","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26917"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13653"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13653"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=13653"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=13653"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} |