W przetw\u00f3rstwie od tysi\u0105cleci dominuje bursztyn ba\u0142tycki (sukcynit) z racji najwi\u0119kszych zasob\u00f3w i skali wydobycia, a przede wszystkim wskutek szczeg\u00f3lnej urody i mo\u017cliwo\u015bci wielu metod obr\u00f3bki oraz szerokiej gamy zastosowa\u0144. W praktyce wraz z sukcynitem poddawane s\u0105 tym samym zabiegom przetw\u00f3rczym inne \u017cywice, wyst\u0119puj\u0105ce wraz z nim w z\u0142o\u017cach i nagromadzeniach, jak na przyk\u0142ad: gedanit, gedano-sukcynit i glessyt. Te \u017cywice klasyfikowane s\u0105 w przetw\u00f3rstwie wed\u0142ug tych samych regu\u0142 co sukcynit. Zupe\u0142nie innym regu\u0142om podlega natomiast klasyfikacja innych \u017cywic kopalnych – czyli w szerokim rozumieniu bursztynu – wydobywanych na obszarach odleg\u0142ych od ba\u0142tycko-dnieprowskiej prowincji geologicznej, tak\u017ce nadaj\u0105cych si\u0119 do wykorzystania jako tworzywo artystyczne lub kamie\u0144 jubilerski.<\/p>\n\n\n\n
Na rynku \u015bwiatowym po ustawowym zakazie wywozu z Republiki Dominika\u0144skiej przesta\u0142 si\u0119 pojawia\u0107 tamtejszy bursztyn, kt\u00f3ry w latach 1970-1985 odgrywa\u0142 pewn\u0105 rol\u0119 w handlu z krajami europejskimi. Bursztyn meksyka\u0144ski wydobywany prymitywnymi metodami nigdy nie pojawi\u0142 si\u0119 w obrocie gospodarczym poza ruchem kolekcjonerskim okaz\u00f3w. Jeszcze mniejsza jest poda\u017c w\u0142oskiego symetytu. Birmit utraci\u0142 znaczenie rynkowe prawie 100 lat temu, a bursztyn z Sarawaku – cho\u0107 wydobywany w ogromnych ilo\u015bciach (2000-5000 ton rocznie) – jest w wi\u0119kszo\u015bci nieatrakcyjny w swym wygl\u0105dzie. Zanik\u0142o zainteresowanie rumenitem – dla przetw\u00f3rstwa, jak r\u00f3wnie\u017c rynku jest on dzi\u015b bez znaczenia. Celowym jest wi\u0119c skupienie uwagi na sukcynicie, a szczeg\u00f3lnie na systemach jego oceny i wykorzystania w gospodarce i sztuce. Systemy te r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 zasadniczo od mineralogicznego opisu wydzielanych rodzaj\u00f3w i odniesione s\u0105 do popytu na rynkach lokalnych i w handlu mi\u0119dzynarodowym.<\/p>\n\n\n\n
Przewa\u017caj\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 aktualnego uzysku surowego bursztynu ba\u0142tyckiego pochodzi z kopal\u0144 odkrywkowych: Primorskiej w osiedlu Jantarnyj na p\u00f3\u0142wyspie Sambia w Obwodzie Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej i ukrai\u0144skiej kopalni odkrywkowej na Wo\u0142yniu ze z\u0142o\u017ca “Pugacz” w Klesowie. W okolicy tych kopal\u0144 trwa od dawna do\u015b\u0107 intensywne nielegalne wydobycie bursztynu z p\u0142ytkich z\u0142\u00f3\u017c. Ma ono bardzo powa\u017cny, a mo\u017ce nawet decyduj\u0105cy wp\u0142yw na ukszta\u0142towanie si\u0119 poda\u017cy i cen surowca na rynku lokalnym i w krajach s\u0105siaduj\u0105cych, szczeg\u00f3lnie w Polsce i Litwie.<\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejsze w dawnych wiekach \u017ar\u00f3d\u0142o bursztynu ba\u0142tyckiego (st\u0105d nazwa), jakim by\u0142o zbieranie na pla\u017cach i wy\u0142awianie z morza straci\u0142o na znaczeniu, jednak\u017ce na wybrze\u017cu ba\u0142tyckim od uj\u015bcia Wis\u0142y a\u017c do granicy litewsko-\u0142otewskiej (przede wszystkim na Mierzei Wi\u015blanej i Kuro\u0144skiej) uzyskuje si\u0119 tym sposobem najlepsze odmiany surowca, a w pomy\u015blnych latach pochodzi st\u0105d do 5% og\u00f3\u0142u uzysku.<\/p>\n\n\n\n
Identyczne w\u0142a\u015bciwo\u015bci z bursztynem po\u0142awianym z morza ma surowiec wyp\u0142ukiwany spod osad\u00f3w na r\u00f3\u017cnych odcinkach polskiego wybrze\u017ca, zalegaj\u0105cy na dawnych pla\u017cach i p\u0142ytkich lagunach. Aktualnie zosta\u0142a wstrzymana legalna eksploatacja tego \u017ar\u00f3d\u0142a surowca ze wzgl\u0119du na rygorystyczne wymogi ochrony \u015brodowiska w Unii Europejskiej i jest on wyp\u0142ukiwany jedynie nielegalnie, a mimo to przynosi uzysk wi\u0119kszy ni\u017c zbieranie na brzegu morskim, tj. 7-8% ca\u0142o\u015bci poda\u017cy.<\/p>\n\n\n\n
Znikome znaczenie gospodarcze ma wykopywanie bursztynu przy okazji rob\u00f3t inwestycyjnych na obszarach polodowcowych. W Polsce pewne ilo\u015bci regularnie pozyskuje si\u0119 z nadk\u0142adu w odkrywkach w\u0119gla brunatnego (przede wszystkim w Be\u0142chatowie). Interesuj\u0105cym zjawiskiem jest znajdowanie w p\u0142ytkich kopalniach kruszyw wielkich bry\u0142, otoczak\u00f3w o charakterystycznej intensywnie czerwonej zwietrzelinie (znanych jest kilka bry\u0142 powy\u017cej 3 kg masy ka\u017cda, niedawno wydobytych). Ponadto od 2007 roku poszukuje si\u0119 i wydobywa bursztyn jest na dzia\u0142kach wydzier\u017cawionych przez miasto Gda\u0144sk.<\/p>\n\n\n\n
Najwi\u0119ksze znaczenie praktyczne ma klasyfikacja ustalana przez przedsi\u0119biorstwo wydobywcze Kaliningradzki Kombinat Bursztynowy SA. w Jantarnym. Firma ta powsta\u0142a z rozdzielenia radzieckiego przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowego (b\u0119d\u0105cego przez 50 lat po wojnie faktycznym monopolist\u0105 na \u015bwiatowym rynku surowca bursztynowego) na cz\u0119\u015b\u0107 wydobywcz\u0105 i przetw\u00f3rcz\u0105 (przetw\u00f3rstwo przej\u0105\u0142 Juwielirprom ZSA).<\/p>\n\n\n\n
Aktualnie po zatopieniu najbardziej wydajnego i rentownego odcinka wydobywczego pod nazw\u0105 Pla\u017cewoj Uczastok wyniki eksploatacyjne spad\u0142y oko\u0142o czterokrotnie w por\u00f3wnaniu z dekad\u0105 lat 1990, co wywo\u0142a\u0142o niedob\u00f3r surowca na rynku globalnym. W efekcie do klasyfikacji handlowej tej firmy wprowadzono gatunki uznawane wcze\u015bniej za odpadowe (nieforemne, warstwowe, porowate wskutek zanieczyszczenia detrytusem i bardzo drobnej granulacji). Utrzymano jednak podstawow\u0105 zasad\u0119 klasyfikacji wed\u0142ug jednostkowej masy bry\u0142ek, z wyj\u0105tkiem frakcji najdrobniejszych, gdzie wa\u017cenie bry\u0142ek by\u0142oby bardzo utrudnione, (obowi\u0105zuje w\u00f3wczas wymiar oczek g\u0119stszych sit w sortowni – 16, 14, 11, 5 i 6 mm). Klasyfikacja jest podstaw\u0105 ustalania cen transakcyjnych, kt\u00f3re jednak mog\u0105 si\u0119 waha\u0107 w zale\u017cno\u015bci od umowy z odbiorc\u0105. Poza klasyfikacj\u0105 handlow\u0105 pozostaj\u0105 bry\u0142ki ci\u0119\u017csze ni\u017c 500 g uznawane za okazy przyrodnicze. Granicami pozosta\u0142ych przedzia\u0142\u00f3w wagowych s\u0105 kolejno gramatury: 300, 200, 100, 50, 20, 10 i 5 gram\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Bry\u0142ki pe\u0142nowarto\u015bciowe pod wzgl\u0119dem przydatno\u015bci do przerobu nazwano surowcem jubilerskim i wyceniono najwy\u017cej. Mniej przydatne, nieforemne lub z zanieczyszczeniami i sp\u0119kaniami okre\u015bla si\u0119 jako “upominkowe” (suwienirnyje) z wycen\u0105 oko\u0142o 30% ni\u017csz\u0105 ni\u017c surowiec jubilerski tej\u017ce granulacji. Dalej mamy “bursztyn ciemny” z upustem 50% i bry\u0142ki warstwowe ta\u0144sze o 70%. Surowiec drobny od wymiaru 16 mm nie jest selekcjonowany wed\u0142ug powy\u017cszych cech jako\u015bciowych. W sumie klasyfikacja obejmuje 32 pozycje.<\/p>\n\n\n\n
Klasyfikacja ukrai\u0144ska<\/strong> nie jest oparta na gramaturze poszczeg\u00f3lnych bry\u0142ek, lecz na ich wymiarze i kszta\u0142tach. Klasyfikacj\u0119 ustanowi\u0142o Pa\u0144stwowe Centrum Gemmologiczne Ukrainy w Kijowie. Ustala ona 5 podstawowych wymiar\u00f3w: Najwy\u017cej ceniona jest forma bliska regularnej, powierzchnia g\u0142adka bez garb\u00f3w i zag\u0142\u0119bie\u0144, przy proporcji wymiaru najmniejszego (grubo\u015bci lub szeroko\u015bci) do najwi\u0119kszego nie mniejszej ni\u017c 0,75. Z gamy kolor\u00f3w najwy\u017cej cenione s\u0105: zabarwienia w bursztynie przezroczystym – czerwony, zielonkawo-cytrynowy, b\u0142\u0119kitno-zielonkawo-\u017c\u00f3\u0142ty; w prze\u015bwiecaj\u0105cym – zielonkawo-cytrynowy; ponadto nieprzezroczysty bia\u0142y z odcieniem zielonym lub b\u0142\u0119kitnym. Najni\u017csz\u0105 ocen\u0119 maj\u0105: formy bardzo nieregularne, z\u0142o\u017cone, przypadkowe, wykrzywione. Struktura warstwowa. Powierzchnia sp\u0119kana lub porowata. G\u0142\u0119bokie szczeliny lub wygarbienia i otwory. Proporcja wymiaru najmniejszego do najwi\u0119kszego poni\u017cej 0,15. Bursztyn przezroczysty z zanieczyszczeniami, p\u00f3\u0142przejrzysty lub nieprzezroczysty szaro-brunatny, szary lub ciemny, mocno zanieczyszczony du\u017c\u0105 liczb\u0105 inkluzji r\u00f3\u017cnych rozmiar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Klasyfikacja ukrai\u0144ska – cho\u0107 trudna w praktycznym zastosowaniu – wnosi bardzo trafne elementy oceny jako\u015bciowej surowca. Nie ma jednak wp\u0142ywu praktycznego na selekcj\u0119 i ceny w handlu, bowiem Ukraina nie prowadzi sprzeda\u017cy eksportowej.<\/p>\n\n\n\n W Polsce klasyfikacja gatunk\u00f3w surowca oparta jest na zaleceniach Komisji Rzeczoznawc\u00f3w Mi\u0119dzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynnik\u00f3w w Gda\u0144sku. Obejmuje ona 11 kategorii bursztynu o przydatno\u015bci jubilerskiej, uszeregowanych wed\u0142ug jednostkowej masy bry\u0142ek. Poza klasyfikacj\u0105, jako okazy przyrodnicze, traktuje si\u0119 bry\u0142y ponad 1000 gram\u00f3w. Przedzia\u0142 kolejnych kategorii handlowych jest nast\u0119puj\u0105cy: 1000, 500, 300, 200, 100, 60, 40, 10, 5, 1, 0,5 i poni\u017cej 0,5 grama. Wycena notowana w prasie profesjonalnej jako 100% odnosi si\u0119 do surowca uzyskiwanego z morza. Surowiec eksploatowany w kopalniach z Sambii ceniony jest o 10% ni\u017cej, a z Wo\u0142ynia i nagromadze\u0144 polodowcowych o 15% ni\u017cej (z powodu wi\u0119kszego stopnia zwietrzenia).<\/p>\n\n\n\n W polskiej klasyfikacji zamieszczono tak\u017ce dwie kategorie jako\u015bciowe niezale\u017cne od masy bry\u0142ek: warstwowe i ze znacznymi zanieczyszczeniami organicznymi.<\/p>\n\n\n\n Klasyfikacja okre\u015bla proporcje warto\u015bci du\u017cych i ma\u0142ych bry\u0142ek. Za podstawow\u0105 kategori\u0119 przyj\u0119to bry\u0142ki o masie 1-5 g najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105ce na rynku. W por\u00f3wnaniu z nimi bry\u0142y o masie ponad 200 g s\u0105 dro\u017csze 10 razy, a ponad 500 g oko\u0142o 18 razy. Stosuje si\u0119 du\u017ce upusty za wady surowca podobne do opisanych jako najmniej cenne w klasyfikacji ukrai\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n Bursztynnicy litewscy<\/strong> stosuj\u0105 w zasadzie rosyjsk\u0105 klasyfikacj\u0119 surowca, co wynika zar\u00f3wno z bliskiego s\u0105siedztwa z Obwodem Kaliningradzkim Rosji, jak i funkcjonowania w Druskiennikach przez wiele lat filii Kaliningradzkiego Kombinatu Bursztynowego.<\/p>\n\n\n\n Formalnie rzecz bior\u0105c najsurowsze rygory prawne w dziedzinie klasyfikacji bursztynu istniej\u0105 w Republice Federalnej Niemiec<\/strong>. Ustaw\u0105 Bundestagu z dnia 9 marca 1974 r. potwierdzono tam (a nawet znacznie podwy\u017cszono: do 10 000 DM grzywny) karn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za fa\u0142szowanie bursztynu lub sprzeda\u017c imitacji jako prawdziwego bursztynu, kt\u00f3r\u0105 uchwali\u0142 Reichstag jeszcze w roku 1933. Wydaje si\u0119 jednak, i\u017c przepis ten jest martwy i na rynku niemieckim sprzeda\u017c imitacji (na przyk\u0142ad z kopali) jako bursztynu ma wyj\u0105tkowo du\u017cy udzia\u0142. Przy imporcie wi\u0119kszo\u015b\u0107 firm niemieckich nie wymaga dostatecznego udokumentowania autentyczno\u015bci bursztynu.<\/p>\n\n\n\n Nielegalne wydobycie bursztynu z p\u0142ytkich z\u0142\u00f3\u017c na Sambii, wci\u0105\u017c zwalczane przez w\u0142adze z pozorn\u0105 energi\u0105, nie maleje, a nawet przypuszczalnie rozwija si\u0119 stale, zar\u00f3wno na potrzeby licznych firm prywatnych zajmuj\u0105cych si\u0119 przetw\u00f3rstwem bursztynu na miejscu, jak i w celu wywozu do pobliskich centr\u00f3w przetw\u00f3rstwa w Polsce i Litwie. Przez ostatnich kilkana\u015bcie lat rosyjscy kopacze i po\u015brednicy lepiej ni\u017c Kaliningradzki Kombinat Bursztynowy dostosowuj\u0105 przywo\u017cony pod przykrywk\u0105 masowego ruchu turystycznego surowiec do potrzeb przetw\u00f3rstwa. Ka\u017cdy bursztynnik zna takie polsko-rosyjskie okre\u015blenia jak: Bardzo rzadko przemyca si\u0119 z Sambii materia\u0142 nieselekcjonowany. Cz\u0119sto natomiast tak zwane “zagatowki”, czyli prefabrykaty: okorowane, ociosane lub opi\u0142owane. Liczba znanych nauce \u017cywic kopalnych stale ro\u015bnie i wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych autor\u00f3w kszta\u0142tuje si\u0119 w granicach 100-120, w zale\u017cno\u015bci od uznania konkretnych \u017cywic za samodzielne wykreowane rodzaje. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie ma znaczenia gospodarczego wobec nieprzydatno\u015bci do przetw\u00f3rstwa lub wyst\u0119powania w przyrodzie w znikomej ilo\u015bci.<\/p>","protected":false},"featured_media":26941,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Wydobycie i klasyfikacja surowca bursztynowego - Amber Portal","description":"Liczba znanych nauce \u017cywic kopalnych stale ro\u015bnie i wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych autor\u00f3w kszta\u0142tuje si\u0119 w granicach 100-120, w zale\u017cno\u015bci od uznania konkretnych \u017cywic za samo"}},"tags":[239],"lokalizacja":[],"temat":[223],"class_list":["post-13633","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-archiwalne","temat-bursztyn-baltycki"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/13633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26941"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13633"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=13633"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=13633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
1.<\/strong> unikalne bry\u0142ki: powy\u017cej 100 mm d\u0142ugo\u015bci
2.<\/strong> wielkie bry\u0142ki: powy\u017cej 50 mm d\u0142ugo\u015bci
3.<\/strong> \u015brednie bry\u0142ki: powy\u017cej 25 mm d\u0142ugo\u015bci
4.<\/strong> ma\u0142e bry\u0142ki: powy\u017cej 10 mm d\u0142ugo\u015bci
5.<\/strong> drobne ziarna: mniejsze ni\u017c 10 mm
W sumie jednak tabela klasyfikacyjna obejmuje 81 pozycji, bowiem wszystkie bry\u0142ki o wymiarze wi\u0119kszym ni\u017c 10 mm dziel\u0105 si\u0119 na 4 rodzaje kszta\u0142t\u00f3w, a dalszy podzia\u0142 na 4 kolory, co daje 16 r\u00f3\u017cnych kwalifikacji w ka\u017cdym wymiarze podstawowym.<\/p>\n\n\n\nKlasyfikacja polska<\/h2>\n\n\n\n
Niemiecka ustawa sprecyzowa\u0142a nast\u0119puj\u0105ce zasady:
\u00a7 1
S\u0142owem bursztyn albo innym s\u0142owem z\u0142o\u017conym, w kt\u00f3rego sk\u0142ad wchodzi s\u0142owo bursztyn lub znakiem towarowym ze s\u0142owem bursztyn, mo\u017ce by\u0107 w obrocie handlowym okre\u015blony tylko bursztyn naturalny albo wyr\u00f3b z naturalnego bursztynu bez dodatk\u00f3w imituj\u0105cych.
\u00a7 2
Do okre\u015blenia surowca jako bursztynu ma prawo tylko pierwszy sprzedawca; do oznaczenia wyrobu jako bursztynowego uprawniony jest tylko wytw\u00f3rca. Oznaczaj\u0105cy musi do\u0142\u0105czy\u0107 dok\u0142adne dane: swoje nazwisko, oznaczenie firmy albo znaku zarejestrowanego wyrobu.
\u00a7 3
Niezgodnie z przepisami post\u0119puje kto umy\u015blnie nie stosuje si\u0119 lub stosuje si\u0119 niedbale do przepis\u00f3w paragraf\u00f3w 1 i 2. Post\u0119powanie sprzeczne z tymi przepisami mo\u017ce by\u0107 ukarane grzywn\u0105 do 10 000 DM.<\/em><\/p>\n\n\n\nNielegalne wydobycie, przemyt i handel w szarej strefie<\/h2>\n\n\n\n
– p\u0142astina – p\u0142ytki
– pier\u015bniowka – materia\u0142 na oczka do pier\u015bcionk\u00f3w
– busawik – na paciorki naszyjnik\u00f3w (po rosyjsku naszyjnik = busy).<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wnie masowy przyw\u00f3z do Polski istnieje z Ukrainy. Tu jednak ma miejsce jedynie odrzucenie bursztynu nieprzydatnego, a pozosta\u0142y przywozi si\u0119 w mieszance specyficznej dla miejsca wydobycia. Bywaj\u0105 w tej mieszance bry\u0142y znacznie wi\u0119ksze ni\u017c 1000 gram\u00f3w, a w roku 2005 zdarzy\u0142a si\u0119 nawet rekordowa sze\u015bciokilowa.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"