Do u\u017cytecznych \u017cywic kopalnych, czyli w szerokim poj\u0119ciu bursztynu, nie zalicza si\u0119 \u017cywic subfosylnych, zwanych popularnie kopalami (cho\u0107 polskie brzmienie tej nazwy sugeruje zwi\u0105zek z kopaniem), bo w istocie nazwa ta wywodzi si\u0119 od india\u0144skiego okre\u015blenia copall, oznaczaj\u0105cego soki drzew. Nie uznaje si\u0119 te\u017c za kopalne utwardzonych \u017cywic wsp\u00f3\u0142czesnych.<\/p>\n\n\n\n
Zar\u00f3wno kopale, jak i \u017cywice wsp\u00f3\u0142czesne od dawna s\u0105 wykorzystywane do wytwarzania namiastek bursztynu, prawie zawsze surogat\u00f3w sukcynitu, czyli bursztynu ba\u0142tyckiego – patrz przegl\u0105d metod.<\/p>\n\n\n\n
Od pocz\u0105tku XXI wieku, kiedy na rynku powsta\u0142 niedob\u00f3r naturalnego bursztynu ba\u0142tyckiego, wytwarzanie jego namiastek z kopali, przy u\u017cyciu autoklaw\u00f3w (piec\u00f3w wype\u0142nionych gazem oboj\u0119tnym pod wysokim ci\u015bnieniem) przybra\u0142o charakter masowy. Kopal wielokrotnie pra\u017cony w rozmaitych temperaturach i zmieniaj\u0105cej si\u0119 mieszaninie gaz\u00f3w staje si\u0119 \u0142udz\u0105co podobny do bursztynu poprawianego termicznie, tak pod wzgl\u0119dem wygl\u0105du, jak i zapachu oraz twardo\u015bci i odporno\u015bci na rozpuszczalniki. St\u0105d wywodz\u0105 si\u0119 pr\u00f3by wprowadzenia go na rynek, przede wszystkim w postaci falsyfikat\u00f3w kamieni jubilerskich z bursztynu. Kopal po termicznych modyfikacjach nie staje si\u0119 uzupe\u0142nieniem rynku bursztynowego, lecz zagro\u017ceniem wskutek obaw odbiorc\u00f3w co do autentyczno\u015bci materia\u0142u prawdziwego. Wyroby z utwardzonego kopalu po kilkunastu latach \u0142uszcz\u0105 si\u0119 na powierzchni (powstaje efekt tzw. “\u0142upie\u017cu”).<\/p>\n\n\n\n
Kryteriami powodzenia \u017cywic kopalnych na globalnym rynku pozostaj\u0105:<\/p>\n\n\n\n
Granica wieku rozdzielaj\u0105ca og\u00f3\u0142 \u017cywic kopalnych (w szerokim poj\u0119ciu bursztyn\u00f3w) i kopali jest umowna i najcz\u0119\u015bciej okre\u015bla si\u0119 j\u0105 na 1 milion lat. Wiek \u017cywic praktycznie u\u017cytecznych w jubilerstwie jest znacznie d\u0142u\u017cszy od tej granicy i z regu\u0142y przekracza kilkana\u015bcie milion\u00f3w lat, a najcz\u0119\u015bciej oscyluje mi\u0119dzy 40 a 50 milion\u00f3w lat.<\/p>\n\n\n\n
Na cechy jako\u015bciowe \u017cywic mia\u0142a wp\u0142yw obecno\u015b\u0107 wody morskiej we wczesnym etapie fosylizacji. Wyj\u0105tkowe dobre w\u0142a\u015bciwo\u015bci sukcynitu powsta\u0142y mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki przemieszczeniu si\u0119 rzekami \u017cywicznych pni z l\u0105du do wielkiej delty w eoce\u0144skim morzu, zwanej dzi\u015b Delt\u0105 Gda\u0144sk\u0105. Z\u0142o\u017ca utworzone w tej delcie nadal zawieraj\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015bwiatowych zasob\u00f3w bursztynu, u\u017cytecznych dla cel\u00f3w artystycznych, cho\u0107 znaczna cz\u0119\u015b\u0107 zasob\u00f3w zosta\u0142a przemieszczona przez lodowce na du\u017ce po\u0142acie Europy. W ci\u0105gu ostatnich kilku tysi\u0119cy lat bursztyn z Delty Gda\u0144skiej jest wyp\u0142ukiwany wskutek falowania m\u0142odego Morza Ba\u0142tyckiego i osadzany na jego pla\u017cach. Ta naturalna w\u0119dr\u00f3wka sprzyja powstawaniu najlepszych odmian bursztynu – wyklarowanych i oczyszczonych ze zwietrzeliny powierzchniowej.<\/p>\n\n\n\n
Ba\u0142tyckie pla\u017ce i przybrze\u017cne laguny by\u0142y najwcze\u015bniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em surowca do przetw\u00f3rstwa na miejscu i do dalekosi\u0119\u017cnego handlu, co przyczyni\u0142o si\u0119 do nadana sukcynitowi nazwy “bursztyn ba\u0142tycki”, cho\u0107 w istocie jego powstanie jest zwi\u0105zane z zupe\u0142nie innym morzem, o 40 milion\u00f3w lat starszym.<\/p>\n\n\n\n
\u017bywice kopalne wyst\u0119puj\u0105 we wszystkich cz\u0119\u015bciach \u015bwiata, a liczba ich rodzaj\u00f3w i odmian jest liczona w setkach. Tylko niewielki u\u0142amek tej liczby stanowi\u0105 \u017cywice u\u017cyteczne w przetw\u00f3rstwie. Jeszcze mniej jest miejsc rzeczywistej eksploatacji z\u0142\u00f3\u017c i nagromadze\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Na du\u017c\u0105 skal\u0119 wydobywa si\u0119 jedynie sukcynit (bursztyn ba\u0142tycki) oraz bursztyn z Borneo<\/strong>. Bursztyn ten pochodzi ze stanu Sarawak<\/strong> w p\u00f3\u0142nocnej, malezyjskiej cz\u0119\u015bci wyspy. Wydobywany jest w imponuj\u0105cej masie od dw\u00f3ch do pi\u0119ciu tysi\u0119cy ton rocznie<\/strong> przy okazji eksploatacji kopal\u0144 w\u0119gla brunatnego. Dot\u0105d nie odgrywa jednak znacz\u0105cej roli jako surowiec do wyrobu kamieni jubilerskich, a jako materia\u0142 do tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej (rze\u017abiarskiej) ma jedynie znaczenie lokalne. Wyra\u017anie ust\u0119puje urod\u0105 i podatno\u015bci\u0105 do obr\u00f3bki wszystkim innym \u017cywicom kopalnym aktualnie wykorzystywanym dla podobnych cel\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce rola bursztynu z Borneo na rynku szybko wzro\u015bnie wskutek opracowania nowych technologii poprawiania, analogicznych jak w przypadku kopali. Szerzej ten problem przedstawia w odr\u0119bnym artykule na tym portalu Janusz Fudala, znaj\u0105cy problematyk\u0119 \u017cywic z Wysp Sundajskich i Filipin z autopsji.<\/p>\n\n\n\n Na polskim rynku pojawi\u0142y si\u0119 oferty dostaw bursztynu z Borneo niezbyt jednak atrakcyjne cenowo – 225 USD za 1 kg w partiach nie mniejszych ni\u017c 100 kg . Jako\u015bciow\u0105 zalet\u0105 oferty jest du\u017ca granulacja (20 – 100 g w bry\u0142ce), a wad\u0105 nadmierny 50% udzia\u0142 bry\u0142ek ciemnych z zanieczyszczeniami organicznymi.<\/p>\n\n\n\n Dominuj\u0105c\u0105, a w\u0142a\u015bciwie prawie wy\u0142\u0105czn\u0105, pozycj\u0119 w zaopatrzeniu \u015bwiatowego bursztynnictwa zajmuje bursztyn ba\u0142tycki, czyli sukcynit<\/strong>. Jego udzia\u0142 w rynku waha si\u0119 w ostatnich dziesi\u0119cioleciach w granicach 98 do 99% og\u00f3\u0142u dostaw do przetw\u00f3rstwa.<\/p>\n\n\n\n Pozyskiwany jest przede wszystkim w kopalniach odkrywkowych na zachodnim wybrze\u017cu Sambii (Obw\u00f3d Kaliningradzki Federacji Rosyjskiej, osiedle Jantarnyj) i w kopalniach na pograniczu Wo\u0142ynia i Polesia (Obwody Wo\u0142y\u0144ski i R\u00f3wne\u0144ski Ukrainy).<\/p>\n\n\n\n Nadal, jak od tysi\u0105cleci, zbierany jest na morskich pla\u017cach, szczeg\u00f3lnie po\u0142udniowego Ba\u0142tyku, a w znacz\u0105cych ilo\u015bciach na odcinku od Gda\u0144ska do K\u0142ajpedy. Zmniejszy\u0142 si\u0119 ale nie zanik\u0142 proceder wy\u0142awiania bursztynu z morza w strefie przybrze\u017cnej. Nie powiod\u0142y si\u0119 natomiast pr\u00f3by rosyjskie i polskie w zakresie eksploatacji dna Zatoki Gda\u0144skiej, prowadzone r\u00f3\u017cnymi metodami z du\u017cych jednostek p\u0142ywaj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n Pewne ilo\u015bci bursztynu ba\u0142tyckiego s\u0105 nadal uzyskiwane z nagromadze\u0144 polodowcowych na terenie Polski i kraj\u00f3w s\u0105siaduj\u0105cych, lecz jedynie przy okazji prac polowych i le\u015bnych oraz kopalnictwa innych minera\u0142\u00f3w (na przyk\u0142ad w \u017cwirowniach i z ha\u0142d przy kopalniach w\u0119gla brunatnego). Nie prowadzi si\u0119 obecnie kopal\u0144 na polodowcowych nagromadzeniach bursztynu, jak to mia\u0142o miejsce w wieku XIX. S\u0142ynna Bursztynowa G\u00f3ra, tu\u017c pod Gda\u0144skiem, jest rezerwatem. W puszczy nad Narwi\u0105, gdzie w latach 20. XIX wieku wychodzi\u0142o codziennie do pracy 3 000 kopaczy bursztynu, jedynie sporadycznie i nielegalnie kopi\u0105 bursztyn ludowi tw\u00f3rcy kurpiowscy.<\/p>\n\n\n\n Znacz\u0105ce wyniki przynosi\u0142o wyp\u0142ukiwanie bursztynu hydromonitorami w delcie Wis\u0142y. Najwi\u0119cej (oko\u0142o 150 ton) uzyskano w roku 1972, kiedy dzia\u0142a\u0142o legalnie 14 zespo\u0142\u00f3w wydobywczych, a w sumie z legalnego wyp\u0142ukiwania w okresie 1972-1989 pozyskano 416 ton doskona\u0142ego surowca z kopalnych pla\u017c zag\u0142\u0119bionych \u015brednio 5 metr\u00f3w poni\u017cej obecnej powierzchni grunt\u00f3w. Bursztyn z delty Wis\u0142y cechuje \u015bwietna jako\u015b\u0107, poniewa\u017c przeszed\u0142 on faz\u0119 naturalnego oczyszczenia w toku w\u0119dr\u00f3wki z morza, a obecnie stale zalega w konserwuj\u0105cym \u015brodowisku wodnym. Aktualnie wykorzystywanych jest 6 – 8 koncesji poszukiwawczych i wydobywczych na niewielkie dzia\u0142ki prywatne. Nielegalne wydobycie i rozkradanie urobku kopal\u0144 jest tak\u017ce zasadniczym problemem w Obwodzie Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej. Obw\u00f3d ten ma liczne nieeksploatowane przemys\u0142owo z\u0142o\u017ca, z wychodniami warstwy bursztynodajnej “niebieskiej ziemi” w nadmorskim klifie i rozleg\u0142e obszary, gdzie bursztyn zalega 2- 3 metry pod powierzchni\u0105 gruntu. Na tych obszarach wykopano wiele tysi\u0119cy “bieda-szyb\u00f3w”. Wydobycie z tych miejsc si\u0119ga\u0142o 25% urobku kopal\u0144 przy wi\u0119kszej przydatno\u015bci do przetw\u00f3rstwa wobec porzucania przez kopaczy drobnych, nieu\u017cytecznych frakcji surowca. \u0141\u0105cznie do magazynu kombinatu w Jantarnym trafia\u0142o w latach 90. XX wieku od 600 do 850 ton bursztynu, a rozkradana i nielegalnie pozyskiwana cz\u0119\u015b\u0107 urobku wynosi\u0142a od 100 do 250 ton. Og\u00f3\u0142em z Sambii trafia\u0142o w tym okresie na rynek od 800 do 1100 ton bursztynu rocznie. Wzrasta rola wydobycia na Ukrainie, cho\u0107 uruchomione w roku 1993 na pograniczu Wo\u0142ynia i Polesia pa\u0144stwowe kopalnie odkrywkowe nie wysz\u0142y jeszcze poza faz\u0119 do\u015bwiadczaln\u0105. Ich urobek wynosi zaledwie 3 tony rocznie. Mimo dotkliwego niedoboru zaopatrzenia bursztyn ba\u0142tycki nadal stanowi lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 materia\u0142u, jakim dysponuje \u015bwiatowe bursztynnictwo. Z kopal\u0144 na Sambii i Wo\u0142yniu pochodzi oko\u0142o 140 ton surowca rocznie, z nielegalnego wyp\u0142ukiwania i kopania w Polsce, Rosji i na Ukrainie oko\u0142o 55 ton, ze zbierania na pla\u017cach i z nagromadze\u0144 polodowcowych oko\u0142o 5 ton. Tak wi\u0119c w sumie dysponujemy mas\u0105 200 ton bursztynu ba\u0142tyckiego rocznie<\/strong>. Jak to si\u0119 ma do skali uzysku innych \u017cywic kopalnych?<\/p>\n\n\n\n Wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 wyspy Hispaniola (Haiti) w granicach Republiki Dominika\u0144skiej od dawna jest znana z tego, \u017ce w pasmach g\u00f3rskich – Kordylierach: P\u00f3\u0142nocnej i Wschodniej (mapa) kryje zasoby pi\u0119knej \u017cywicy kopalnej. S\u0105 one trudno dost\u0119pne, gdy\u017c bry\u0142ki \u017cywicy trzeba wydobywa\u0107 na stromych stokach g\u00f3r z twardego piaskowca, a nie z lu\u017anych utwor\u00f3w osadowych jak sukcynit w Europie \u015arodkowej. Bursztyn dominika\u0144ski jest znacznie gorszy w obr\u00f3bce ni\u017c sukcynit: klei si\u0119 przy pi\u0142owaniu na sucho i przy szlifowaniu przy wysokich obrotach tarczy \u015bciernej. Przy energicznym polerowaniu “ci\u0105gnie si\u0119” i trzaska pod powierzchni\u0105. Jednak osobom z odpowiednim do\u015bwiadczeniem udaje si\u0119 opanowa\u0107 techniki szlifowania, rze\u017abienia i polerowania, cho\u0107 blask powierzchni przedmiot\u00f3w pozostaje mniej efektowny ni\u017c w wyrobach z bursztynu ba\u0142tyckiego. Najbardziej poszukiwan\u0105, charakterystyczn\u0105 i cenion\u0105 odmian\u0105 s\u0105 bry\u0142ki z naturaln\u0105 zdolno\u015bci\u0105 fluorescencji w odcieniu niebieskim. Zdolno\u015b\u0107 t\u0119 wyroby gotowe zachowuj\u0105 stosunkowo d\u0142ugo, aczkolwiek – podobnie jak wyroby ze wszystkich innych odmian bursztynu dominika\u0144skiego – wykazuj\u0105 tendencj\u0119 do wytwarzania siateczki sp\u0119ka\u0144 na wypolerowanej powierzchni po oko\u0142o 10 latach, co zak\u0142\u00f3ca efektowno\u015b\u0107 zjawiska fluorescencji. W tomie wydanym w roku 1998 “Dominican amber and its inklusions” miejscowy kolekcjoner Rafael Jie Chang Wu ocenia miesi\u0119czn\u0105 mas\u0119 wyrob\u00f3w z niebiesk\u0105 fluorescencj\u0105 na oko\u0142o 2,5 kg , to jest ca 30 kg rocznie. Bursztyn meksyka\u0144ski pochodzi z najbardziej wysuni\u0119tego na po\u0142udnie tego kraju stanu Chiapas. Jest to teren zamieszka\u0142y przez Indian, kt\u00f3rzy kultywuj\u0105 w pewnym stopniu dawne tradycje Maj\u00f3w. Wydobyciem zajmuje si\u0119 miejscowa ludno\u015b\u0107, kt\u00f3ra nie dopuszcza obcych do z\u0142\u00f3\u017c bursztynu, uznaj\u0105c go za dar bog\u00f3w im tylko przynale\u017cny. Skala wydobycia jest zupe\u0142nie nieznana. Metody pracy wydobywcze s\u0105 identyczne jak w Dominikanie, poniewa\u017c bursztyn w Chiapas zalega w podobnych warunkach geologicznych. W\u0142a\u015bciwo\u015bci bursztynu meksyka\u0144skiego s\u0105 prawie identyczne z dominika\u0144skim, z tym \u017ce jego gama barwna jest ciemniejsza. Co prawda zaczyna si\u0119 podobnie jak w Dominikanie od jasno\u017c\u00f3\u0142tej i jasnozielonkawej, lecz ma du\u017cy udzia\u0142 bry\u0142 w kolorze czerwonym, a nawet p\u0105sowym z charakterystyczn\u0105 zielonaw\u0105 fluorescencj\u0105. Odmiany czerwone powsta\u0142y zapewne wskutek wygrzewania w ska\u0142ach na terenie aktywnym wulkanicznie i sejsmicznie.<\/p>\n\n\n\n Birmit, pochodz\u0105cy z p\u00f3\u0142nocnej Birmy i kraj\u00f3w s\u0105siednich, jako tworzywo artystyczne by\u0142 od dawna popularny w Chinach. Po skolonizowaniu Birmy przez Brytyjczyk\u00f3w wyroby z birmitu dotar\u0142y tak\u017ce do Europy, aczkolwiek nie w skali znacz\u0105cej. Jako wykonane z nieznanego wcze\u015bniej materia\u0142u wzbudzi\u0142y zainteresowanie naukowe. Ju\u017c latach 10. i 20. XIX wieku T.D.A. Cockerell napisa\u0142 szereg prac na temat bry\u0142ek bursztynu birma\u0144skiego, podarowanych p\u00f3\u017aniej londy\u0144skiemu Muzeum Przyrodniczemu. Najwi\u0119ksza bry\u0142a birmitu w zbiorach tego muzeum zosta\u0142a zakupiona w 1860 r. w Kantonie (obecnie Guangzhou) w Chinach.<\/p>\n\n\n\n Birmit jest \u017cywic\u0105 kredow\u0105, bardzo star\u0105, licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 100 milion\u00f3w lat. Jej w\u0142a\u015bciwo\u015bci obr\u00f3bcze i walory wizualne ust\u0119puj\u0105 wyra\u017anie sukcynitowi. Nie mniej jednak na pocz\u0105tku XX wieku prowadzono wydobycie i przetw\u00f3rstwo birmitu na do\u015b\u0107 szerok\u0105 skal\u0119, g\u0142\u00f3wnie do wykorzystania jako materia\u0142u rze\u017abiarskiego (ca 40 ton). Do\u015b\u0107 szybko jednak zosta\u0142 wyparty przez dostawy sukcynitu do Azji z firmy kr\u00f3lewieckiej “Stantien & Becker”. Dlatego nawet rze\u017aby kultowe, na przyk\u0142ad pos\u0105\u017cki Buddy sprzed stu lat s\u0105 najcz\u0119\u015bciej wykonane z bursztynu ba\u0142tyckiego.Dzisiaj oferta sprzeda\u017cy rze\u017ab z birmitu musi by\u0107 ka\u017cdorazowo po\u015bwiadczona indywidualnym \u015bwiadectwem badania, r\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy cechy stylowe i tre\u015b\u0107 wskazuj\u0105 na pochodzenie z Birmy. Brak jest danych o aktualnym wydobyciu birmitu i jego przetw\u00f3rstwie, a tym samym o cenach.<\/p>\n\n\n\n Symetyt jest od czas\u00f3w antycznych i zawsze by\u0142 ceniony bardzo wysoko. W wiekach XVI i XVII jego cen\u0119 okre\u015blano jako r\u00f3wn\u0105 cenie diament\u00f3w. Pochodzi ze z\u0142\u00f3\u017c w centrum Sycylii, sk\u0105d jest wymywany przez g\u00f3rskie rzeki, a szczeg\u00f3lnie Simeto, uchodz\u0105c\u0105 do morza na wschodnim wybrze\u017cu Sycylii w pobli\u017cu Katanii. Od dawna by\u0142 zbierany po gwa\u0142townych ulewach na brzegach tej rzeki a szczeg\u00f3lnie na mierzei przy jej uj\u015bciu. Zbi\u00f3r symetytu by\u0142 jednak znikomy i nigdy nie pokrywa\u0142 potrzeb cho\u0107by tylko bogatych kolekcjoner\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Sycylijscy wytw\u00f3rcy ozd\u00f3b importowali sukcynit, kt\u00f3ry, jak wiadomo, daje si\u0119 spreparowa\u0107 na charakterystyczny dla symetytu kolor czerwonego wina falerne\u0144skiego. Bursztyn ten wyst\u0119puje na wszystkich g\u0142\u00f3wnych wyspach Japonii, od Hokkaido na p\u00f3\u0142nocy do Kusiu na po\u0142udniu, na dystansie ponad 2 800 km . Od dawna g\u0142\u00f3wnym, a obecnie jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em wydobycia, jest kopalnia w Kudzi na wybrze\u017cu Pacyfiku w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci wyspy Honsiu. Japonia jest obecnie jednym z nielicznych kraj\u00f3w, gdzie odbywa si\u0119 przemys\u0142owe przetw\u00f3rstwo bursztynu, zdominowane przez sp\u00f3\u0142k\u0119 akcyjn\u0105 Belouna. Sp\u00f3\u0142ka ta ze wzgl\u0119d\u00f3w ekonomicznych (wysoki koszt rob\u00f3t w ska\u0142ach) bardzo ograniczy\u0142a eksploatacj\u0119 z\u0142\u00f3\u017c na stokach g\u00f3ry Kudzi. Surowiec z tego \u017ar\u00f3d\u0142a zu\u017cywa w ca\u0142o\u015bci do w\u0142asnego przetw\u00f3rstwa i nie oferuje go na eksport. Bursztyn miejscowy zaspokaja jedynie 10% potrzeb przetw\u00f3rczych Belouny, a w\u0142a\u015bciwa gospodarka oparta jest o dostawy sukcynitu z kopalni w Jantarnym na Sambii w ilo\u015bci 2-3 tony rocznie. Cedaryt jest jedn\u0105 ze starszych \u017cywic kopalnych, ale na rynku zupe\u0142n\u0105 nowo\u015bci\u0105. Do niedawna opisywany by\u0142 jako nieprzydatny do przetw\u00f3rstwa. W samej rzeczy jego podatno\u015b\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby obr\u00f3bki (pi\u0142owanie, szlifowanie, frezowanie, toczenie i polerowanie) dor\u00f3wnuje sukcynitowi. Cech\u0105 ujemn\u0105 jest drobna granulacja bry\u0142ek i okruch\u00f3w zbieranych na brzegach jezior i rzek w kanadyjskiej prowincji Manitoba i stanie Winnipeg w USA. Nie prowadzi si\u0119 dot\u0105d wydobycia z podziemnych nagromadze\u0144 i z racji nik\u0142ej poda\u017cy cedaryt nie ma jeszcze znaczenia rynkowego ani powszechnie akceptowanej ceny. Jest to jednak materia\u0142 przysz\u0142o\u015bci. Nazw\u0119 sw\u0105 zawdzi\u0119cza wyst\u0119powaniu nad jeziorem Cedar w Manitobie.<\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz \u017cywic kopalnych przedstawionych powy\u017cej istnie ca\u0142y szereg innych, kt\u00f3re tak\u017ce zu\u017cywane s\u0105 w produkcji jubilerskiej lub artystycznej. Dzisiaj w dobie powszechnej praktyki pra\u017cenia sukcynitu z kopal\u0144 w celu wyklarowania i ujednolicenia materia\u0142u do przetw\u00f3rstwa do autoklaw\u00f3w trafiaj\u0105 nierozpoznane \u017cywice towarzysz\u0105ce sukcynitowi w z\u0142o\u017cach, a s\u0105 to przede wszystkim: sukcyno-gedanit, gedanit, glessyt i inne. Nie maj\u0105 one wskutek tego osobnej pozycji w towaroznawstwie. Warto jednak zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, i\u017c ich warto\u015b\u0107 naukowa jest znaczna i zas\u0142uguj\u0105ca na odpowiednie wyczulenie przy selekcji urobku kopa\u0144, jak przy zakwalifikowaniu do operacji przetw\u00f3rczych, a szczeg\u00f3lnie pra\u017cenia w autoklawach wywo\u0142uj\u0105cego nieodwracalne zmiany.<\/p>\n\n\n\n Na rynku wsp\u00f3\u0142czesnym nie oferuje si\u0119 wyrob\u00f3w z rumenitu, cho\u0107 jeszcze przed stu laty ta pi\u0119kna \u017cywica kopalna, wyst\u0119puj\u0105ca nie tylko w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Karpat (przetwarzana na ozdoby w kilku regionach Rumuni) by\u0142a do\u015b\u0107 modna. Rumenit wyst\u0119puje w wielu odleg\u0142ych od siebie miejscach, na przyk\u0142ad w Azerbejd\u017canie i na Sachalinie, i ma szanse powr\u00f3ci\u0107 kiedy\u015b do \u0142ask odbiorc\u00f3w. Podobnie zreszt\u0105 jak inne ciekawe a obecnie zaniedbane \u017cywice kopalne.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" U\u017cyteczno\u015b\u0107 \u017cywic kopalnych jest tym opracowaniu oceniana z punktu widzenia przydatno\u015bci dla cel\u00f3w wytwarzania kamieni jubilerskich oraz tworzenia dzie\u0142 sztuki i przedmiot\u00f3w dekoracyjnych. Pomijane s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania \u017cywic w przetw\u00f3rstwie chemicznym lub jako surowc\u00f3w energetycznych.<\/p>","protected":false},"featured_media":26937,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"U\u017cyteczne \u017cywice kopalne - Amber Portal","description":"U\u017cyteczno\u015b\u0107 \u017cywic kopalnych jest tym opracowaniu oceniana z punktu widzenia przydatno\u015bci dla cel\u00f3w wytwarzania kamieni jubilerskich oraz tworzenia dzie\u0142 sztuki"}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[223],"class_list":["post-13630","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-bursztyn-baltycki"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/13630","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26937"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13630"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13630"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=13630"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=13630"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Opr\u00f3cz tych dw\u00f3ch \u017cywic przedstawiamy jeszcze kilka innych pojawiaj\u0105cych si\u0119 na rynku w niewielkich ilo\u015bciach lub takich jak birmit, kt\u00f3ry sto lat temu by\u0142 popularny, lecz straci\u0142 na znaczeniu. Wyroby z nich, cho\u0107 rzadko, pojawiaj\u0105 si\u0119 jednak na rynku, a wi\u0119c nie mog\u0105 by\u0107 ca\u0142kowicie pomini\u0119te.<\/p>\n\n\n\nBursztyn z Borneo<\/h3>\n\n\n\n
Bursztyn ba\u0142tycki (sukcynit)<\/h3>\n\n\n\n
Wyp\u0142ukiwanie bursztynu w delcie Wis\u0142y<\/h3>\n\n\n\n
Niestety wi\u0119kszo\u015b\u0107 bursztynu z delty Wis\u0142y wydobywana jest nielegalnie (w okresie 1970-2006 w ilo\u015bci ca 600 ton), a to z racji skomplikowanych procedur prawnych i wysokich op\u0142at za korzystanie ze \u015brodowiska oraz op\u0142at dzier\u017cawnych dzia\u0142ek. Dotyczy to szczeg\u00f3lnie obszaru administracyjnego miasta Gda\u0144ska, na kt\u00f3rym utrudnienia proceduralne i konflikt interes\u00f3w pomi\u0119dzy wydobyciem bursztynu a inwestycjami komunikacyjnymi i przemys\u0142owymi od wielu lat nie pozwala legalnie udost\u0119pni\u0107 dobrze znanych nagromadze\u0144 bursztynu.<\/p>\n\n\n\nSambia – podstawowe \u017ar\u00f3d\u0142o sukcynitu<\/h3>\n\n\n\n
Legalnie na Sambii dzia\u0142a\u0142y do niedawna dwie pa\u0144stwowe kopalnie odkrywkowe, obydwie na tym samym z\u0142o\u017cu “Palmnike\u0144skim” w osiedlu Jantarnyj:<\/p>\n\n\n\n\n
Za\u0142amanie dostaw nast\u0105pi\u0142o po roku 2001, kiedy wydajna kopalnia “Pla\u017cowa” zosta\u0142a zatopiona. Aktualnie dzia\u0142a tylko jedna kopalnia “Primorska”, a dostawy z niej s\u0105 sze\u015bciokrotnie mniejsze ni\u017c latach rekordowych. W roku 2005 wydobyto 218 ton, a w roku 2006 tylko 133 tony. Sambia pozostaje jednak nadal podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em surowca bursztynowego w skali globalnej.<\/p>\n\n\n\nRosn\u0105ce znaczenie wydobycia sukcynitu na Ukrainie<\/h3>\n\n\n\n
W tym\u017ce regionie rozwin\u0119\u0142o si\u0119 natomiast gwa\u0142townie wydobycie nielegalne. Jego wielko\u015b\u0107 jest szacowana wg r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 na 10 do 50 ton rocznie. Surowiec z Wo\u0142ynia odznacza si\u0119 korzystn\u0105, du\u017c\u0105 granulacj\u0105, przydatn\u0105 nie tylko w jubilerstwie, lecz tak\u017ce w tworzeniu rze\u017ab i przedmiot\u00f3w dekoracyjnych.
Do ko\u0144ca roku 2006 wydobycie i przetw\u00f3rstwo bursztynu na Ukrainie stanowi\u0142o monopol pa\u0144stwowy. W roku 2007 rz\u0105d Ukrainy zapowiada radykalne zmiany, przede wszystkim wydanie koncesji prywatnym poszukiwaczom na kilkadziesi\u0105t miejsc z nagromadzeniami bursztynu o charakterze nieprzemys\u0142owym (niewielkie dzia\u0142ki, ma\u0142e zasoby). Nagromadzenia te zalegaj\u0105 bardzo p\u0142ytko w strefach na pograniczu Polesia, w miejscach podmok\u0142ych i mog\u0142yby by\u0107 eksploatowane wydajn\u0105 metod\u0105 hydrauliczn\u0105 (jak w delcie Wis\u0142y).
Do kopalni pa\u0144stwowej w Klesowie, na z\u0142o\u017cu “Pugacz” wprowadzono krocz\u0105c\u0105 koparko-zwa\u0142owark\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce zwielokrotni\u0107 wyniki wydobywcze i polepszy\u0107 wyniki ekonomiczne kopalni.<\/p>\n\n\n\nBursztyn dominika\u0144ski<\/h3>\n\n\n\n
Nie istniej\u0105 tu kopalnie w znaczeniu przemys\u0142owym, lecz rozrzucone na znacznych obszarach pojedyncze szyby, szurfy (rowy) i sztolnie, wykuwane r\u0119cznie kilofami i d\u0142utami. Sztolnie s\u0105 niekiedy d\u0142ugimi, ciasnymi tunelami dr\u0105\u017conymi poziomo w g\u0142\u0105b g\u00f3r, nawet na dystans 70 m.
Poszukiwacze, kt\u00f3rych aktualn\u0105 liczb\u0119 ocenia si\u0119 na 3 000, s\u0105 zobowi\u0105zani sprzedawa\u0107 ca\u0142y sw\u00f3j urobek w\u0142a\u015bcicielom teren\u00f3w. Zdarza im si\u0119 uzyska\u0107 kilka kilogram\u00f3w w jednym dniu, ale tak\u017ce bezp\u0142odnie ku\u0107 ska\u0142\u0119 przez szereg tygodni. Dlatego trudno oszacowa\u0107 wielko\u015b\u0107 ca\u0142kowitego rocznego wydobycia. Zapewne w skali roku udaje si\u0119 wydoby\u0107 od jednej do dw\u00f3ch ton surowca przydatnego do obr\u00f3bki.
Obr\u00f3bka musi nast\u0119powa\u0107 na miejscu, bowiem rz\u0105d Republiki Dominika\u0144skiej zakaza\u0142 ju\u017c w roku 1987 wywozu surowego bursztynu. Asortyment wyrob\u00f3w obejmuje r\u00f3\u017cne ozdoby: naszyjniki, bransolety i wisiory oraz bi\u017cuteri\u0119 z udzia\u0142em metali pospolitych i cz\u0119\u015bciowo szlachetnych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyrob\u00f3w sprzedawana jest na miejscu. Produkcja na eksport jest \u015bladowa.<\/p>\n\n\n\n
W dziedzinie stopnia przezroczysto\u015bci bursztyn z Dominikany ma wyra\u017an\u0105 przewag\u0119 nad sukcynitem z kopal\u0144, gdzie przewa\u017caj\u0105 woskowe odmiany nieprzezroczyste. Na Dominikanie mamy w 90% do czynienia z surowcem przezroczystym. Dzi\u0119ki temu nie upowszechni\u0142a si\u0119 tam technologia klarowania termicznego, niszcz\u0105ca bogactwo odmian. Co prawda nasycenie bry\u0142ek kolorem z\u0142ocistym jest zwykle znacznie s\u0142absze w odcieniu cytrynowym, ale z regu\u0142y jest zachowane w naturalnym stanie w gotowych wyrobach. Zdarzaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce bry\u0142ki zabarwione intensywnie: pomara\u0144czowo i miodowo, a\u017c do czerwieni.<\/p>\n\n\n\n
Kamienie jubilerskie z bursztynu dominika\u0144skiego trafiaj\u0105ce na rynek \u015bwiatowy s\u0105 obecnie znacznie dro\u017csze ni\u017c z bursztynu ba\u0142tyckiego. I to nie tylko te z fluorescencj\u0105, lecz tak\u017ce poprawiane termicznie. Cena za 1 gram wynosi w Europie ponad 20 euro, przy 2-3 euro za kamienie z sukcynitu.<\/p>\n\n\n\nBursztyn meksyka\u0144ski<\/h3>\n\n\n\n
Tutejsze wyroby nie trafiaj\u0105 na eksport, a okazy w stanie surowym wywo\u017cone s\u0105 jedynie sporadycznie. Do Europy docieraj\u0105 przewa\u017cnie du\u017ce bry\u0142y nawet o masie jednostkowej do 2 kg . Ich cena jest oko\u0142o 2 razy wy\u017csza ni\u017c takich samych bry\u0142 sukcynitu i dochodzi do 5 euro za 1 gram przy bry\u0142ach wi\u0119kszych 1 000 g.<\/p>\n\n\n\nBirmit – bursztyn z Birmy<\/h3>\n\n\n\n
Symetyt – bursztyn sycylijski<\/h3>\n\n\n\n
Symetyt ma doskona\u0142e w\u0142a\u015bciwo\u015bci obr\u00f3bcze i urod\u0119 nie ust\u0119puj\u0105c\u0105 sukcynitowi, a wyroby z niego s\u0105 trwa\u0142e. Niestety spotykane jedynie w nielicznych muzeach. W kilku odmianach symetytu wyst\u0119puje zjawisko fluorescencji, kt\u00f3re po pewnym czasie ekspozycji okaz\u00f3w i wyrob\u00f3w zanika i w efekcie \u017cywica ta upodabnia si\u0119 do sukcynitu.
W Polsce przez 40 powojennych lat salony “Desy” sprzedawa\u0142y naszyjniki w charakterystycznym kolorze wi\u015bniowym jako wykonane z bursztynu sycylijskiego, a w rzeczy samej z namiastki zwanej galalitem. Proceder ten nie wygas\u0142 jeszcze ca\u0142kowicie.<\/p>\n\n\n\nBursztyn japo\u0144ski<\/h3>\n\n\n\n
W latach 1937 i 1938 wydobywano w Kudzi po 13 ton bursztynu. Z okresu mi\u0119dzywojennego zachowa\u0142y si\u0119 dwie wielkie bry\u0142y: o masie 19,875 kg i 16 kg . Zachowa\u0142y si\u0119 zapiski o wydobyciu w roku 1905 ogromnych bry\u0142 o masie 45 kg i 60 kg , lecz same bry\u0142y zagin\u0119\u0142y.
Gama barwna bursztynu japo\u0144skiego zawiera liczne odmiany od zielonego do czarnego. Wyst\u0119puj\u0105 te\u017c odmiany pasiaste na podobie\u0144stwo agatu. Bursztyn japo\u0144ski wydziela specyficzny zapach, podobny do kamfory. Od wiek\u00f3w by\u0142 i jest obecnie wykorzystywany do wytwarzania ozd\u00f3b stroju i cia\u0142a, jak r\u00f3wnie\u017c przedmiot\u00f3w kultowych.<\/p>\n\n\n\n
Wyroby japo\u0144skie z sukcynitu i bursztynu z Kudzi s\u0105 sprzedawane prawie wy\u0142\u0105cznie na rynku krajowym i do niego s\u0105 dostosowane pod wzgl\u0119dem funkcji i wzornictwa. Jedynym zagranicznym miejscem sprzeda\u017cy jest galeria w Pa\u0142acu Katarzyny w Carskim Siole, na zasadzie rewan\u017cu za dostawy surowca z Rosji.<\/p>\n\n\n\nCedaryt<\/h3>\n\n\n\n
U\u017cyteczne \u017cywice kopalne ma\u0142o znane lub o znaczeniu lokalnym<\/h3>\n\n\n\n