{"id":13629,"date":"2009-07-14T12:03:02","date_gmt":"2009-07-14T10:03:02","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.amber.com.pl\/bursztyn-w-magii-i-lecznictwie\/"},"modified":"2025-11-09T20:08:03","modified_gmt":"2025-11-09T19:08:03","slug":"bursztyn-w-magii-i-lecznictwie","status":"publish","type":"bursztyn","link":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/bursztyn\/bursztyn-w-magii-i-lecznictwie\/","title":{"rendered":"Bursztyn w magii i lecznictwie"},"content":{"rendered":"

Pradzieje i staro\u017cytno\u015b\u0107<\/h2>\n\n\n\n

Zachowane do dzi\u015b bursztynowe wisiorki z epoki kamienia interpretuje si\u0119 jako amulety stosowane w magii \u0142owieckiej przez prehistorycznych mieszka\u0144c\u00f3w ziem nadba\u0142tyckich. Najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105 one w formie p\u0142ytek lub okr\u0105g\u0142ych tarczek z ornamentami geometrycznymi, naci\u0119ciami w formie zygzak\u00f3w i kropek, czasem ze stylizowanymi wyobra\u017ceniami ludzi i zwierz\u0105t, a tak\u017ce w postaci zoomorficznych i antropomorficznych figurek. Tajemnicze i niewyt\u0142umaczalne w\u0142a\u015bciwo\u015bci bursztynu, a zw\u0142aszcza moc przyci\u0105gania, musia\u0142y wywo\u0142ywa\u0107 l\u0119k i podziw cz\u0142owieka pierwotnego. Nic dziwnego, \u017ce tak niezwyk\u0142emu kamieniowi zacz\u0119to przypisywa\u0107 magiczne w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Wierzono zapewne, \u017ce zabranie ze sob\u0105 na polowanie bursztynowej zawieszki lub figurki w kszta\u0142cie zwierz\u0119cia przyci\u0105gnie do my\u015bliwych prawdziwe zwierz\u0119ta, zapewni wi\u0119c udane \u0142owy, a tym samym przetrwanie. Okr\u0105g\u0142e tarczki z motywem krzy\u017cowo przecinaj\u0105cych si\u0119 punkt\u00f3w interpretowane s\u0105 jako amulety wyra\u017caj\u0105ce kult s\u0142o\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n

W okresie neolitu spotyka si\u0119 bursztynowe ofiary zak\u0142adzinowe pod domami, jako zabezpieczenie ich mieszka\u0144c\u00f3w przed wszelakimi nieszcz\u0119\u015bciami. Tego rodzaju znaleziska spotyka si\u0119 najcz\u0119\u015bciej na terenie dzisiejszej Danii.<\/p>\n\n\n\n

W staro\u017cytnym Rzymie bursztyn by\u0142 popularny jako materia\u0142 zdobniczy, przypisywano mu tak\u017ce moc ochronn\u0105. Najlepiej wykazuje to \u015bwiadectwo z epoki \u2013 s\u0142owa Pliniusza Starszego zawarte w jego “Historia Naturalis” <\/em> (ks. XXXVII) z I wieku n.e. Sam autor, cho\u0107 nastawiony do bursztynu do\u015b\u0107 sceptycznie, przekazuje jednak opinie o tym materiale panuj\u0105ce w\u015br\u00f3d jemu wsp\u00f3\u0142czesnych, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d kobiet, kt\u00f3re “nosz\u0105 naszyjniki z bursztynu przede wszystkim jako ozdob\u0119, ale i jako lekarstwo; wierz\u0105, \u017ce zapobiega on zapaleniu migda\u0142\u00f3w i b\u00f3lom gard\u0142a, \/.\/ jako nap\u00f3j lub amulet \/bursztyn\/ pomaga wszystkim, niezale\u017cnie od wieku, przy napadach sza\u0142u i trudno\u015bciach z oddawaniem moczu. Zawieszony na szyi ma leczy\u0107 gor\u0105czk\u0119 i choroby, utarty z miodem i olejkiem r\u00f3\u017canym pomaga przy dolegliwo\u015bciach uszu, a z miodem attyckim leczy r\u00f3wnie\u017c os\u0142abienie wzroku. Zmielony na m\u0105k\u0119 lub pity z wonn\u0105 \u017cywic\u0105 przeciwdzia\u0142a tak\u017ce dolegliwo\u015bciom \u017co\u0142\u0105dkowym.\/.\/ Pomaga dzieciom, kt\u00f3re nosz\u0105 go przywi\u0105zany jako amulet”.<\/p>\n\n\n\n

\u015aredniowiecze<\/h2>\n\n\n\n
\"bursztyn_lecznictwo_1\"<\/figure>\n\n\n\n

Te opinie o ochronnej i leczniczej mocy bursztynu wykszta\u0142cone w spo\u0142ecze\u0144stwach pierwotnych i staro\u017cytnych przetrwa\u0142y ca\u0142e tysi\u0105clecia. \u015aredniowieczna medycyna przej\u0119\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 przekona\u0144 o pozytywnym oddzia\u0142ywaniu bursztynu i doda\u0142a swoje w\u0142asne zalecenia. \u015aw. Hildegarda z Bingen (1098-1178), przeorysza tamtejszego klasztoru benedyktynek, znana niemiecka mistyczka i poetka, zaleca\u0142a spo\u017cywanie bursztynu w formie nalewki na piwie, winie lub wodzie przy b\u00f3lach brzucha, a na mleku przy chorobach p\u0119cherza. Sproszkowany bursztyn z winem mia\u0142 te\u017c chroni\u0107 przed “czarn\u0105 \u015bmierci\u0105”. Dominikanin Albert Wielki, XIII-wieczny teolog i filozof, zalicza\u0142 bursztyn do sze\u015bciu lek\u00f3w najwy\u017cszej skuteczno\u015bci. Mia\u0142 te\u017c pono\u0107 by\u0107 miernikiem cnoty dziewiczej \u2013 “gdy bowiem cnota jest stracona, panna napiwszy si\u0119 odwaru bursztynowego natychmiast z uryn\u0105 odda\u0107 go musi” (z opracowania J. Haczewskiego, O bursztynie <\/em>,1838). Lekarze arabscy, ciesz\u0105cy si\u0119 wielk\u0105 estym\u0105 w \u015bredniowiecznej medycynie, polecali bursztyn na wiele chor\u00f3b, m.in. przy biegunce i krwotokach (Awicenna, al Razi), a uczony arabski al Biruni podkre\u015bla\u0142 magiczn\u0105 i ochronn\u0105 moc bursztynu, twierdz\u0105c, \u017ce “odpiera szkod\u0119 wyrz\u0105dzon\u0105 przez patrz\u0105cego z\u0142ym okiem”.<\/p>\n\n\n\n

Krzy\u017cacy, opanowawszy “bursztynowe wybrze\u017ce”, czerpali olbrzymie zyski z handlu bursztynem, ale szczeg\u00f3lnie cenili odmian\u0119 bia\u0142\u0105, kt\u00f3rej przypisywano wyj\u0105tkowe w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze. Z \u017cyczeniem, “aby ten dobry kamie\u0144 wyp\u0119dzi\u0142 tamte z\u0142e” ksi\u0105\u017c\u0119 pruski Albrecht Hohenzollern przes\u0142a\u0142 Marcinowi Lutrowi bry\u0142k\u0119 bia\u0142ego bursztynu na kamienie \u017c\u00f3\u0142ciowe. Nadworny lekarz ksi\u0119cia Andreas Aurifaber w rozprawie naukowej na temat bursztynu (“Succini historia” <\/em>,1551) zamie\u015bci\u0142 46 recept na zastosowanie bursztynu w takich dolegliwo\u015bciach jak np. b\u00f3l z\u0119b\u00f3w, \u017co\u0142\u0105dka, reumatyzm, arytmia serca. R\u00f3wnie\u017c Miko\u0142aj Kopernik ordynowa\u0142 bursztynowy proszek na dolegliwo\u015bci sercowe. W bibliotece uniwersytetu w Uppsali (Szwecja) zachowa\u0142a si\u0119 oryginalna recepta skre\u015blona r\u0119k\u0105 wielkiego astronoma i lekarza zawieraj\u0105ca opr\u00f3cz bursztynu zestaw typowych w medycynie tego okresu kamieni szlachetnych (szmaragdy, szafiry, per\u0142y, z\u0142oto, srebro, koral), a tak\u017ce proch hutniczy, r\u00f3g jednoro\u017cca(?), ko\u015b\u0107 s\u0142oniow\u0105 oraz substancje ro\u015blinne.<\/p>\n\n\n\n

Okres nowo\u017cytny<\/h2>\n\n\n\n
\"bursztyn_lecznictwo_2\"<\/figure>\n\n\n\n

XVI-wieczne traktaty medyczne niejednokrotnie przypisuj\u0105 bursztynowi tak\u017ce dzia\u0142anie magiczne; w jednym z nich czytamy: “je\u015bli po\u0142o\u017cysz bursztyn na piersi \u017cony, gdy \u015bpi, on spowoduje, \u017ce ujawni\u0105 si\u0119 wszystkie jej z\u0142e uczynki” (lekarz Cezara Borgii Camillus Leonardus, Speculum Lapidum <\/em>, 1502). Georgius Agricola, s\u0142ynny niemiecki humanista i medyk (1494-1555), opisa\u0142 w swoich rozprawach zio\u0142owe mikstury zawieraj\u0105ce bia\u0142y bursztyn, a polski lekarz i botanik Stefan Falimirz w zielniku “O zio\u0142ach i mocy ich” <\/em> chwali bursztyn za to, \u017ce potrafi “serca uwesela\u0107, kordiak\u0119 (melancholi\u0119 \u2013 przyp. aut.) oddala\u0107 i duchy posiera\u0107”. Poradniki medyczne zaleca\u0142y noszenie bursztynu przy sobie, najlepiej “w pier\u015bcionku na ma\u0142ym palcu lewej r\u0119ki, bo jest w tym wielka skuteczno\u015b\u0107 i moc” (J. Harrington, School of Salerne, 1624), a tak\u017ce okadzanie bursztynowym dymem miejsc dotkni\u0119tych epidemi\u0105 d\u017cumy. \u0179r\u00f3d\u0142a z ko\u0144ca XVII wieku odnotowuj\u0105 znamienny fakt, \u017ce w czasie fali zarazy w miastach nadba\u0142tyckich nie zmar\u0142 \u017caden z pracuj\u0105cych tam bursztynnik\u00f3w. Dym ze spalanego bursztynu, jak r\u00f3wnie\u017c bursztyn sproszkowany i za\u017cyty wewn\u0119trznie w formie nalewki mia\u0142y pomaga\u0107 przy leczeniu zapalenia dr\u00f3g oddechowych, \u0142zawieniach oczu, b\u00f3lach g\u0142owy, zaburzeniach snu i konwulsjach, dolegliwo\u015bciach miesi\u0105czkowych, krwotokach i przy porodach. W Chinach stosowano bursztyn ba\u0142tycki zmieszany z opium jako skuteczny \u015brodek uspokajaj\u0105cy, przeciwb\u00f3lowy i przeciwskurczowy.<\/p>\n\n\n\n

W polskiej medycynie ludowej, zw\u0142aszcza na terenie Kurpi\u00f3w, bursztyn by\u0142 bardzo popularnym \u015brodkiem leczniczym, a tak\u017ce strzeg\u0105cym “od uroku”. U\u017cywano go do usuwania zapr\u00f3sze\u0144 z oczu, dawano dzieciom do gryzienia dla z\u0142agodzenia b\u00f3lu podczas z\u0105bkowania; leczono nim reumatyzm, choroby oczu i gard\u0142a, a nawet bezp\u0142odno\u015b\u0107. W XIX wieku sk\u0142ady aptekarskie zaopatrzone by\u0142y w r\u00f3\u017cne bursztynowe balsamy, ma\u015bci i “tynktury”. O “u\u017cytkach lekarskich” z bursztynu wspomina Jan Freyer, lekarz krakowski, autor pierwszej polskiej monografii po\u015bwi\u0119conej tej \u017cywicy ( “O bursztynie”, <\/em>1833 r.). Podaje w niej sposoby przyrz\u0105dzania nalewek oraz wykorzystania w lecznictwie tak\u017ce oleju i kwasu bursztynowego, otrzymywanych w procesie suchej destylacji. Reklamowano r\u00f3wnie\u017c bursztyn jako skuteczny \u015brodek przeciwko negatywnym skutkom palenia tytoniu \u2013 przejawi\u0142o si\u0119 to w masowej produkcji fajek i cygarniczek z bursztynowymi ustnikami.<\/p>\n\n\n\n

Czasy wsp\u00f3\u0142czesne<\/h2>\n\n\n\n

Wiara w dobroczynne dzia\u0142anie bursztynu, poparta wynikami bada\u0144 naukowych, okaza\u0142a si\u0119 uzasadniona. Odkryto, \u017ce kwas bursztynowy dzia\u0142a jak biostymulator \u2013 pobudza system nerwowy, reguluje prac\u0119 nerek i jelit, jest \u015brodkiem przeciwzapalnym i antytoksycznym. Na bazie tego sk\u0142adnika wyrabia si\u0119 ma\u015bci i kremy na dolegliwo\u015bci reumatyczne, astmatyczne, owrzodzenia i podra\u017cnienia sk\u00f3ry oraz na schorzenia oskrzeli, gard\u0142a i tarczycy. Kwas i olej uzyskane z bursztynu wykorzystywane s\u0105 te\u017c przez przemys\u0142 kosmetyczny, gdy\u017c niszcz\u0105 wolne rodniki i bakterie oraz maj\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci dezynfekuj\u0105ce, a tak\u017ce \u0142agodz\u0105ce skutki oparze\u0144 i uk\u0105sze\u0144 owad\u00f3w. Z tych wzgl\u0119d\u00f3w producenci prze\u015bcigaj\u0105 si\u0119 w oferowaniu wci\u0105\u017c nowych pomys\u0142\u00f3w na wykorzystanie bursztynu \u2013 na rynku mo\u017cna dosta\u0107 wype\u0142nione bursztynem materace i poduszki, maty dla zwierz\u0105t, wk\u0142adki do but\u00f3w z bursztynowym mia\u0142em, wsporniki pod plecy i szyj\u0119 dla kierowc\u00f3w, bursztynowe kadzide\u0142ka i wiele innych tego typu przedmiot\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Jak si\u0119 wi\u0119c okazuje, bursztyn z Ba\u0142tyku nieprzypadkowo przez ca\u0142e tysi\u0105clecia funkcjonowa\u0142 jako panaceum na bardzo wiele schorze\u0144. Tak\u0105 legend\u0105 i uzasadnion\u0105 wiar\u0105 otoczony jest r\u00f3wnie\u017c w dniu dzisiejszym.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W magiczn\u0105 i lecznicz\u0105 moc bursztynu wierzono od najdawniejszych czas\u00f3w. Wiara ta przetrwa\u0142a do dzi\u015b – obecnie bursztyn znajduje zastosowanie m.in. w leczeniu dolegliwo\u015bci reumatycznych i tarczycowych oraz w kosmetyce.<\/p>","protected":false},"featured_media":26935,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Bursztyn w magii i lecznictwie - Amber Portal","description":"W magiczn\u0105 i lecznicz\u0105 moc bursztynu wierzono od najdawniejszych czas\u00f3w. Wiara ta przetrwa\u0142a do dzi\u015b - obecnie bursztyn znajduje zastosowanie m.in. w leczeniu d"}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[223],"class_list":["post-13629","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-bursztyn-baltycki"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/13629","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26935"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13629"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=13629"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=13629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}