Mimo wielu proces\u00f3w, jakim \u017cywica podlega\u0142a zmieniaj\u0105c si\u0119 w bursztyn, nadal pozostaje w stadium fosylizacji, tzn. proces\u00f3w utleniania oraz polimeryzacji. Jako \u017ce proces ten trwa nadal, bursztyn stale si\u0119 zmienia, mo\u017cna zatem przyj\u0105\u0107, \u017ce jest to “\u017cyj\u0105cy” kamie\u0144, a przy tym przyjazny cz\u0142owiekowi.<\/p>\n\n\n\n
Tak wi\u0119c ten niezwyk\u0142y kamie\u0144 ju\u017c od kilkunastu tysi\u0105cleci pozostaje stale w kr\u0119gu zainteresowa\u0144 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wykorzystywa\u0142 go w rzemio\u015ble i sztuce, wierz\u0105c tak\u017ce w jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci magiczne i lecznicze. Obecnie bursztyn zdobi wi\u0119kszo\u015b\u0107 wytwarzanej w Polsce bi\u017cuterii srebrnej, eksportowanej na rynki ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n
Bursztyn jest lekki, jego g\u0119sto\u015b\u0107 jest por\u00f3wnywalna z g\u0119sto\u015bci\u0105 wody morskiej i wynosi od 0,96 do 1,096 g\/cm3<\/sup>. Stanowi to istotn\u0105 zalet\u0119 u\u017cytkow\u0105, bowiem mog\u0105 by\u0107 wykonywane i noszone okaza\u0142e ozdoby z bursztynu: naszyjniki, wisiory, kolczyki.<\/p>\n\n\n\n Bursztyn jako jedyny w\u015br\u00f3d \u017cywic kopalnych zawiera 3-8% kwasu bursztynowego<\/span> \u2013 substancji leczniczej o wielorakim dzia\u0142aniu; najwi\u0119cej jest jej w korze, czyli w jego powierzchniowej warstwie.<\/p>\n\n\n\n Bursztyn p\u0142ywa w s\u0142onej wodzie, w s\u0142odkiej za\u015b w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w tonie. Pojawiaj\u0105c si\u0119 w odleg\u0142ych wiekach na wzburzonych po sztormach falach ch\u0142odnych m\u00f3rz Ba\u0142tyckiego i P\u00f3\u0142nocnego, zaciekawia\u0142 i sugerowa\u0142 tkwi\u0105c\u0105 w nim wyj\u0105tkow\u0105 nadprzyrodzon\u0105 si\u0142\u0119. Bywa tak i dzi\u015b: w okresach ch\u0142odnych (marzec, listopad), kiedy temperatura wody wynosi oko\u0142o 4\u00b0C a jej g\u0119sto\u015b\u0107 jest najwi\u0119ksza, bursztyn pod wp\u0142ywem falowania morza unosi si\u0119 z dna a fale wyrzucaj\u0105 go na pla\u017c\u0119.<\/p>\n\n\n\n Wyst\u0119puje w z\u0142o\u017cach: w okolicach Zatoki Gda\u0144skiej, na Sambii i u nasady Helu (s\u0105 to najbogatsze na \u015bwiecie z\u0142o\u017ca bursztynu), jak r\u00f3wnie\u017c na Lubelszczy\u017anie w okolicach Lubartowa, na Polesiu Wo\u0142y\u0144skim (zwany bursztynem ukrai\u0144skim) i Bitterfeldu (zwany bursztynem sakso\u0144skim). Zalega w z\u0142o\u017cach na g\u0142\u0119boko\u015bci od kilku do oko\u0142o 150 metr\u00f3w (zobacz: Z\u0142o\u017ca bursztynu ba\u0142tyckiego<\/a>)<\/p>\n\n\n\n Bursztyn surowy<\/span> wyst\u0119puje w r\u00f3\u017cnorodnych nieprzypadkowych formach (np. krople , sople, tzw. potoki) i bry\u0142kach r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 \u015bwiadectwem jego powstawania i przemieszczania. (zobacz: Geneza bursztynu ba\u0142tyckiego<\/span><\/a>)<\/p>\n\n\n\n Bursztyn charakteryzuje si\u0119 wielk\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 odmian barwnych<\/span>: od najbardziej cenionej w dawnych wiekach barwy bia\u0142ej, poprzez wszystkie odcienie \u017c\u00f3\u0142ci i br\u0105z\u00f3w do specyficznej czerwieni. Spotyka si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bursztyn o barwie niebieskawej, zielonkawej a nawet czarnej. Rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 pierwotne i wt\u00f3rne barwy bursztynu. (zobacz: Baltic amber varieties<\/a>)<\/p>\n\n\n\n Bursztyn cz\u0119sto zawiera inkluzje organiczne: owady, paj\u0119czaki, wije, drobne p\u0142azy, szcz\u0105tki ro\u015blin, ziarna piasku oraz p\u0119cherzyki gaz\u00f3w. S\u0105 one \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o czasie, w kt\u00f3rym bursztyn powstawa\u0142, zwierz\u0119tach \u017cyj\u0105cych w blisko\u015bci \u017cywicuj\u0105cego drzewa lub aktywnych w okresach wycieku \u017cywicy. Wyj\u0105tkow\u0105 inkluzj\u0119 stanowi w bry\u0142ce naturalnego bursztynu ba\u0142tyckiego okaz jaszczurki zwany “Jszczurk\u0105 Gier\u0142owskiej<\/span>“, znajduj\u0105cy si\u0119 w zbiorach Amber Museum in Gdansk<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Warto\u015b\u0107 bursztynu zale\u017cy generalnie od wielko\u015bci bry\u0142ek, ale decyduj\u0105ce znaczenie ma zasada \u2013 znana ju\u017c w odleg\u0142ych wiekach bursztynnikom, kt\u00f3rzy wiedli spory o zakup surowca \u2013 m\u00f3wi\u0105ca, \u017ce “bry\u0142y r\u00f3wne sobie ci\u0119\u017carem nie maj\u0105 jednakowej ceny, kt\u00f3ra zale\u017cy od czysto\u015bci, przezroczysto\u015bci, rzadko\u015bci, szlachetno\u015bci kolor\u00f3w”(J. Grabowska).<\/p>\n\n\n\n Bry\u0142ki bursztynu s\u0105 cieplejsze od innych kamieni, a potarte przyci\u0105gaj\u0105 drobinki suchej trawy i drobne skrawki papieru, bowiem bursztyn ma zdolno\u015b\u0107 do uzyskiwania wskutek takiego zabiegu \u0142adunku elektrycznego. \u0141aduje si\u0119 ujemnie \u2013 korzystnie dla cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n Przewodnictwo cieplne i elektryczne bursztynu jest niskie i izotropowe, tj. jednakowe we wszystkich kierunkach.<\/p>\n\n\n\n Podpalone bry\u0142ki bursztynu <\/span>pal\u0105 si\u0119, p\u0142on\u0105c \u017c\u00f3\u0142tym, jasnym p\u0142omieniem, roztaczaj\u0105c przy tym \u017cywiczn\u0105, przyjemn\u0105 wo\u0144. Pliniusz pisa\u0142: “Wi\u00f3rki bursztynowe zanurzone w oliwie pal\u0105 si\u0119 ja\u015bniej ni\u017c w\u0142\u00f3kno lnu, a tak\u017ce d\u0142u\u017cej”.<\/p>\n\n\n\n Bursztyn jest bardzo niejednorodny pod wzgl\u0119dem sk\u0142adu chemicznego. Bursztyn nie daje si\u0119 ca\u0142kowicie sprowadzi\u0107 do roztworu. Rozpuszcza si\u0119 cz\u0119\u015bciowo w niekt\u00f3rych zwi\u0105zkach organicznych w: metanolu w 20-15%, eterze w 18-23%, chloroformie w 20,6%, benzenie w 21%, terpentynie w 25%.<\/p>\n\n\n\n Twardo\u015b\u0107 bursztynu w skali Mohsa wynosi od 2 do 3, a jego mikrotwardo\u015b\u0107 kszta\u0142tuje si\u0119 w zakresie od 19,9 do 29 kg\/mm2<\/sup>. Uzale\u017cniona jest ona od odmian; i tak: ko\u015bciany to 19,9 kg\/mm2<\/sup>, przezroczysty \u2013 26,2 kg\/mm2<\/sup>, zwietrza\u0142y \u2013 27 kg\/mm2<\/sup>. Wahania stopnia mikrotwardo\u015bci w jednej bry\u0142ce bywaj\u0105 rz\u0119du nawet \u00b1<\/span> 5 kg\/mm2<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Wewn\u0119trzna struktura bursztynu jest r\u00f3\u017cnorodna, g\u0142\u00f3wnie porowata lub pienista, ale bywa i lita. Porowata i pienista sk\u0142ada si\u0119 z p\u0119cherzyk\u00f3w gazu, kt\u00f3rych liczba i rozmieszczenie w bry\u0142ce ma wp\u0142yw na stopie\u0144 przezroczysto\u015bci i zabarwienie bursztynu, ale nie tylko, co wykaza\u0142y najnowsze badania jego struktury. Ciekawostk\u0105 jest odkrycie w bry\u0142kach przezroczystego bursztynu budowy o bardzo cieniutkich warstwach. Jak r\u00f3wnie\u017c fazy krystalicznej w bursztynie \u2013 odkryte kryszta\u0142y maj\u0105 zr\u00f3\u017cnicowany pokr\u00f3j: tabliczkowy, pr\u0119cikowy lub powyginanych kryszta\u0142\u00f3w w\u0142\u00f3knistych i “wyst\u0119puj\u0105 wewn\u0105trz p\u0119cherzyk\u00f3w gazu podobnie jak szczotki kwarcu w owalnych geodach” (B. Kosmowska-Ceranowicz).<\/p>\n\n\n\n Bursztyn cechuje charakterystyczny muszlowy prze\u0142am.<\/p>\n\n\n\n Zarysowanie powierzchni bursztynu powoduje powstanie jasnej rysy i drobnych okruszk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Bursztyn podlega procesom wietrzenia, kt\u00f3re przebiegaj\u0105 zar\u00f3wno w osadzie, jak i poza osadem po wydobyciu bursztynu. W przesz\u0142o\u015bci w celu zabezpieczenia surowca bursztynowego przed wietrzeniem przechowywano go w solankach. Obecnie stosuje si\u0119 zabezpieczaj\u0105ce preparaty z wosk\u00f3w syntetycznych, nasycanie \u017cywic\u0105 damarow\u0105 lub kalafoni\u0105 bursztynow\u0105 w roztworach z terpentyn\u0105 balsamiczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Bursztyn zmienia si\u0119 tak\u017ce g\u0142\u00f3wnie wskutek dzia\u0142ania \u015bwiat\u0142a. Pocz\u0105tkowo powierzchnia materia\u0142u ciemnieje, traci on na swej \u015bwietlisto\u015bci i przejrzysto\u015bci. W miar\u0119 wyd\u0142u\u017cania czasu ekspozycji powierzchnia staje si\u0119 chropowata. Kolejny etap to pojawienie si\u0119 drobnych sp\u0119ka\u0144 oraz \u0142usek od\u0142upuj\u0105cych si\u0119 nawet przy lekkich poruszeniach i utrata tej warstwy.<\/p>\n\n\n\n Z bursztynu poddanego suchej destylacji, bez dost\u0119pu powietrza w ogrzewanych retortach, otrzymujemy: kwas bursztynowy, olej i kalafoni\u0119, kt\u00f3re maj\u0105 zastosowanie w lecznictwie oraz jako wysokiej klasy impregnaty, sk\u0142adniki lakier\u00f3w i werniks\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Bursztyn \u0142atwo poddaje si\u0119 obr\u00f3bce: mo\u017cliwe jest jego szlifowanie, ci\u0119cie, rze\u017abienie, wykonywanie grawerunk\u00f3w, intaglio oraz kamei.<\/p>\n\n\n\n Bursztyn gotowany w oleju ro\u015blinnym (migda\u0142owym lub rzepakowym) mi\u0119knie i mo\u017cna go wtedy gi\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n Gwa\u0142townie podgrzany bursztyn p\u0119ka. Temperatura mi\u0119kni\u0119cia bursztynu to oko\u0142o 150\u00b0C , a topnienia \u2013 oko\u0142o 300\u00b0C.<\/p>\n\n\n\n Bursztyn barwi si\u0119 przy pomocy substancji naturalnych, takich jak wyci\u0105g z ro\u015bliny Anchusa tinctoria<\/em>, morska purpura i kozi t\u0142uszcz \u2013 co odnotowa\u0142 ju\u017c Pliniusz Starszy \u2013 oraz z wykorzystaniem barwnik\u00f3w syntetycznych.<\/p>\n\n\n\n Today, amber used in jewellery is very often corrected. Correcting is a process carried out in autoclaves filled with inert gas under high pressure: clarification, hardening and colour change. In this process, it is possible to achieve: complete transparency of the nuggets, complete fusing of layered pieces of amber, production of falsified inclusions in amber (insects, feathers, shells and plant fragments are placed between two parts of the nugget; after the process, the nugget has no trace of being fused), surface colouring, unification in terms of colour.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cliwe jest tak\u017ce prasowanie bursztynu<\/span>, kt\u00f3re polega na zespoleniu drobnego bursztynu, a nawet proszku bursztynowego w wi\u0119ksze kawa\u0142ki pod ci\u015bnieniem. Powstaje materia\u0142 bursztynowy o strukturze zale\u017cnej od stosowanej technologii. W XIX wieku opatentowano metody prasowania bursztynu i nazwano je od nazwisk tw\u00f3rc\u00f3w: metod\u0105 Spillera oraz metod\u0105 Trebitscha. Dzisiaj post\u0119p techniczny i technologiczny pozwala na uzyskanie wyrob\u00f3w z bursztynu prasowanego,<\/span><\/a> kt\u00f3re bardzo trudno odr\u00f3\u017cni\u0107 od wyrob\u00f3w wykonanych z naturalnych bry\u0142ek bursztynu.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug opracowa\u0144 gemmologiczno-jubilerskich bursztyn cechuje po\u0142ysk t\u0142usty, woskowy. Bursztyn po procesach poprawiania ma po\u0142ysk szklisty.<\/p>\n\n\n\n Wsp\u00f3\u0142czynnik za\u0142amania \u015bwiat\u0142a w bursztynie to 1,539 \u2013 1,542. Dla por\u00f3wnania: dla szk\u0142a, z kt\u00f3rego wykonywano pierwsze imitacje bursztynu, wsp\u00f3\u0142czynnik ten wynosi 1,420 \u2013 1,960.<\/p>\n\n\n\n Badania i identyfikacja bursztynu s\u0105 trudne, bowiem nie daje si\u0119 on ca\u0142kowicie rozpu\u015bci\u0107 w \u017cadnym ze znanych obecnie rozpuszczalnik\u00f3w. Skuteczna i pewna jest spektroskopia absorpcyjna w podczerwieni IR, gdzie wyznacznikiem diagnostycznym jest charakterystyczny odcinek krzywej zwany ramieniem ba\u0142tyckim, kt\u00f3ry tworzy si\u0119 w przedziale pasm 1200-1260 cm -1<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n
Tworz\u0105 go:
C (w\u0119giel) \u2013 od 61 do 81%
H (wod\u00f3r) \u2013 od 8,5 do 11%
O (tlen) \u2013 oko\u0142o 15%
S (siarka) \u2013 oko\u0142o 0,5% jako sk\u0142adnik wt\u00f3rny mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w ilo\u015bci do kilku procent.
Bursztyn zawiera tak\u017ce inne pierwiastki \u015bladowe i minera\u0142y.<\/p>\n\n\n\n