{"id":13624,"date":"2009-07-13T23:11:16","date_gmt":"2009-07-13T21:11:16","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.amber.com.pl\/odmiany-bursztynu-baltyckiego-sukcynitu\/"},"modified":"2025-11-09T20:02:02","modified_gmt":"2025-11-09T19:02:02","slug":"odmiany-bursztynu-baltyckiego-sukcynitu","status":"publish","type":"bursztyn","link":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/bursztyn\/odmiany-bursztynu-baltyckiego-sukcynitu\/","title":{"rendered":"Varieties of Baltic amber (succinite)"},"content":{"rendered":"\n

Odmiany pierwotne burztynu<\/h2>\n\n\n\n

Na podstawie struktury wewn\u0119trznej, zanieczyszcze\u0144 substancj\u0105 organiczn\u0105 i stopnia zwietrzenia dzielimy odmiany sukcynitu na pierwotne i wt\u00f3rne (Leciejewicz 2004, Leciejewicz, Kwiatkowska 2006, Leciejewicz, Mierzejewski 1983<\/em>). W grupie odmian pierwotnych o barwie i stopniu przezroczysto\u015bci decyduje struktura wewn\u0119trzna bursztynu oraz zanieczyszczenie substancj\u0105 organiczn\u0105. Jak wykaza\u0142y najnowsze badania struktury bursztynu prowadzone za pomoc\u0105 mikroskopu elektronowego, zasadniczy wp\u0142yw na stopie\u0144 przezroczysto\u015bci bursztynu ma liczba i rozmieszczenie p\u0119cherzyk\u00f3w gazu (Kosmowska-Ceranowicz 2006<\/em>). Na podstawie stopnia przezroczysto\u015bci wyr\u00f3\u017cniamy:<\/p>\n\n\n\n

Bursztyn przezroczysty<\/strong> \u2013 stwierdzono w nim wyra\u017an\u0105 budow\u0119 warstwow\u0105. Nie ma w nim p\u0119cherzyk\u00f3w gazu lub wyst\u0119puj\u0105 pojedyncze, do\u015b\u0107 du\u017ce, o \u015brednicach 0,5 \u2013 2,0 mm. Barwa bursztynu przezroczystego jest od jasno\u017c\u00f3\u0142tej do ciemno\u017c\u00f3\u0142tej.<\/p>\n\n\n\n

Bursztyn prze\u015bwiecaj\u0105cy<\/strong> \u2013 w kt\u00f3rym fragmenty zawieraj\u0105 du\u017ce skupienia p\u0119cherzyk\u00f3w gazu powoduj\u0105ce zm\u0119tnienia. Barwa bursztynu obejmuje gam\u0119 odcieni \u017c\u00f3\u0142ci.<\/p>\n\n\n

\n
\"odmiany_2\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Bursztyn nieprzezroczysty \u017c\u00f3\u0142ty<\/strong> \u2013 stwierdzono w nim lit\u0105 struktur\u0119. Czasem pewne zag\u0119szczenia p\u0119cherzyk\u00f3w gazu wyst\u0119puj\u0105 na brzegach bry\u0142ek. Barwa bursztynu obejmuje ca\u0142\u0105 gam\u0119 odcieni \u017c\u00f3\u0142ci i be\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

Bursztyn nieprzezroczysty bia\u0142y<\/strong> \u2013 liczba p\u0119cherzyk\u00f3w gazu dochodzi do 900.000 w 1 mm2<\/sup>, struktura wewn\u0119trzna ma charakter porowaty (piany sta\u0142ej). Barwa bursztynu jest bia\u0142a, czasem niebieskawa.<\/p>\n\n\n

\n
\"odmiany_3\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Grup\u0119 odmian pierwotnych, niezale\u017cnych od struktury wewn\u0119trznej stanowi bursztyn tzw. “ziemny” \u2013 zanieczyszczony substancj\u0105 organiczn\u0105 i wi\u00f3rkami drewna. W bursztynie ziemnym wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119sto liczne p\u0119cherzyki gazu powsta\u0142e podczas proces\u00f3w gnilnych, zdarzaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c inkluzje zwierz\u0119ce i ro\u015blinne. Bursztyn “ziemny” ma barw\u0119 br\u0105zow\u0105 do prawie czarnej, a we fragmentach przezroczystych \u2013 zielonkaw\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W dorzeczu Narwi, gdzie tradycje wydobywania i obr\u00f3bki bursztynu si\u0119gaj\u0105 XV wieku, powsta\u0142o bogate nazewnictwo bursztynu nawi\u0105zuj\u0105ce mi\u0119dzy innymi do barwy i stopnia przezroczysto\u015bci bursztynu. Adam Ch\u0119tnik w “Ma\u0142ym s\u0142owniku odmian bursztynu polskiego” (1981) zestawi\u0142 80 nazw odmian bursztynu okre\u015blaj\u0105cych opr\u00f3cz barwy i stopnia przezroczysto\u015bci r\u00f3wnie\u017c stopie\u0144 zwietrzenia, charakter powierzchni, miejsce znalezienia, a nawet przydatno\u015b\u0107 do obr\u00f3bki i rol\u0119 w obrz\u0119dach ludowych.<\/p>\n\n\n

\n
\"odmiany_4\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W grupie odmian bursztynu przezroczystego za A. Ch\u0119tnikiem wyr\u00f3\u017cniamy: “cacko” \u2013 bursztyn ca\u0142kowicie przezroczysty barwy jasno\u017c\u00f3\u0142tej, “ognik” \u2013 bursztyn barwy czerwonawej przypominaj\u0105cej ogie\u0144, “miodowy” \u2013 bursztyn miodowo\u017c\u00f3\u0142ty, “z chmurk\u0105” \u2013 bursztyn, w kt\u00f3rym fragmenty zm\u0119tnia\u0142e lub nieprzezroczyste tworz\u0105 skupienia przypominaj\u0105ce chmurki na czystym niebie.
W grupie odmian prze\u015bwiecaj\u0105cych wyr\u00f3\u017cniono bursztyn “ob\u0142oczkowaty” i “we\u0142nisty”, w kt\u00f3rych zm\u0119tnienia tworz\u0105 pasemka i skupienia przypominaj\u0105ce drobne ob\u0142oczki lub k\u0142aczki we\u0142ny.<\/p>\n\n\n\n

W grupie odmian nieprzezroczystych \u017c\u00f3\u0142tych wyr\u00f3\u017cniamy: “be\u017cowy” \u2013 bursztyn o zabarwieniu be\u017cowym, “kapu\u015bciak” \u2013 bursztyn, w kt\u00f3rym na \u017c\u00f3\u0142tym tle wyst\u0119puj\u0105 smugi barwy jasno\u017c\u00f3\u0142tej lub bia\u0142awej, przypominaj\u0105ce swym uk\u0142adem u\u017cy\u0142kowanie li\u015bci kapusty, “\u0142aciaty” \u2013 w kt\u00f3rym fragmenty o r\u00f3\u017cnym odcieniu \u017c\u00f3\u0142ci lub bieli tworz\u0105 wyra\u017ane \u0142aty, “marmurkowy” i “mozaikowy” \u2013 w kt\u00f3rym fragmenty r\u00f3\u017cnobarwne tworz\u0105 uk\u0142ady przypominaj\u0105ce marmur lub mozaiki, “mieszany” \u2013 bursztyn, w kt\u00f3rym w jednej bry\u0142ce wyst\u0119puje kilka odmian. W “s\u0142oistym” i “pasiastym” fragmenty r\u00f3\u017cnej barwy i stopnia przezroczysto\u015bci tworz\u0105 pasy lub uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w s\u0142oje przypominaj\u0105ce s\u0142oje drzew.<\/p>\n\n\n\n

W grupie odmian nieprzezroczystych bia\u0142ych wyr\u00f3\u017cniono bursztyn “kredowy” \u2013 barwy kredowobia\u0142ej, “ko\u015bciak” \u2013 bia\u0142y z odcieniem \u017c\u00f3\u0142tawym przypominaj\u0105cy ko\u015b\u0107 s\u0142oniow\u0105 oraz unikatowe odmiany “niebieskie”. Zawieraj\u0105 one tak du\u017co p\u0119cherzyk\u00f3w gazu, \u017ce ich wn\u0119trze widziane w mikroskopie elektronowym ma struktur\u0119 piany sta\u0142ej.<\/p>\n\n\n\n

W grupie odmian bursztynu zanieczyszczonych substancj\u0105 ro\u015blinn\u0105, tzw. “ziemnych”, wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 bursztyn: “jarz\u0119baty” \u2013 w kt\u00f3rym na tle \u017c\u00f3\u0142tym lub bia\u0142ym wyst\u0119puj\u0105 drobne fragmenty detrytusu ro\u015blinnego barwy szarawej lub czarnej, bursztyn “ziemny przezroczysty” \u2013 w kt\u00f3rym wyst\u0119puj\u0105 fragmenty detrytusu i pojedyncze, du\u017ce p\u0119cherzyki gazu doskonale widoczne na przezroczystym tle barwy \u017c\u00f3\u0142tobr\u0105zowej, “zielony” \u2013 o zielonkawej barwie i bursztyn “ziemny mieszany” \u2013 w kt\u00f3rym wyst\u0119puj\u0105 fragmenty bursztynu nieprzezroczystego \u017c\u00f3\u0142tego i zanieczyszczonego rozproszon\u0105 substancj\u0105 ro\u015blinn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Odmiany wt\u00f3rne bursztynu
<\/h2>\n\n\n\n

Pierwotne odmiany bursztynu pod wp\u0142ywem powietrza, \u015bwiat\u0142a, zmian wilgotno\u015bci i temperatury zmieniaj\u0105 barw\u0119 i struktur\u0119 wewn\u0119trzn\u0105, przechodz\u0105c w odmiany wt\u00f3rne. Zmiana barwy polega na przemianie z \u017c\u00f3\u0142tej na czerwon\u0105 lub pomara\u0144czow\u0105. Zmiana struktury wewn\u0119trznej polega na tworzeniu si\u0119 wewn\u0105trz bry\u0142ki, licznych sp\u0119ka\u0144, prowadz\u0105cych do powstania tzw. struktury “cukrowej”. Ponadto bursztyn pokrywa si\u0119 zwietrza\u0142\u0105 warstw\u0105 “kory”, powierzchnia za\u015b staje si\u0119 nier\u00f3wna i chropowata. Najsilniejszy stopie\u0144 zwietrzenia wykazuj\u0105 bry\u0142ki bursztynu, kt\u00f3re d\u0142ugo pozostawa\u0142y w osadach powy\u017cej powierzchni w\u00f3d gruntowych. R\u00f3wnie\u017c okazy znajduj\u0105ce si\u0119 w starych kolekcjach lub wystawione przez d\u0142u\u017cszy czas na dzia\u0142anie powietrza i \u015bwiat\u0142a, jak to si\u0119 cz\u0119sto dzieje z okazami wystawowymi, zmieniaj\u0105 sw\u0105 barw\u0119 z \u017c\u00f3\u0142tej na czerwon\u0105 i pomara\u0144czow\u0105 lub z bia\u0142ej na \u017c\u00f3\u0142taw\u0105. W grupie odmian wt\u00f3rnych wyr\u00f3\u017cniamy “bursztyn czerwony” barwy czerwonej lub pomara\u0144czowej, bursztyn zwany “ognikiem” przezroczysty o barwie czerwonej oraz w spomniany wy\u017cej “bursztyn cukrowy”, w kt\u00f3rym sie\u0107 drobnych sp\u0119ka\u0144 upodabnia go do kostki cukru.<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d pozyskiwanego surowca bursztynowego wida\u0107 wyra\u017ane zr\u00f3\u017cnicowanie odmian w zale\u017cno\u015bci od miejsca pochodzenia. Bursztyn sprowadzany z Sambii jest mniej zr\u00f3\u017cnicowany, przewa\u017caj\u0105 odmiany nieprzezroczyste \u017c\u00f3\u0142te. Bursztyn z Ba\u0142tyku, z kopalnych holoce\u0144skich pla\u017c lub z osad\u00f3w plejstoce\u0144skich na Kurpiach wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 wielkim bogactwem odmian. R\u00f3\u017cnice te spowodowane s\u0105 warunkami, w jakich przebywa\u0142y bry\u0142ki bursztynu. Bursztyn z Sambii co najmniej 40 milion\u00f3w lat przebywa\u0142 w miejscu nagromadzenia w tzw. “niebieskiej ziemi” w warunkach sprzyjaj\u0105cych jego konserwacji i dlatego jego odmiany nie uleg\u0142y zr\u00f3\u017cnicowaniu. Natomiast bursztyn pozyskiwany na obszarze Polski w swojej w\u0119dr\u00f3wce z osad\u00f3w trzeciorz\u0119dowych do plejstoce\u0144skich i holoce\u0144skich kilkakrotnie zmienia\u0142 miejsce swych nagromadze\u0144 i osadzany by\u0142 w coraz to m\u0142odszych osadach. Zmienne warunki panuj\u0105ce w osadach i d\u0142ugotrwa\u0142y transport pozwoli\u0142y na wielkie zr\u00f3\u017cnicowanie odmian bursztynu. Dzi\u0119ki temu surowiec bursztynowy pochodz\u0105cy ze z\u0142\u00f3\u017c w Polsce reprezentuje sob\u0105 pe\u0142n\u0105 gam\u0119 odmian, co czyni go tak poszukiwanym przez tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Prawdziwy ale nienaturalny bursztyn<\/h2>\n\n\n\n

Osobnym problemem jest bursztyn nazywany bursztynem prawdziwym (albo poprawianym), ale ju\u017c nie naturalnym. Jest to bursztyn zmieniany podczas proces\u00f3w obr\u00f3bki. Zmienianie bursztynu podyktowane jest przede wszystkim mod\u0105 na okre\u015blone “odmiany bursztynu”. I tak na przyk\u0142ad masowo poddawany jest obr\u00f3bce termicznej w autoklawach, kt\u00f3ra zmienia jego barw\u0119 i stopie\u0144 przezroczysto\u015bci, w wyniku czego powstaje bursztyn przezroczysty. \u017badna odmiana uzyskana w spos\u00f3b sztuczny nie zast\u0105pi pi\u0119knych, naturalnych odmian bursztynu, w kt\u00f3rych skupienia p\u0119cherzyk\u00f3w gazu i r\u00f3\u017cne odcienie barw tworz\u0105 w bry\u0142kach pi\u0119kne i tajemnicze krajobrazy.<\/p>\n\n\n\n

dr Krystyna Leciejewicz<\/strong> \u2013 Dzia\u0142 Bursztynu Muzeum Ziemi PAN<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/em>
1. Ch\u0119tnik A. 1981: Ma\u0142y s\u0142ownik odmian bursztynu polskiego [Wst\u0119pem poprzedzi\u0142a B. Kosmowska-Ceranowicz. Maszynopis przygotowa\u0142 do druku Z. W\u00f3jcik. Summary: A short terminological dictionary of different varietes of Polish amber.] Prace Muzeum Ziemi t 34, s. 6-13.
2. Kosmowska-Ceranowicz B. 2006: Bursztynowe mikro\u015bwiaty. Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk nr 1 (5) 2006, s. 29-3
3. Leciejewicz K. 2004: Odmiany bursztynu ba\u0142tyckiego. Zegarki&Bi\u017cuteria 9 s. 6-7
4. Leciejewicz K. Kwiatkowska K. 2005: Odkrywane pi\u0119kno bursztynu. Katalog kolekcji odmian i kolekcji wyrob\u00f3w Warszawskich Zbior\u00f3w Bursztynu. Muzeum Ziemi Opracowania Dokumentacyjne 22. Warszawa. s. 328
5. Leciejewicz K. Mierzejewski P. 1983: Odmiany bursztynu i jego struktura. W: Bursztyn w Przyrodzie. Przewodnik i Katalog Wystawy. Praca Zbiorowa. s. 34-38<\/em><\/p>\n\n\n\n

foto: Micha\u0142 Kazubski<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jedn\u0105 z w\u0142a\u015bciwo\u015bci bursztynu ba\u0142tyckiego jest bogactwo jego odmian, polegaj\u0105ce na wielkim zr\u00f3\u017cnicowaniu stopnia przezroczysto\u015bci bursztynu i jego barwy \u2013 od jasno\u017c\u00f3\u0142tej poprzez odcienie \u017c\u00f3\u0142ci do barwy bia\u0142ej, niebieskawej, zielonkawej, be\u017cowej i br\u0105zowej. To bogactwo barw bursztynu czyni go poszukiwanym i cenionym surowcem w sztuce ludowej i jubilerstwie.<\/p>","protected":false},"featured_media":26932,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Odmiany bursztynu ba\u0142tyckiego (sukcynitu) - Amber Portal","description":"Jedn\u0105 z w\u0142a\u015bciwo\u015bci bursztynu ba\u0142tyckiego jest bogactwo jego odmian, polegaj\u0105ce na wielkim zr\u00f3\u017cnicowaniu stopnia przezroczysto\u015bci bursztynu i jego barwy \u2013 od ja"}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[223],"class_list":["post-13624","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-bursztyn-baltycki"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/13624","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26932"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13624"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=13624"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=13624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}