{"id":12903,"date":"2008-08-09T10:33:57","date_gmt":"2008-08-09T08:33:57","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.amber.com.pl\/geneza-bursztynu-baltyckiego\/"},"modified":"2025-11-09T19:40:31","modified_gmt":"2025-11-09T18:40:31","slug":"geneza-bursztynu-baltyckiego","status":"publish","type":"bursztyn","link":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/bursztyn\/geneza-bursztynu-baltyckiego\/","title":{"rendered":"Geneza bursztynu ba\u0142tyckiego"},"content":{"rendered":"

W XIX wieku oznaczono je jako gatunek zbiorczy – sosna bursztynodajna, Pinus succinifera, co potwierdzi\u0142 Kurt Schubert w roku 1961. Sosny te ros\u0142y ponad 45 milion\u00f3w lat temu (w eocenie) w lasach mieszanych na kontynencie zwanym Fennoskandi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\u015alady drzewa bursztynodajnego<\/h3>\n\n\n\n

O tym, \u017ce bursztyn jest \u017cywic\u0105, \u015bwiadcz\u0105 odciski fragment\u00f3w powierzchni kory z pni drzew macierzystych widoczne na wielu bry\u0142kach surowca bursztynowego oraz szcz\u0105tki drewna i kory znajdowane wewn\u0105trz licznych bry\u0142ek.<\/p>\n\n\n\n

Pierwotne formy naturalne bursztynu ba\u0142tyckiego<\/h3>\n\n\n\n

Niegdy\u015b w eocenie \u017cywica sp\u0142ywa\u0142a w miejsca uszkodze\u0144 pni, ga\u0142\u0119zi czy korzeni, zasklepia\u0142a zranione tkanki drzew, umo\u017cliwiaj\u0105c regeneracj\u0119 tkanek, a dzi\u0119ki w\u0142a\u015bciwo\u015bciom odka\u017caj\u0105cym chroni\u0142a je przed atakiem bakterii, wirus\u00f3w i grzyb\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Przekr\u00f3j pnia drzewa zabli\u017aniaj\u0105cego zranienia i uszkodzenia:
Rys. T. Koby\u0142ka, z: “Bursztyn w przyrodzie. Przewodnik i katalog wystawy. Polska Akademia Nauk – Muzeum Ziemi. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1983 str. 21.<\/p>\n\n\n\n

Du\u017ce nagromadzenia \u017cywicy powstaj\u0105 w wewn\u0119trznych szczelinach pnia (A) i pod kor\u0105 (B).
\u017bywica wyciekaj\u0105ca na zewn\u0105trz tworzy mniej lub bardziej regularne sople, krople i nabrzmienia (C).<\/p>\n\n\n\n

Formy naciekowe<\/h3>\n\n\n\n

Wyp\u0142ywaj\u0105c przez uszkodzenia na powierzchni\u0119 pni lub konar\u00f3w sosen, wygrzana i sklarowana w promieniach s\u0142o\u0144ca p\u0142ynna \u017cywica utrwali\u0142a odciski kory, kszta\u0142t zranie\u0144 i zastyga\u0142a w postaci potok\u00f3w lub sopli. Mi\u0119dzy warstwami kolejnych naciek\u00f3w zosta\u0142y uwi\u0119zione drobne ro\u015bliny, a przede wszystkim stawonogi, kt\u00f3re nie zdo\u0142a\u0142y si\u0119 uwolni\u0107 – dzi\u015b tkwi\u0105 one w bursztynie jako tak zwane inkluzje organiczne.
Sople uformowa\u0142y si\u0119 z rzadkiej \u017cywicy, natomiast odznaczaj\u0105ce si\u0119 masywn\u0105 budow\u0105 krople bursztynowe pochodz\u0105 z \u017cywicy o wi\u0119kszej g\u0119sto\u015bci i nie znaleziono w nich jakichkolwiek inkluzji.<\/p>\n\n\n\n

Formy utworzone z nagromadze\u0144 \u017cywicy wewn\u0105trz pni – tzw. o\u015br\u00f3dki<\/h3>\n\n\n\n
\"geneza_2\"\/<\/figure>\n\n\n\n

P\u0142ynna \u017cywica gromadzi\u0142a si\u0119 wewn\u0105trz pni mi\u0119dzy rozwarstwieniami albo w r\u00f3\u017cnego kszta\u0142tu szczelinach drewna lub kory, ewentualnie pod kor\u0105, utrwalaj\u0105c czasem nawet labirynty korytarzy – \u015blady \u017cerowania larw owad\u00f3w. Na powierzchni wi\u0119kszo\u015bci bry\u0142 uformowanych wewn\u0105trz pni widoczne s\u0105 charakterystyczne p\u0142aszczyzny – zastyg\u0142e zwierciad\u0142a p\u0142ynnej niegdy\u015b \u017cywicy. Wielokrotnie natrafia si\u0119 na bry\u0142y utworzone z kilku kolejnych wyp\u0142yw\u00f3w \u017cywicy, co zaznaczy\u0142o si\u0119 widocznymi poziomami nieci\u0105g\u0142o\u015bci. Granice s\u0105siaduj\u0105cych mas wyciek\u00f3w stanowi\u0105 miejsca p\u0119kania bry\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Bursztyn uformowany wewn\u0105trz pni jest na og\u00f3\u0142 nieprzezroczysty.<\/h3>\n\n\n\n

Najwi\u0119ksza znana bry\u0142a bursztynu ba\u0142tyckiego wa\u017cy 9750 gram\u00f3w. Jest to forma wewn\u0105trzpniowa, kt\u00f3ra uleg\u0142a obtoczeniu podczas “transportu l\u0105dolodem” w plejstocenie – w ostatnim milionie lat. \u015aladem po wykruszonych ju\u017c dzisiaj ga\u0142\u0105zkach lub drzazgach s\u0105 naturalne otworki w bry\u0142kach bursztynu zwanych nadziakami.<\/p>\n\n\n\n

Na tropie sosny bursztynodajnej<\/h3>\n\n\n\n

Wci\u0105\u017c trwaj\u0105 badania dotycz\u0105ce udzielenia odpowiedzi na zasadnicze pytanie: z \u017cywicy jakich drzew eoce\u0144skich las\u00f3w powsta\u0142 bursztyn ba\u0142tycki nazywany sukcynitem? Analiza morfologiczna drobnych i wi\u0119kszych fragment\u00f3w drewna i kory przesyconych bursztynem oraz odcisk\u00f3w tych tkanek na powierzchni bry\u0142ek kopalnej \u017cywicy pozwoli\u0142a uczonym niemieckim ustali\u0107, \u017ce by\u0142o kilka gatunk\u00f3w takich drzew, kt\u00f3rym nadano wsp\u00f3ln\u0105 nazw\u0119 – sosna bursztynodajna – Pinus succinifera. Sosny bursztynodajne odznacza\u0142y si\u0119 nisk\u0105 produkcj\u0105 drewna, a wysok\u0105 korka. \u017bywica wytwarzana by\u0142a nie tylko w kom\u00f3rkach otaczaj\u0105cych kana\u0142y \u017cywiczne, ale r\u00f3wnie\u017c w kom\u00f3rkach mi\u0119kiszowych wewn\u0119trznej \u017cywej kory tych drzew.
W celu wyja\u015bnienia genezy bursztynu ba\u0142tyckiego opr\u00f3cz analiz botanicznych prowadzone s\u0105 r\u00f3\u017cnymi metodami por\u00f3wnania \u017cywic kopalnych oraz \u017cywic drzew \u017cyj\u0105cych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Badania spektrometryczne w podczerwieni ujawni\u0142y podobie\u0144stwo przebiegu wykres\u00f3w absorpcji niekt\u00f3rych pasm \u015bwiat\u0142a przez bursztyn ba\u0142tycki i \u017cywic\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnych cedr\u00f3w z gatunku Cedrus atlantica – drzew z rodziny sosnowatych. Niekt\u00f3rzy badacze dopatruj\u0105 si\u0119 podobie\u0144stwa sk\u0142adu chemicznego sukcynitu i \u017cywicy wsp\u00f3\u0142czesnych silnie \u017cywicuj\u0105cych d\u0142ugowiecznych drzew soplicy australijskiej – Agathis australis z rodziny ig\u0142awowatych (Araucariaceae). Nowsze badania wykaza\u0142y podobie\u0144stwa w\u0142a\u015bciwo\u015bci bursztynu ba\u0142tyckiego i \u017cywicy modrzewnika – Pseudolarix sp. – rodzaju drzew z rodziny sosnowatych.
R\u00f3\u017cne wyniki bada\u0144 dotycz\u0105cych pochodzenia bursztynu wymagaj\u0105 rewizji dotychczasowych oznacze\u0144 przeprowadzonych przez paleobotanik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego sosny bursztynodajne \u017cywicowa\u0142y tak obficie? – to kolejne pytanie nurtuj\u0105ce badaczy bursztynu. Nienaturalnie intensywna produkcja \u017cywicy – rezynoza – mog\u0142a by\u0107 wywo\u0142ana przez zranienie lub zainfekowanie ro\u015blin grzybami. Drzewa s\u0105 bardziej wra\u017cliwe na peryferiach ich zasi\u0119gu gatunkowego. Silne zaburzenie r\u00f3wnowagi fizjologicznej sosen bursztynodajnych mog\u0142a wywo\u0142a\u0107 tak\u017ce gwa\u0142towna zmiana klimatu – na przyk\u0142ad na skutek transgresji eoce\u0144skiego morza. Inna teoria przypisuje szczeg\u00f3lny wp\u0142yw znacznego zapylenia atmosfery w rejonie las\u00f3w bursztynodajnych drobinami popio\u0142\u00f3w wulkanicznych. Zatkanie aparat\u00f3w szparkowych w ig\u0142ach sosen wywo\u0142a\u0142o szokow\u0105 reakcj\u0119 – obfite wytwarzanie \u017cywicy.
Nagromadzenie du\u017cych ilo\u015bci bursztynu w z\u0142o\u017cach ba\u0142tyckich mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 dominacj\u0105 drzew bursztynodajnych w lasach szeroko rozprzestrzenionych trwaj\u0105c\u0105 przez miliony lat.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Inkluzje ro\u015blinne w bursztynie ba\u0142tyckim<\/h3>\n\n\n\n

W bursztynie ba\u0142tyckim (= sukcynicie) znaleziono liczne szcz\u0105tki ro\u015blin. S\u0105 to przewa\u017cnie niewielkie fragmenty tkanek i organ\u00f3w ro\u015blinnych, kt\u00f3re jako \u015bwie\u017ce lub ju\u017c w stanie rozk\u0142adu pogr\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 czterdzie\u015bci pi\u0119\u0107 milion\u00f3w lat temu w aromatycznej \u017cywicy obficie wydzielanej przez drzewa bursztynodajne. Pr\u00f3by oznacze\u0144 takich okaz\u00f3w najcz\u0119\u015bciej ko\u0144cz\u0105 si\u0119 niepowodzeniem. Najwdzi\u0119czniejsze dla badaczy flory bursztynowej s\u0105 bardzo rzadko znajdowane inkluzje ca\u0142ych drobnych organizm\u00f3w ro\u015blinnych, takich jak w\u0105trobowce i mchy. R\u00f3wnie\u017c takie cz\u0119\u015bci ro\u015blinne jak kwiaty, owoce, nasiona, ig\u0142y, li\u015bcie, ga\u0142\u0105zki oraz drewno przesycone \u017cywic\u0105 udaje si\u0119 oznaczy\u0107 do rodzaju lub gatunku. Py\u0142kowi i zarodnikom, podobnie jak mikroorganizmom z bursztynu, nie po\u015bwi\u0119cono na razie wi\u0119kszej uwagi w polskich opracowaniach. Najliczniejszymi szcz\u0105tkami okrytonasiennych s\u0105 wyst\u0119puj\u0105ce powszechnie w bursztynie ba\u0142tyckim p\u0119czkowate w\u0142oski oderwane od m\u0142odych li\u015bci lub \u0142usek os\u0142aniaj\u0105cych p\u0105czki d\u0119b\u00f3w.
Badania morfologiczne pozwoli\u0142y paleobotanikom oznaczy\u0107 250 gatunk\u00f3w ro\u015blin zarodnikowych, zielnych i drzewiastych z lasu bursztynodajnego. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich ro\u015bliny z r\u00f3\u017cnych siedlisk – ro\u015bliny g\u00f3rskie, nizinne, bagienne. Ta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 wskazuje mi\u0119dzy innymi na zmienne ukszta\u0142towanie obszaru las\u00f3w bursztynodajnych. Ponadto stwierdzono wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie gatunk\u00f3w klimatu umiarkowanego obok elementu subtropikalnego i tropikalnego. Wsp\u00f3\u0142czesne gatunki ro\u015blin por\u00f3wnywalne z ro\u015blinami kopalnymi znalezionymi w bursztynie ba\u0142tyckim wyst\u0119puj\u0105 w Afryce, Ameryce, Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej, Chinach, Indonezji, Japonii i Oceanii.
Paleobotanik Aleksandra Kohlman-Adamska w roku 1997 wyr\u00f3\u017cni\u0142a trzy g\u0142\u00f3wne zbiorowiska las\u00f3w bursztynodajnych. W lasach iglastych wy\u017cszych partii g\u00f3r ros\u0142y sekwoje, so\u015bnice, jod\u0142y, \u015bwierki, modrzewie oraz liczni przedstawiciele rodziny cyprysowatych – cedrzyniec, \u017cywotnikowiec, cyprysik, \u017cywotnik. W niezbyt g\u0119stych lasostepach, porastaj\u0105cych ni\u017csze partie g\u00f3r, wyst\u0119powa\u0142y przede wszystkim sosny, palmy i liczne gatunki d\u0119b\u00f3w zar\u00f3wno wiecznie zielonych, jak i o opadaj\u0105cych li\u015bciach; poza tym ros\u0142y inne drzewa – buki, kasztany, klony, sagowce z rodzaju Zamia – krzewy, takie jak magnolia, ostrokrzew, niekt\u00f3re ro\u015bliny wawrzynowate; w runie le\u015bnym dominowa\u0142y trawy.<\/p>\n\n\n\n

\"geneza_3\"\/<\/figure>\n\n\n\n

W wilgotnych dolinach rzek ros\u0142y lasy bagienne, a w nich egzotyczne glyptostrobusy (zwane przez Chi\u0144czyk\u00f3w sosnami wodnymi), krzewy z rodzin wierzbowatych, woskownicowatych i orszelinowatych (Clethraceae) oraz ro\u015bliny zielne z rodziny komelinowatych.<\/p>\n\n\n\n

W eocenie na Ziemi by\u0142o znacznie cieplej. Dzi\u0119ki pr\u0105dom morskim docieraj\u0105cym z okolic r\u00f3wnika w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Fennoskandii panowa\u0142 bardzo ciep\u0142y klimat strefy subtropikalnej – do 60 stopnia szeroko\u015bci geograficznej p\u00f3\u0142nocnej ros\u0142y palmy. Dalej na p\u00f3\u0142nocy istnia\u0142y odpowiednie warunki dla ro\u015blin stref umiarkowanej ciep\u0142ej i umiarkowanej. Rzeki p\u0142yn\u0105ce przez obszary tych las\u00f3w przenosi\u0142y mi\u0119dzy innymi drobne i wi\u0119ksze naciekowe formy \u017cywicy oraz ca\u0142e pnie drzew z \u017cywic\u0105 zgromadzon\u0105 w przer\u00f3\u017cnych p\u0119kni\u0119ciach \u015br\u00f3d- i podkorowych oraz \u015br\u00f3ddrzewnych. Ca\u0142y ten \u017cywiczny materia\u0142 nagromadzony w osadach deltowych w rejonie dzisiejszego po\u0142udniowego Ba\u0142tyku ulega\u0142 stopniowym przemianom fizycznym i chemicznym, kt\u00f3rych rezultatem s\u0105 obecnie znajdowane bry\u0142ki bursztynu.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bry\u0142ki bursztynu wydobywane w sambijskich kopalniach lub znajdowane na nadba\u0142tyckich pla\u017cach s\u0105 zastyg\u0142\u0105 \u017cywic\u0105 drzew iglastych, kt\u00f3rych gatunku do dzi\u015b nie uda\u0142o si\u0119 ostatecznie ustali\u0107.<\/p>","protected":false},"featured_media":12900,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"slim_seo":{"title":"Geneza bursztynu ba\u0142tyckiego - Amber Portal","description":"Bry\u0142ki bursztynu wydobywane w sambijskich kopalniach lub znajdowane na nadba\u0142tyckich pla\u017cach s\u0105 zastyg\u0142\u0105 \u017cywic\u0105 drzew iglastych, kt\u00f3rych gatunku do dzi\u015b nie uda"}},"tags":[],"lokalizacja":[],"temat":[223],"class_list":["post-12903","bursztyn","type-bursztyn","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","temat-bursztyn-baltycki"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn\/12903","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/bursztyn"}],"about":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/bursztyn"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12900"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12903"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12903"},{"taxonomy":"lokalizacja","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/lokalizacja?post=12903"},{"taxonomy":"temat","embeddable":true,"href":"https:\/\/amber.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/temat?post=12903"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}